ijk J2Jt4^i^^'

/

\ i

V

IOVRN AEL

öuigöe toanfce £>oft-3!nïHfet)e l&epfe ban

Wülem Ysbrautfz. Bontekoe Dan Hoorn»

Begrijpende veel wonderlijcke en gevaerlijcke

faecken hem daer in wedervaren.

Tot HOORN, <g$t&?Utbt t>p lfaacWHtemfz.

| — I ■ - i . . . . _ ... , . ■ - «,

Wm lui ïaofs. Deutcl, SBoccft-bCChooprr op 't <#0|ï in $iffïfttt$ <3fe#anwn* / Anno i 6 4

<r o e-e rgs *(J s^q b:

Achtbare , Ercntfefte, Wijfe,

feer VoorfienigeHeeren^de Hee- ren Bewint-hebbers vande Ooft-liidfr

fche Compagnie ter Camere van Hoorn.

MYNE HEER EN. Lato heeft (volghens 'c ghetuygeniffe Cice- ronis in fijn OfficiisCap, 6.) heel fuy verlij ckgefchre- ven dat de Menfch niet alleen voor fich felfs gheboren is, maerdathet Vaderlandt, Ouders enVrunden yder een deel rechts tot hem heeft. Welcke Spreucke foo fclaer ddor de Nature bekrachtight wordt, dat yder (foo hy maer ghecn Monfter of mifdracht is) in fich felfs daer van de waerhcy dt kan befpeuren: want wie voelt niet in fich eenonwederftandelijcke drift en treek tot fijn Vader landt, Ouders enVrunden, *t welde hem op 't krachtigbfte openbaert, als lalter, fmaet,hoon3 of lijden over de felfde wordt uytgheftorti foo dat onfe geldt, otifegocdt, jaeonsey- gben Ieveironsfoo lief met en is als de eer een het welvaren van een der fclfder, \ Wclck door veel exemplen tot allen tijden klaerlijcfc heeft ghebleecken. Want wat fijnder al middelen aenghe went om de Eeredes Vader landts te bevorderen en te bewaren,en de géboorc- plaetfe door een foete gheheugenifïe van dappere daden naem-kun* digh te maecken > tot het welcke de befchrijvingheder felver daden gheen kleyne behulp-middel is: overmidts alle lofFelijcke en ghe- denck*wacrdige werckcn,die door vemandt worden uytgherectat, fouden door de tijdt, van geen geloof, of t' eenemael uyt de gedach- teniffeder Menfchen uytghewilcht worden, foo die door'tbefchrij- ven niet en wierden bewaert en verbreydt. Om geen oude en langh- voorledene ghefchiedenKIenop te halen, wat fouden wy en onfe Na- kotftelinghen doch voor ontwijffelijckc waerhcydt kotsnen weten hoe wonderlijck dat Godt defe Landen en Steden, jae befondere In- woondersgheholpenengereddet heeft uyt deverdfuckende handen baérder Vyanden , indien het felfde nieten was befebreven door de vlijt van eenighe aenmerekende verftanden. 't Is dan niet eetie van- de minftewaerteyekenen van danckbaerheydt en plichtSHquijtingh aenfijn gheboort-plaetfe, dewonderlijckeendcloflrelijckewercken

* ij £ft

TÖ E-KYGENINGHE.

en bejegeningen die fijne Mede-burgneren ghedaen of ontmoet zijn, door 'tbefchrij ven forgbvuldigh de Nakomelingen nae te laten, lek dan (die van jonghs af ben genegen gheweeft om op tc fpeuren, te le- ien en te verftaen deghefchiedeniflen die door onfeHoornfche In- boorlinghen waren uytgherecht, of diehaerofde hare zijn weder- varen) hebbe niet konnen naelaten (om oock niet te vervallen inde faute van ondanckbaerheydt t *gens mij n geboort-plaets) eenige der f elfder (de memorie waerdigh zijnde) aente teeckenen, om die de vergetelheydtalsontroovende, by gelegentheydc in Tt licht te geven „ Onder anderen is my, die al eenighe laren daer mede befich ben ghe- weeft, oock ter handt gekomen de befchriivinge van defe gedenck* weerdighe Ooft-Indifche Reyfevan WïttemYsbr&ntf^ Bontekoe 3de- welcke by hem de vergetelheydt al fcheen op-geoffert te wefen,maer ïck die door-lefende, bevondtfe waerdigh te zij n,dat ly by ons en on fè Naekomelingen in eeu wighe gedachteniffe behoorde te blijven. Ick verfocht daerom aen hem die te mogen laten drucken, tot het welcke hy niet wel gefint was, eenfdeels om dat hec by nae als vergaten, en doorde tijdtoudtgheworden waer: anderdeels, om dat hy die niet met fuickenftijlenhaddebefchreven, bequaem, nae fijn meninghe, om gedruckt te mogen worden. Eyndelijck,nae veel vriendelijcke verfoeckingbeen aenmaningbe van eenighe fijnder goede vrienden, be willigbde hy het felfde, Welcke befchrij vinghe ick met eenighe Figuren vereert hebbende, datelij eken onder de ParfTe bracht» En dewijledatmeninallefaeckeneen yder bet fijne behoort tegheven, kond' ick niet anders oordelen, als dat het billick was dat ick uwe E. £♦ dit felfde opdroegh en toe-eygende,door dien dat defe Rey fe meéft onder uwe E. E. bewint en opficht is ghefchiedt , waer over (indien daeruyt eenige geheugeniffe tot eere van onfe Vaderlijcke Stadt op de Nakomelingen fai overblij ven) voor vaft te (tellen is, dat uwe E.E. daer van, naelt Godt, een groot deel toe-behoort, zijnde maer als een thiende van 't gene op uwe E. E. Acker ghewoflen is. Verfoecke daerom eerbiedelijck uwe E. E» gheiieve defe mijne moeyte en op* dracht met een gunftigh opghte ontmoeten, meer fiendemet den Coningh Artaxarxes (die van een Huyfman een dronck Waters ont- fiiigh) op het herte als op de gave» 1 1 Welck doende,fult my hooghe* lijck verplichten om altijdc te blijven dien ick ben

In Hoorn denlö* Mij 1646,

Vm B% Vienjl-fibuldigen

laalanfz.Deutel.

Voor*

Voor-reden acn den Lefer*

JL &njïigï)e Sefer/top ficn fcoo? crbarcntïje^tit/öat/ gtïgcft Jy*MHe jHüenfröcn eenberöanöe ïiofï niet ebentoel fmaer&t/ ootB ra^WtUle 2&oerBen eenpbet niet eben aengenaem $tjn> b' een öeefe bermaecB in befe/ en b' anber in bte froffe te lefen : elcfi öeefc fgn befonbere nepgtngf), <Cn geigcB be onberfefjepbe oeffemngö on* 8Ö^Ó^ ®oetBen ter 3©ere(bt fajengöt / foo btnben fp ootB altrjöt ftaer gDeïgcBfmntge %tftt&. <©fjp ban bie bermaer B fföept in Jt le* fen ban gebenr&toeerbtge aepfen / en toonbcrlgcfie 0tftf)itbtni$en fttoelcBonber aüetoel een banbe foetfïe tgbt-Sojttngfien i$) leeft befe naebolgenbe befröjgbmgöe ban w, Y. Bontekoe, 'k bertrontoe bat göp utn' tgbt met gualgcB fuït befïeet arfiten* 't g|js fupft ftof* fe nae uta' lufh l©ant &ebt ggp u opt bermaerfit of bertoonbert In

't lefen banbe öepfen ban Linfchoten,H[eemskerck,OIivier,Spilbergen,

Schouten enanbere; befegeftDtebenig falugeenmmberbernoegDen geben/ obermtbtiöbietnftcöbegrgpt beel bertoonbereng-toaerbige faecBen* 'Cen3#ngeen beufelen nocft b?oomen Lucuni of Pama- gorae, nocD ff«n f abuleufe ber£jaltngf)en ban ÜUonfïerö/ bjeembe inaec&felgban JBenfcfjen/ alg een-boettge/ een-oogtgfie en fultfte Dte fonber ï|ooft be ©ogen en Jföonbt in be 2&ojfl jjabben/en anberg/ toaermebeonfe©oo£-ouberen(boo£ eentge Iicfit-geloobige ^rÖ£Ö* berg) berlepbt 3gnbe/ tot bertoonberinge toterben geb?ae f)U &otït befejbefcöJptngfje tentet ban fjoo jen feggfjen/ (gfjelgcBmenfepbt) 0ttn/ maer Bomt upt felfis onberbtnbtngfje / berljalenbe toat toon* beren bat *Bobt aenben SGutDeur feïf / a\$ ooc& aen bte gftene bte öp fjem toaren / betoefen Beeft* l©ant toie en fal ftcïj met op ïjtt goocïjfïebertoonberen/toanneer öp Ueft/ ïjoebat een Mtnftï) (baec Det btc&totlg foo öaefï mebe g&ebaen tg ) boo? foo beel gftefeaer en te* SÖ^nfpoebt/ jaefoobamgfje/ toaennöet Dopen/ nae eenfgöe upt* Bomfle/ ft&een te$gn al$ toanöopen/ booj beg ïïeeren genabe ts ter beöouber plaetg göebjacöt* 3&otD aïfoo tcB bertroutoe ben 3lefer meer lufï te fjefeben nae Öet ©ergael feïf / aïg lang(jer ban mp met reben opgljeljouben te toojöen / totl baetom ö«rmebe af bjeecBen/ alleen bit notö feggöenbe: ^&at foo ben ILefer inbe (ïgl ofmamere banfeggöenpetjsbinbt bat foo met m i&/ alsbe toolmaecfitBepbt toel foubeberepflTfften/ bibbebaerinben Hutöeutteberfcöoonen/ toant fgn <©ogb-tott in 't beftb jgben ban befe ftjne tëepjï/ meer op toaerljepbt als op derelgcBfiepbt ban fegg&en getoee^ ^termebebaert toeU

üj SON-

SONNET.

Op de befch rijvinghe vande ghe-

denck-wcerdighe Ooft-Indifche Rcyfe vm

den vermaerden Schipper

Willem Ysbrantfe. 'Bontek^e.

^ICnneermen fomni&eönoojt bethalen toonberfaetfcen/ <ekhlu])dtvt met opmtttU/ m t kluunt om tyeemtm t

^ocfj ttotjffelingti im&lt bicRtottó ïjet goeöt geftooj/ ^oo* Dien De$ toaerüepDts giants gefpaert toeror beel te baeeïtem Ifèaet fj jcc té 0' epgeh iBan öie fetös Dit 25oern gactmaecnen/ €n mat Hem té gebeutt/ftelt f)p faetKlaerlucnuooj; ^ot <6oöt t)em jtjeefe betoaert; (joe bp fijn ^cqtp üerïoofc ^etbjanöe/ bïoogfj om booefi öoo? 'c topöt/roet r flikt* nra&en. ïtoopt/ fiet en (eed Dit 23oecn/ mat p'rticnel tegenfpoebt/ ^>ee0 ^cfjippec op fijn Hten0 foo Dtehunl^ 10 ontmoet/ Cet öpfimBaöeclanot/ met Kef/ moeite aenfetjoutoens ^oeöpafcEiias, gfjefpüftt0 en genoeot; #oe toonöetbaer Dat <£oöt op t onuoo jfienö befjoebt/ <&iin gocbigtiepöt betoijft/ al ene op Hem betroutoen* Eaet bit uj$piegel3tm Die d' Occeaen moet boutoen»

ƒ. 5B. Hercfyout. De waerheydt boven.

S ON-

klinck-dicht;

Op de nponderlijckg Reyfe yan VV. Y.

Nleusgierigh-vokk, dat ftof foeckttot verwondering!^ Waer toe te rugh gefien,wat, in voorleden laren, Wtheemfchcn is gebeurt, of vreemts is weder-varen: Ziet hier hoe Bontekoe befchrijft hoe zonderlingh Dat Godt hem heeft bewaert, en in zij n hoede nam, Toen 'c fcheen of 't Water haer alt* zam ca zoud' vernielen, Hoe wonderlijck^toen't Schip met meer als hondert Zielen, Door 't vuurden ftucken fprongh, hy 't ongeval ontquam , Hoe dat hy, met de Boot, geberght wordt. Hoe fyf werven. Alleen op Godts gena en 's levens noodtdruft derven.

Hoe Godts Almogentheydt de Viffchen, uyt de Zee, Doet fpringhen inde Boot- en Vogels in haer handen Doet vliegen. Hoe dat fy by Moordenaren Landen. En hoe, , nae veel gevaer, hy komt op Hoorm+Rtt.

Op 't Iournael van W. Y. Bontekoe.

f<©efonbttlBiflöt» h eer öejaaenfcöenKanlietodren 3}n'tupterftegeüaer Desüebenö oöec al/ Mtitht mtobüQü-Wm aen tgeen/öat Boatefcoc toeeröaren <£n anören sg/foo n fut IBouh toertaonen fal. Homt |)ter öie UionDecD^mD' Biüaontn foecftt te lefeti; %uü m iouruaei, tmagjj toe! seplaetft &p ö'antfte toefen.

J$ % F« Sc» .

Op de

Op de befchnjvinge van W. Y. Bontekoe.

6Vt <3oo£^eef^eeftet *W)\<l~>tMtt$t

~&\J %f>on$tx(ijc£ï)oot i&o&te 0efttet f&erètt «gt wata:, (JMootfrt e# Stfger, ^e^oo^t ontGporfcCt <3oo* ee# tifst,

ttoc$ tt; rwjï fijt) J}&uy fiifc ^>oo nietje ijktj, tot meeröer «ut,

^sit rten^e^creft 6mc£t i# 'tfic% $?efc& J^er met<3erwrtec£etjjt»c§fj

Qj^Vrtc^etetj fwfcft ceij föonfcer^tw^,

I. W. P.

S)en Itefet gelifte fcefe natjoïöenbe jfautm alöiti

te DcrDctcicn.

%trta &t inbe 4. ftegel fïaet lapana, leeft lapara.

35"* tnöe 41. en 42. ©egel (laetCommanöeucNieuweii.io4c,

leeft Cooptmn Boflchert van Delft. 37. ittot x6»4tegel fïaet Tayorang leeft Tayowan.

\

ttttelijcfte rep fe/öan aMlem $ föjantf**

25onteftoeUan Hoorn. 5^t3Iaecon0^eewri i<f is.fcm *«♦ december/

^benfrii Willem Yfbrantfz* Bontekoe ban Hoorn : <©ef*

|[$f$ fel uptgBebaren/ boo$ £>eBtpper / met Bet <^cBf p gBe* ^naemt: Nieu-hoorn,gBemant met 2o6,eterg / groot on* a ï&mtttnt f$o, Haften/met een <©often-totnt*

3©en 294btto/fgn top be Roofden gepaffeert* ® en 30. btto / '£ abonbtë Poort-lande giften / be ïDtnt notB ai 4&ofteI#c& <©en ji.bfto/Pleymuyen gBepafleert*

«Deneerfhn 3|anuarg 1619* paffeerben top Enghelandts-End , be totnt nocB alg boo^en/fïelben onfe &oer$ <§*l©.ten <£un ^ee,

^en2.öito/ltep be totnt &f4Melbenonfe Boers* £>*<§>^*met fttjbe Koelte*

35en 3.bito/ïiep be toint ^wpben/ met ffgbe Koelte liepen W.atn*

^en 4*btto/Iiep be totnt g>*WAntt een aennemenbe garbe totnt/ foo bat top be JBarffeplen/moflen tnnemen. 'g> nacBts* begon Bet fooftgftetóaepen/ bat top be Jfotfi tnnamen / enltepejtal l©eft* toaert ober /met een fcpK

3&en f ♦bfto/,si natgtg/firegen top bjte toojpen toaterg tn/ bat Bet bobenfle25otbe-net/bp6anööalföoltoatergtoa0 ; toaerboo^B** ©oir B begon te roepen : J©p ftnefeen / top ftnr Ben/be 25oegB- poo^ ten fgn op. 31 1& bat Boojenbe/ liep metter {taeft nae boojen / tn 't <ö>altoen/enbe bebonbt bat be Boegfj-poojten nocfj toe toaren ; nep berfialben:3®p Bebben gBeen noobt;tn fep/Bnap-B.anbtgB een JBan nae b'©rrfi/ en beftet of er geen toater tn 't rupm tg 1 9t toelrfe bate* ïgcB göefrötebe; borB bebonben geen toater tn 't rupm/ftelben baer* om batelgtB o^bje om Bet toater upt te balten/met leer en immers: IBaer Bet bolcfi fyatt Btfien/booj *t rumoer ban 't toater/ fcBobbel* ben en bjeben Been en toeber / batmen gualgc B ff B?ab fconbe Bomen om te balten/toaren berBaïben genootfaetfit be fct jten/met ftoe-boe* ten/tn flucBen te fmgten/BregBen alg boen rupmte cm te balten/ en raecBten baer booj/met <©obts Bulpe/ Bet toater qitgt / bjeben boen fonber feplen/bocB B*t £>fBtp fttngerben foo getoelbtgB/bat top ge* nootfaerSt toaren/Bet fepl toeber bp te fetten/ om 't fltngeren ban 't Stfttp toat te (tutten / lepbent al 3©eft-toaert ober ; get toeer toas BeeïonflupmtgB/metregBen / batBetfrfiecnbötfceltirBten&e^ce aen malcanberen baft/en be ganfcB* ^ee bjtanöeube toag*

31 v&m

a W-I.Bontekoeys

t©m6.7*w8^öito/toa#no(^aIciuflebttoeber / betmenggt met regfjen/fagfjen Dien bagö een groote meatgïjte JBfeutoen/ baer boo? onjs berraoeben toag / Dat top bp get «Êplanbt Brafiji toaren / foo* ber fulcften <£planbt tg/ bocfjfagfjenïjetmet/ gaïfben Dien feïföen bag!) om/en lepöen bc fieben ©o ft- tornt ober /be tornt toag ontren* W ,g>.W.al met óngefhipmtgö toeber/ en alfoo be fïoim langF) ge* buert fjaööe/ en nor & met op en Ijtcl/foo ift epnbelgcB/ booj 't getoet bigö flmgeren ton 't «ècfjip/en booj, 't recfeen tian onfe groote toant (aüjoetoel topftettotttoeeplaetfen göeftotcïjt Dabben) onfe groote maft gebjooc&en/ontrent brjf ©abem boben öet 2&oebenet/booj be* fe bjeucfe of &rat&/bjee$ben top/bat top be maft gjje&eel fouben ber* loojen (jebben / refolbeerbenbaerom / onfe groote fteng!) booj te fföieten/om/toaertmogelgcft/b^ JBafi norö fiaenbe te gou&en/ ter* torjl onfe repg baer aen gfjeleg[)en toajs / toant inbtenbe jTSaft ober* boojt geraet&t ftabbe/fouben genootfaecfet getoeefi (jebben/toeberom nae 't ©aberlanbt tt loopen/ boef) feregen met groote moepten tn on* 8elegent&*pt/be fienglj boo^/en lieten (jet onberfte enb banbe ftengïj/ booj't bobenfte 2&oebenet frl)teten/en too*lben bejtengft alfoo tegen be iöaft aen/ toaer booj ÖP (tot onftr aller blgbtfcfjap) ateboe haft ftonbt* 35efe ftojm buerbe tot ben i9*bifo toe / iepben 't ban 3©eft-toaert/ban «êupbtoaert ober/ nae bat be tornt fcfjebtelbe,

<©en 20. btto / toojben f)et mop fttl toeber/en tertogle top tn fttïte b?eben/ tooelben top onfe JBaft toel baft / en taltben onfe groote Wznt fttïf aen/ en Ijaelben öet groote JBarffepI upt be jl|arj$ / met be iBarflTe ifcee / en fteUrni bat tnbe pfciets ban ong groot J&epl / en fetten be bjamftengö op/ tn plaetö ban onfe groot* ftengö/ en boer* ben öet a&jamjepl baer aen / foo bat top boen alle btngl) toeber fclaer maer&tenomtefeplen / en onfe reps te berbojberen / ftelbenonfe 6oer0 naebe CanartfcgeCplanben/^^^^^aen / ö*&benbe totnt ontrent met mop meer/raerfeteni^ojbebequaemöepbtban^ toeer temet toeber op onfe fteL

3&en2i<btto/fag*n top (arfjter upt)een ^epl/batftjnbeft beeb(foa top merr&ten)om bp onö te fcomen/ toozpen f)et op be lp en toacöten Öem tn, 25p onö fiomenbe/ toaft een éofttnbtfcö baerber / bte ben 29.®erember 1618, upt ^eelanbt toas göefeplt / baeglté na bat top tipt Ceffcl liepen:^? toaren fteel ftant/en öaperbe met/öabben booj bè ftojm g&een fcöabe göeleöen. i^et ^rljtp toaö genaemt/ Nieti-

Zeelandt, be£ ^ffj'ipperjS na^m toa0 PieterTijffz. banAmfterdam,

Öabben boen goet Compagntj aen malranber/top fepïben ten naeften *p foo öarb al$ öp/ al ftj^oon 't onö aen be ^eplen Daperbe/aïö ber^ §atlt/bt fcoerö toais aïö boojen»

5©en 23. btto/fagfjeit top nocö een i^epl aen ftuerboojt upt/Uepen baer nae toe / enbernamenbatöetbet&c&tp Encbuyfen toa^ / bat itut onsi toaö uptgeloopen/ mebe gebeftmeert om nae Ooft-Indien te iraea : ^9 fpper toa^ göenaemt lao ianfz^ban Enchujfen, toa^

Avontüerlijckereyfèv I

Ken aio boe met ontf bjie «êcljfpen in Compagnp / boeten malcan- Oer aen boo^t te gaft / en bertelben pber fijn toeberbaren / gtelben be ItoeriSnotpalnaebe Canarifcbe <£planben/ bie top in 't gefitgt Sre* gen en paffeerben/gaöben be tornt &.<$.met mop toeeryboerbl onfe JBarfleplu in top / forsten get <£planbt S'. Antboni aen te treffen/ om betberflTinge te benomen/ boef) nonben fjet niet in 't gefieftt fcrtj* gen/ boo|begrootemiftenreg9en/ ftelben berfjalben/ ombefeet* ftergepbt/ onfe koets nae get Cplanbtlije de May, oflijeDelFoege toe. 35aet ontrent gfttfeomen fgnbe/ toierb get fiillet jes met bati* abele 1©tnben/en moften laberen/ eer top baer aen quainen/raecftten boebanonfettoee matBergaf/ alfoo fp aen ilje de May en top aen Ilje Oei Foege raetfiten / toeltfie €planben niet berre ban malcan* ber leggen» 23? fjet «öplanbt fiomenbe/fionben geen 3Cnr&et gtonbt binben / liepen bit fjt onber 't Hanbt tnbe Calmte / top pabben ette* Itjcne Blepne iföafïen en ^pieren upt Hollandt mebe gfjenomen/ fraelben bie boojtben bagg / boerben bie atfjter tot be $oojt upt/ en gaelbenfe in't «ètfjtp/een £>piet ban 14. #alm / faegfjben top mtb* ben booi / maern ten baer ttoee toanggen af / lepben bie(neben net ft ttoee anbere toangen )op onfe jlBaft / 't toeitn onfe jfêaft foo ftercEt maeröten aio" gp te booten getoeefl Dabbe/onbcrtuflrfjen fonben top OHfe^loepnae&anbt/omtel&tfTtgen/ bk0t onber 't Hanbt fio* menbe/guamen be£panjaertiS met gelaben muflï petten op ftranb/ en fepoten nae onfe jMoep toe/ te Bennen gebenbe bat fp ong Wo\t& niet aen Hanbt begpeetben te pebben/ quamen alfoo met beploeg toeberom aen boogt/nteöc bjengenbe toepnigfj Wië/ bie fp nocp ge* banggen pabben / tomen onbertufltpen nor fj al befirg met tooelen en toangen ban onfe JBaft; be jtëaft Blaer fgnbe/fettenonfe fiengfj baer toeber op/en Kregen alle bingg toeber Blaer en Sant / baer ober top al te fatnen feer berblijbt toartn / toant onfe Jëafi ftonb toeber foo frap bat pet een luft toajeu $p toajs bp nae foo bun aio een pij* laer ban een lieren / raetBten bien abottbt toeberom upt be Calmte ban't boojftpjeben «Cplanbt/fïelben onfe fioerg/om be Unie ^quino- étiaelte pafferen.

'C gebeurbe tertogl top onber bit Cplanbt lagen/bat fuif Ben frof ban 't Hanbt quant/ eben gelgtfi oft as ban bper ggetoeefl toare/ en ftoof foobttpt en birn aen't IBant/ban 't «èrljip/batpct 3©ant foo toit toa$ / of get met toitte a$ befrooben toast. anberen baegpis *ü mo;genjS/boen be üorfi b|oo-fiofi fjabbc gefr paft/fagen top ttoee deplen in lp at pter upt/ lieten onfe iBarffeplen loopen / en pielben baer nae tot/baer bpBomenbe toarent onfe ttoee IBatBerjS/ te toeten

't ^cptp Nieuw-Zeelandt, en 't M>t pip Nieuw-Enchuyfen , bie bp be

Cplanbenllje de May , en Ilje Del Foege, bpnatptbanonggpe* raernt toaren / toaren feer berblijbt/ boeren tnallianber aen boojf/ bertelben maltanber ons* toeberbaren. §>p berpaelben on$ bat fp aen Hanbt gabben gfjetoeeft/ oplijedeMay omteberberfen/bots

n ij gab*

4 W.I.Bontekoeys

fjaböen met Bonnen beBomen f enfjabbenttoee JBanbertoojenbie , ban De «Spanjaertg öooDt gljetiagïjen tinten/ toaer ban ben eene ban Hoorn toaö / qfitwumt Yfbrant Dirckfz. ïjabbeneen g>. <©♦ totnt/ ÖielDen nocfjal Boers nae beLinie^qaino&iaei. *©nberbe Uime feomenbe/toerbt fjet fïtl/öaöben fomcgbtgooc&fïarbe trababen/met regen en mint/ öaDDen be mint altemet upt alle boegljen/foa bat top bjie toeecBen t' foecfe bjacöten / eer top be Unie /Equinodhaei Bon* öen paffeereiu ï^et Usajet bp nacgt altemet of be gantfcfte Xtttoptz toaö / foo pjupften be :2ee / en ftfjenen boncBen buet:£ te 39 i/bie booj banDe #oegö ban 't ^cfttp af (loten / en bp baégö f)iel {jet op/ toaren ober öat(meer atè gemeen)bperen beg Xtt$ / altefamen feer bertoonbert/ fïelben onfeBoeröombobenbe Abriolhos te geulen/ jftabbeneen & <©♦ totnt/ bp be Abriolhos ftomenbe fïtlbebe tornt/ b jeefben bergaltien top baer niet boben fouben mogen / bocft te met naberenbe/ rupmöe be tornt [janbt obet fjanbt / liepen ebentoel baer foo btcfjt bp lanaö0/öat top be upttetfie «eplanben fagen / raecBten alfoo(met <fl*abtö öulpe)baer boben/toaren baer ober altefamen feer berbltjïit/toant Babben top 't moeten toenben/foube een langfje repg geballen fjebben/met pergcBel om beel ftecB ©olrB te Bnjigen* gaben öet ©olcB bten bagD bubbelt rantfoen ban eten / en aen pber 25acr-bolcB een flap-Banne ^paenfc&e 3Bgn / fetten boe onfefeoerg nae be «eplanben ban Triftande-conde. Cnnaebattop ettelgche bagen gefeplt öabben/Bregen ton be öoogöte ban be felfbe€planben/ bocö en fagenfe niet* Cregen een jö,l©*tomt/ltepen boe <©ofïelgcB * aen / om be Caep be Bonefperanfe aen te boen* *5n nae bat top een trjbt langö bie Boerö g-abben gegoutoen/fagen top ftoart gfjefpjenc* fcelbe |B teutoen / btngöenber altemet/met Boutje$/bte top met een belletje ban een reufel obertogen/met jjoec&enbaer aen / en öaelben* fe in 't iêcfjtp tot tgbt-fio^tinge*

3£et ften ban befe boojfcftjeben H&teutoen / i$ een tepcBen batmen beCaepbeBonefperanleijSnaecBenbe / toantfpbolg&ben ons* tot be Caep toe* jfHaer bit i# een onfeplbaec tepcBen om be Caep te ften /of om te toeten bat gfjp baer ontrent 3gt/te toeten: göP met be pep* ïtngfje ban't Compajö bebtnbt bat fjct Compas rer&t «êupenen 3&oo*ben ftoubt/fiet ban u»t nae X/anbt* J©p bit pioebenbe/ fagen Öet Canbt/ te toeten be Caep be Bonefperanfe , bocö toaepben foo fïgf «utten Heeften / bat top met een göebolbe f ocB ltepen/'bo?ften öet &anöt met aen boen / bergabecöen ber&alben be &rf)eep$-raebt/ en tefolbeerben/bat top be Caep berbp fouben feplen/ bóo? bten bat top altentciel nocf) gefont ©olcB ^abben/en geen toater gfjebjecfc/ Uetent baerom beur (ïaen en booit loopen* <t^tt toaó in 't laetfie banbe toefenbe bgf maenben nae bat top upt rtollahdt feplbem W ftelben cmfeftoerö ontrent bn öe mil langfjö totfjet Hanbt ban Terre de Natal toe* ^aer berb, feplenbe/toafl öeel mop toeer/ boeren malcanber aen booit en matc&ten a^t tfiitu €n alfoo öet

A vontuerl ij cke reyf e . s

$tt)ip Enchuyfen Q^ebefltneert toag / om nae be fiuft Hm Cormandel te gaen /begeerden onö te ber laten/ en een ander fioerg te (tellen / om fctnnen f)et <2pïanbt St. Louremiws oft anbersr gfienaemt Madagafcar, booj te loopen / en tioojt nae be Mayjoues om aïdaer te berberfeïjen/ namen af-fcöepbt/malcandcr beOouden repjS toenfc Dende/top en öet

£>rÖtp Nieu-Zee!andt,ftelden onfe BoergÈ / om bupten St, Louremius

om te loopen/ en tertoijl top met Ijet <Stf)ip Nieu-Zcclandt in Com* pagnie fepldl/guami malcander altemet af boojb/ en tooerben naröt om narftt ftet bper/bor ö Bregfjen achter nae differentie/om be Boers te (tellen /Bonden niet accojdeeren/ja liep foo berd'/bat top ban mal* t anbet af fc0epben/en liepen elcft dieBoerjS Die 0em be(i doföt/Nieu- ZeeUndt itep 2 (treecBen jèupdeltjcBer aïiS top/fp Badden op die ttjdt öltoeelfiecBl&slcB*

3&ae bat tot* een lange tgdt gefepit ïjadden/ fint top taan een fcöep* ben/öebbenbe be fjoogfjte öan 23. graben / befupen be Linie <ffiquU i>o<aiaei,Bregöen alle Dagen beel ftecBen/ upt toekfie oojfaecB be <©f * ficierö (upt laft ban 't g?jemeene ©alrB) inde ïiejupt quamen/ber* foec&enbe bat tot* nae bet <£*>l*ndt Madagaskar fouden loopen om te toerberfc&en/ toaren bebjeeft bat al't t&olcB nocö fierB foube toojde toant daer lagender ontrent 40, inde 3üop/en beel andere ba ft löolcB Blaegöden /ban niet toel te pas* te 3ijn/be(ioten baerom/ met de gan* fc&e <§cf)eepö-raet / d jagent te fjouden nae f)et <£plandt Madagaskar toe/nae een Bay genaemt San&e Lofic.25p 't Handt Bomende Bonden geen plaetfe befiennen/om t <§>fötp te bergljen/fetten onfe boot upt/ en trh ben met be boot toel gemant/na 't Handt gebaren/bet «ècfjip ftieltaf en aen bp't Handt : IBet be boot bp't Handt Bomende fto?te be ^ee foo tegen 't Hant/datter geen Bang toag aen te Boeten/ fagöen ettelijefie perfoonen op (trant Bomen / en een taan onfe maettf fpjongö oberboojtenguambp't ©olcBop 'tHanbt/maer öp Bond* ftaer niet tter(taen/fp toefen met de fjanden neertoaert aen / als* of fp feggen toilden/dat daer toel plaetjö toaö om aen te Bomen. &p \k* Den en gadden geen berbarfcfjinge bpijaer / bat top fien Bonben/ mo« fien berftalben bjurgteloois toederom nae boojt toe. 311$ top nu fon* berberbarfcbingöeaenboojtguamen / Boe toet ïjetonöaltefamen ÖedmoepelgcBtoaS/ footoarenbe ftecBen baer in boben maten be* Djoeft / refolbeerden toeder Xtt te Biefen en Uepen om be $upb' tot De 0oogf)te ban 29.gradê/en toendent doe toeder ober /en liepen <©ofi ten £>uuen aen / tot dat top on$ bonden op 17. graden fupder bjeete bande ^quinoéhaei, ifrot berforBt Bet ©olrB toederom/om Bet lant aen te doen / om te fien of top geen tierber fr&ingö Bonden betomen/ 't toelcB top goedt bonden / toant top fagöen datter alle dagen nor B meer in bieltn ban onö ©oir B en eenige (lojben / refoltieerden daer^ om bet «Bplandt Mouritius of öet <CpIandtde Maskarinas aen te doen/ en (lelden de BoerjS tuffrBen bepden in/ toant defe «planden leggben niet berd ban malcandeF/guamen alfoo op 't<®o(i.epndeban 't <£p*

% 19 landt

4 W.I.Boïitekoeys

lanbt be Maskarinas te Hanb/ liepen btrpt &p öe ftcejft cm/bpbe Jfêa! langDoybonöen 4o.babcm biepte/bir&t aen 't Hanbt/littent 2tm bet ballen/ botft toass een onbeguame pldefjec / cm 't £>cftip te legghen/ boo? bten bet foo ötrj&t aen 't Hanbt toajï ; baer leggenbe/ mtamen bt fieeften upt ftaer ftopen &ruppen / en toouben gaern aen Hanbt toe* fen/inaer alfoo be %tt bjp Uiat aenliep/toaren top fcfijoomachtigft/ met be fieeften acn Hanbt te baren / fluerben be boot nae Hanbt tot om te ften/öoe oft baer gftefïelt toajï / quatnen aen Hanbt entoonben ijoop-toereb ban Hanbt «êtfjtlt-pa&ben/miamen toeberom fcDtep/ en be fiec&cn ftonben al aen/batmen ftaer aen Hanbt foube brengen/ toant fp be luröt inbeneuj* ftabben/feggenbe: ïBaren top aen Hanbt top toaren ftalf göefonöt/ maer be Coopman Heyn Rol toilbe bet in geenberkpe manieren ronfenteren/gaf Uooj reben/bat ïjtt baer ftffot toa.ö/bat top Itrfjt mochten ban 't Hanbt af ö?pbtn / en ban al or.jö Bok ft berjteeeften toojben/borb Dct ©oltft ptelt al aen/en ba&en mp bp nae met geboutoen öanben/of itft Ijntt aen Hanbt toilbe bjengen/ foo batfp mpepnbelijtft bermurrutoben bat itft bet tonfenteetbe/ gtngfibpbe Coopman Heyn Rol , en b?aegöb«ofBpïjettotlbe toe fraen/gaf üooj anttooojbt neen / in geenber manteren. «Doe fepbe irft teoljen pem / foo netm itft bet ban ober mp / trft falfe aen Hanbt bjengöen. Hiep boben bp 't 3&olt& en fepb« : Siom/'t fa mannen/ g eipt malcanber tnbe boot/kb fal u aen Hanbt bjengen. 5© oen bol* pen be JKaetjs be ftecben tnbe boobt/irfe liet baer een $epl geben/om een 'Sent af te maften/ ooeft #lp en $Jftjwf)otten om in te ftoocfttn/ nebeng anbere eetbare toarê/oor ft ïior bie be ftetftcn fcuben toaerne* men en beftooeften/ en boer bateltjtfe met baer na Hant, Mtn Hanbt toefenbe/ftroopen fp bp malcanbtr in 't graiï en fepben top boelen al* reetö beter frfjap/en foo top toe fagft en/bonben inbe Zoomen groote menigftte ban &uptten ƒ ban bic blautoe Belt-blieger$ / lieten baer met be ftanben grijpen/en met tfotajenjs en rieten boobt flaen/fonber bat fp ftet belui ftabben/ toegft te bliegben/ noeg&enber op bien bagb toe! ontrent be ttote fton&ert/trocften baer mebe te bper/aen 't fitten en aen 't bjaben boo? be ftetften/en oor ft booj be gefonben. Bonben ootft menigftte ban Hanbt ^tftilt-pabben / ftootftten bie met pjup* menbanïtëamafc/ bie top upt Hoiiandt genoegft ftabben mebe gfte* bjotbt. 3t6 boer epnbelnrft toebet aen boojt / latenbe be fietsen (bie ontrent beertigft in 'tgftetal toaren) met bt Ster; aen Hanbt blnben.^tfteep ftomenbe/bonben goet (alfoo Ret £>tftip op een qua? be pernculoofe plaetö lagfj )bat itft met be gftemanbe boot/ '$ nar ftts ban boojt foube baren/en feplen bp be Ifcal langftè / om te beften of top geen beter ffiee( om bet ^cfjtp te leggen)ftonbÊ beftcmen/'t toelrft ieft bebe / en feplbe met be boot bp 't Hanbt langftg / tn bonbft een frape <2>antbap om' t ^>cftip tn te leggen/ ontrent bijf mijlen banbe plaetö baer 't j§>tftip lagft/boeren tnbe bep aen Hanbt / en bebonben bat albaer ten groot #mnt-toattt toa$/borft niet fteelbtr?/ en ont*

pont

A vontuerlij ckc reyfe. y

1tonbt$ier upt foo top oojbeetoen / om bat Bet boben bjte «Stbepen iangBtemetbanbe flranb'toag / toaeu booj B*t foute 2-eetoater öoo^'t fant peen lecte/tn 't btnne-toater/en maetBte batalfoo bjarB* t^oojt op B** 1UWW Bomenbe bonben memgBte ban 45anfen/ ^upben/grautoe ^apegapen en anber gBebogBelte^oorB memgBte ban Hanöt ^c&ttt-paböen/ fagenbertoel 2oa2?« onber öe frBabu* tuc ban een boom fitten/Bonöenber foo beel ban BrtjgBen alg top be* gb^öen* ^e^anfentoarenfootopiSnut/batfeop-blogb^n/alsÈ topfe na Uepen/fmetenfe met fïotBen boobt/fonber batfe op-blogen* ^Daer toaren oocbeenige bob-eer fen/M* ftlepne bieugels Babbf /maer ftonben ntetbltegen/toaren foo betbatfequalgcB gaenfconben/toant üi$ fp Uepen/fleepte Baer be neerg IangBS be aerbe*

jlfèaer batitteeft te bertoonberen toaö/be ^apegapen en anber ge* tjogöelte/ al£ top baer tenofBabben/enbattoatmeulben/ batljet Breet/foo quamen alle be anberen/ Me baer ontrent toaren / baer nae toe/gBelgcB of fp Baer totlben ontfetten/*n beten Baermebe grgpen/ Bregen berBalben genoegB ban bat goet om te eten* «©tt alfoo ge* ftenb^bbenbeSeerbentoeberom met be boot nae't^cötp / bat (alg £ef£pbt)ontrent bgf mijlen baer ban baen lagB. 3ten boojb Bomen* be/ tïertelöen Boe top gBtbaren toaren/ Boe top&aer een goeöe reeb' m eenfanbt-bap gBebonbenBabben/ engoebe SftnrBer-gronbt / om't ^>ef)tp tn berfeecBertBepbt te leggben* ^ter ober toaren fp altefa* men feer berblgbt / boeren met be boot en bootfrBapten ons IBoltk Me top tegen 't ^rBtp ober aen Hanbt Babben gefct/bat top met Bet SfBtpberfeplen fouben/ bgfmglen ban baer / en fouben toeberbp Baer Bomen/Me baer m toel te b jeben toaren*

nm boojt Bomenbe/licBten ónfe UncBer op/en liepen baer nae toe/ tn ftttm 'tinbt boo^noembe fant-bap/op babem/ enbertupbent toel ba ft/ lieten boe al Bet ©olcB meefï aen Itanbt loopm/ om te bof* frBaren toat fp Brggen Bonben,- ftelben oocfi o?bje batter acBt jfHan* hen met be Jüegen fouben gaen bïffrBen /in Btt Wnne-toater (baer ban berBat It ië )om te fien of fp bdo$ 't BoleB be foob' fouben Bonnen bangem &p togen te toercB/ tn tóngen fcBoone btfifcBen/ te toeten J|arber/en anber btë/oor& mebe biffcB*n banbe groote gelgcB §>nU men/Me beltcatt en bet toaren*

©on&en mebe ber$ toafcr / fgnbe een Blepri öebfertje bat banbe 23ergtn quam aüoopen nae be firanb' toe/toelcB i&ebtertje aen bep* fgben B«I rtetlfjrB met filepne boomtjejs betoaflfen toajs/ baer 't toa* ter tuffcB^n booj-Itep foo Blaer ahs een Brtflal / bjarBten baerom ai onfe ILege-ïeggeriS aen Hanbt enbulbenft upt bat 0ebiertje/en fie* tenfe flaen/ter tgbt toe topfe tegen on$ bertrecB fouben ^cBeep Ba* ïen/of alfl on0 goetborBte*

^terbpMttoater bonben top ootB een feecfterbo^t / baer in met geBoutoen of gBefneben letteris gBeftB?eben flont/ bat be Comman- beur Ariaen Ma€r^fztBlock,iwwrBabbegBetoee|l/ met een Bloot ban

bertBicn

g W.I.Bontekoeys

Uttfjim feplen/öabbe albaer etteltjr&e .Sloepen toerïooien/met tent* ge ban fijn maetsi / alfoo De floepen in *t lanben ftitften toojben ttt* (meten/ üjaer boo; eenige maetg berbjoncfeen.

;©ie tijbtbat top baer lagen/liepcr De Zee nopt foo (terra aen. <©» bit noojftfjieben eplanbt De Mask arinas en tocont Qfyetn bolrfc/ ons boltu liep meetf öet geöeele «Splanbt beur en Deur / en 25offfi-6aer» Den ouer al/ geneerben fjaer al met öet gebogelte en totfcöen/ fn tot* (ten De ©ogelen foo frap te b;aben/aen ftouten fpeeten/en namen net fmeeruptbe$cöilt-paD0enen bebjoopten in 't b;aben be ©ogftel* baer mebe/toaer boo; fp foo belitaet toojben/bat öet een luft toas om Daec ban te eten,

©onben ootb mebe een afloopent 3©ater/baer groote Stalen in toa* ren. ^et ©olrft trorfcen öaer ^emben upt / en öielen bie foo open in t aftoopent JBater/ en bingöenfe alfoo in öaer $emben / toaren geel letner ban f maerfe.

Hier fagen top oorlt een bingö/baer in top alle bettoonbert toaren/ te toeten/ Doe bat t>e %%t ^rtjüt-pabben e$ mojgtniö uptter Zee op (trant quanten loopen / en ftö?aepttn een feupl in 't fant / en lepben Öare epjeren baer in/in groot getal /toel tot por.bert/ja ttoee {jonotrt toe/en ft ö?aepten öet fant ban toeter ober be epjeren/toelrïte epf eren boo % be £on / aio bie op be mibbagb en boo; ben bagö fjeet ftpeen/ too;Denuptgeb;oet/ batter jonge £>röilt-pabben upt guamen/fagö* fe met bertoonberingö aen/toant fp toaren niet grooter al$ bat baer fcDilt|e$ toaren aio groote neute Doppen.

©onben baer oottt eenigbe ,S>egetoaer / en #almebe-2&oomen/ baer top bjant 6 upt tapten/foo foet en ban fmaetu al$ foet- toap.

,t>agen baer oocu eenigfje 25ocBen loopen/ maer boo; öaer groote toilbigljepbt/ uotfenber gfjeen be&omen/alis alleen eene/ bie foo oubt tong/Dat fijn $oo?nen Ijem banbe too?men tooien opge-eten / mm onbequaem om ban menftïjen ge-eten te toojben.

<£n betoijl top alle bagen baer bujö boende toaren/quamen bie gene bie top fietuaen Hanbtöabbtn gefet (alstberöaelt ijs) altemael toe* berom bp onovgöefonbt en fris ?ijnbe/uptgöenomen feben/bie notft fiern bleben leggen/bie top nocpbaer nae(boe top felaer toarenjmet be boot toeberom t' $r (jeep Aaelben.

Wr> teerben öet £>eöip ban binnen en bupten/en fetten bepoo;ten altemael op / batter be lut öt in en boo; foube toapen / en befp;engö* ben öet ,Scöip oorft tot ettelijcöe plaetfen met afijn / alleo om een goebe gefonbe luröt in 't «Scötp te Stijgen.

3©p öabben tot on$ gertjf een ^onne-togfer aen Hanbt göeojbo* neert/ baer aen top alttjot honben fien / Doe laet bat net op ben bagö toao. Cn nae Dien top alle Dagen öet gebogelte foo nae liepen :toa* ren fp epnbelgtB foo ffötrötigö en fröuto' ban onjS/Dat fp toegö blo* gen /als top öaer ontrent quamen/toaer boo; bat öet göebeurbe / bat onfe «©pper-ftierman lan Piet ban Ho»rn met een ©ogöel-roer

aen

Avöhtüerlijcke reyfe* 9

aen Hanbt gmgfl/ om norft ettelijc&e <©anfen en attbttê #oöBelj* re fcgieten/ennaebeerofeenigfiefcftotenbojfl/ in'tfcöieten/ beloop lipt Delaeb Dan t ffioer/bat De b?oecB-feft2oef/ recfit boben fijn oogfj in 't hooft fpjongfi/toaet öooj ftp fijn ecnè oogfi berloo?.

•CpnbelncB maecaten top onjs .écftip toeber alaer om te bertrecBê" / ftoegen onfe Zeplen toeber aen/ öaelöën onfe 3©ater t' frfteep/ fluer* Den een drommel- aaget aen %anbt/ Die floegft enöe riep fiet Woltk altemael bp malaanber/ namen ontrent fionbert ;§>cfitlbt-pabben raeöctn begoot/ bie fp£>tfieep fyorfiten. dabben ons ban alleg toel berfien/ban ,§>cfiitt>pabben/gebogelte/gebjoogöDe ©ig/Die fiet 10oIcb gfiebangen en gfiebjoogfitftabben. Wp inbe Campt fiabben een fteel bat bol ^anfen ingfitlepbt/ met $fijn/fialf gaer gfteaoocat toefenDe/ fjaööen oorfimebe eengoeDtpartfip^isüngfielepbtmet Mfgn/ om goeöt te blgben.

Cn «aebat top albaer 21 «bagen fiabben gelegen/ en gereet toaren/ jgn top t' fepl ggegaen/fraetBen bp be toinbt ober/ fioopten fiet <£p* lanbt Mauritius te befeplen/maerguamen te Iaegft/ aonben fiet ban beneben mop fien/ botfl niet aen Bottien. 3©ant al fcftoon top aen fiet <£planbt be Maskarinas foo ïangft gftelegen fiabben/ en ban alle*»/ toat op fiet «Êplanbt toajö / gfienoegfi be&o*ron fiabben/ foo toaren ebentoelows Wokh norft altemael niet gefont getoo?ben/ toantbaer toarenber bele bie notfi filacgfibem 3&tt gaf be #ffiriersi oo?faetae/ om upt be naem ban 't Woltb in be Cajupt te fiomen/en te bjagfien/ of fiet niet geraetfaem toag/bat top norft een anber berberfrg plaetjS fouben aenboen/ betoijlfietl&olrB norft niet altemael gfiejonttoass/ entopnorfilangfiom be £>upbt moften loopen/ aleer top inbe tra banbe U&tnben fouben hemen / om alfoo onfe repg nae Batavia of Bantem te berbojberen /bat fiet orjs Bonbe ontfrfiieten/ en fiet ©olrfe toeberom inballen. Watt op top nae langfie Deliberatie met bë j&cfieepë-raebt coebt bobben / b?agfient te fiouben nae fiet «Eplanbt San&e Maria.leggenbe Ditfit aen tHanbt ban Madagasker.rerftt böo| Degroote Bay ban Antongid, jïelbenOer onfe aourjs nae toe/ Bregfient t'n 't gefieftt/ en liepen boben 't l©efr-epnD' ban 't €planbt om/ op 6.7.a 8, babem l©ater$ / motfiten be gronbt foo alaer fien als ben bagft/ liepen aenbe binne-aant ban'tCplanbt/ enfettentop 12» a 13. ©abem goebe gronbt. ^e intooonberg ban 'tiLanbtoitjS ftenbe/ ^gn batelijra met een $?autotjen (3gnbe een ^tfiuptjen «pt een 2&oom gftefioutoen) aen onjs boojDt gfiefiomen/ en bjorftten eenige Appelen/ Hemoenen/toat öijg/ en üoenberen/ met Saer/be* toefen onjs bat fpfulragoebt meer aen Eanbt fiabben/ bjaef) ren bit tot een munfrer. 25etoefen om oorabooj BennelgtBe teaenen met betnonbt/batfpoora norft Hoepen /jg>rfiapen/&albercn/l£oenfeerert en anber goet ftabben/riepen boe/bee/aoealeloe loe/bat toaren Htcepf/ $tfiapen en #oenberen. a©p fagen bit ©6!rBmetbertoonberit gft aen/ top gaben fiaer -©gn te tyimUtn/twt een füberen &rfiael/ fp

& toaren

to W.I.Bontekoeys

toaren foo togd niet bat fp baer te begen upt Sonben b^mc&en/ maer fta&en ftet ftooft of aengeftdjt tri be J>cljael / en bjoncfeen gftelgcft be 2&eeflenupteenemmcrb£tnc6en; en boenfpbeïOgnm't infftab- ben/ tterbenfpöaeroffpgetfc toaren.

59 tt ©olcfc toaö gantfcfj naec&t/uptgefepbt bat fp een Sleetfen om De mtbbel jjaböen / boo$ be fcöamel&epbt/toaren geeïac&ttgö-ftoart ban teleur*

ï©P boeren alle bagen aen Hanbt/en rupïben ïtalberen/ g>tbwif &gg en IBelcS/booj 25ellen/ILepelö/geeI-9ecöte-mefen en Kralen*

<©e JBelc& bjor Ijttn fp ter jBerrfet tn bladeren/ bte tn malSanbet geblocfjten toaren/ban fatfoen alg SSupfle-ftoolen. %tn boojt &o* tnenbe/fneben top be bladen fïuc&en/en foo quant be JBelrft baer upt loopemïïuplDen oocfe Stppelen en Hemoenen/bocf) toepmgö* föefol* toeerben berfjalben met &et &cDtp een mgl 2,a 3 te berfeplen/ ütfjten onö 3ftnr6er en feplöen op een anber plaetö. tien Hanbt ftomenbe/ bonben baer oocfc toepmgft #ppelen$ter toaren oocfc ï©ater-lemoe* nen en fpaeng &pec&* l©p bonben goebt bat ith met be ggemanbe 35oot/ foubeoüerbaren/aen 't |Lanbt ban Madagaskar om met baat fcoopmanfefjap te beften/of itk albaer niet een partp Appelen en £e* moenen feonbe befiomen/'t toelcfe tefi bebe/en boer ober/quamen booj eenfiebter/ btetoptoel een mijl anberljalfopjoepben/ foubenfjem berber opgeroept öebben/maer öe^oomen bte aen bepbe fgben banbe üebfer fïonben/ötngen foo nae malfcanber toe/jae tegen malfeanber aen (fo nau too jöé Ijtt ©aer-toater banbe &ebtcr op 't laetft)Dat top epnbelgcB te rugö moffen öeeren/ bernamen gants geen ©olefe nocfj bjucgtê/moflé alfo bjucfjteloojS toeöerom; fltepê tl natfyt op 'tHant/ quanten (na bat top bjtebagen upt getoeeft (jaDöen) toeöer öefKmöm aen 't &tf)ip * Boeren bckö anberen öaegfjö toeöer aen 't eplanöt/öaer 't^cltfp onöer lagö/Btegenboen nocfj een Deel iLemoenen /Appelen/ IKelcfc/ jSgg en a&ananneffen/ al onö ©oir & toojben tn bte tgbt bat top baer lagen/ toeber foo feilt en gefont / of top eerft upt ^ollanbt gefeplt toaren* Wp namen beeltgötis al$ top aen Hanbt boeren een speelman mebe/bte op be J*toel fpeelbe/toaer tn £jet ©olcfi ban ■ t Hanbt öaer feer bertoonberben/jae toarenbaer foo nteu toe/ bat fp met totfïen &oe fp 't (jabben / gmgfjen oaer ronbom fitten en Jïiten/ fintptenop bebupmen/banften en fp?ongen/ en toaren beröeug&t en bjolgcö* a©p en fionben aen öaer geen tepc&en ban feenntflTe ©obö of <&ob0-btenflbefpeuren/maer dabben aen fommtge plaetfen bupteng ÖupiS <©jfen-öooföen op (laBen opgereri&t/ baer booj fp (foo top bu mercBen 6onben)neberbteIen en aenbaben/frftenen geel bjeemt te toe* fen en fonber geboel banben toaren <$obt* 5Ben 9*öagb bat top baer gelegen $abben/on$ ©olcö al0 gefept fins en gefont toefenbe/&reng* ben top 0110 &f fjip op 5gb/foo beel als top Bonben/en maeebten 'ton* ter fcöoon/met bercfienen en fcfoobben/en gtngen r fepl/ liepen om be JCupb/ tot op be Doog&te ban 33 * S^aben/ toenben al0 boen toebei:

4$ofi«

Avontuerlijcke reyfe, iï

<fcofi-toaert ober / en ftelben onfe 6oer$ boen na be Scract ban Sunda toe / en gpenomen fpnbe op be poogpte ban bgf en een palbe graeb/ fgnbe be poogpte ban be boojfrp?eben Straet ban Sunda, toefenbe ben i9. bagp ban j&obember 1619/ footè booj't pompen ban 25 janbe- togn/be bjanbt inbe 25janbe-togn gpebomen/ bjant be 25otteuetjS- maet/ gingp(naeoubergetooonte)met fgnbaetien'jsaeptet-mib* baegpjS tn 'trupm/en foube bat bol pompen/om alfoo 'jsanberbaegpg •js mo?gensi aen be gafien/pber een palf mui$jen/upt te beelen. $u nam een fieerfi mebe/cn ftatb be flener tnbe boom ban een bat bat een laegp pooget lagp/alft bat baer pp upt pompte» ^tjn baetfe bol ge* pompt pebbenbe/ fowbe pp be flebcr baec be feeere* op flonb' upt palé/ en aïfoo pp ttie toat bafï pabbe gpejleetben/ paelt ppfet met een fo?ce upt/baer tutijö een btef aenbe Beetjs/bte btelber boe of/en biel jupfl tn* be fponjs ban 't bat/baet Op upt gepompt pabbe. ©ter boo j öntfingp Het be 25?anbeto gn/en bloogp ttrftonbt op/ tot pet bat upt / be boomö Schip bojflen upt pet bat / en be bjanbenbe 25?anbetoijn liep beneben tn 't raeckc £>t&ip / baer fmttiö Rooien lagpen / Jirar&r toojbenber gperoepen: |nde bjanbtJbjanbUScB lagp boen ter tijbt op 't 25oebenet en beern booj brandt» be tralien.bat gpeturpt poojenbe/ltep batelijtb beneben in't rupm/ baer bomenbe/fagp rjbeen bjanbt/b?aegpbe toaer t$ be bjanbt i fepben/£>rpippet fie baer/tn bat bat/ ttu ttatfemijn atm tn 't bat en uonbe geen bi anb t boelen.

<©e ajotttlt'erjs maet/baer be bjanbt beur <juam/toai8 ban Hoorn, tn laag genaemt Keelemeynjpp pabbe tbiee fittten met toater bppem gepabt/btc pab ppber opgegooten/toaer boojpet fepeenbat be b?anbt upt toais/bocp itb riep om mater ban boben/'ttoelr& batelijra quam/ met leeren- emmers/en goot fo langp/bat top geen meer getoarp ban fyanbt fagen/gtngen upt pet rupm / meer omtrent een palf uer baer nae/begonnen fp toeber te roepen/b?anbt ! bjanbt ! toaer boo| top al* tefamtn feer berbaeft toaren/ trorben nae 't rupm / en fagpen bat be btanbt ban onberen optoaert floegp / toant be baten ftonben b?t'e en bier poogp / en be btanbt toajö boo| be 25?anbetot|n beneben tnbe $mit$ boolen gperaerbt / treeften toeberom te toert» metlee- ren-emmerjs / en gooten foo beel toater / batpettebertoonberen toast. jBaet al toebet een nteutoe ftoarigpcpbt / toant tooj 't toa* ter gieten inbe ^mitjsBoolen/ gaffuïr&en ftinr&enbe-ftoabeligen rootb op/batmtn fmoo?en en ftuben totlbe tn 't rupm / ban bangig* pepbt. 3f toao metft tn 't rupm/om o?ber te (tellen/en liet altemet anber bolt 6 tn 't rupm bomf tot berberftpingp.2tr 6 bermoebe bat* ter al beel tn 't rupm berflit ut bleben leggen/bie be luprfcen niet Reb* bé bonnen bt'nbé' ir& felf toajS menigpmatï pet foeci i frpier bgfïer/ giugp met mgn pooft altemet op be bate leggf om at em te fcfjeppé/ pet aengefitpt na 't lupt toe feeerenbe/lteper epnbelg't upt/gtngp al* temet bp betfoopman Hey n Ri ] tn fepbe:maet pet ijö beft bat top pet urupt ober boojb fmtjté/maer be Coopma Heynroi en feonbe pier toe

25 g niet

ii W* ï. Bontekoeys

met refolbeeren/ gaf boo^ anttoao^bt / fmiften top Bet Brupt ober boojt/top mocBten De b janöt upt Brggljen/ en Bomen baer nae tn *t flöeüecöt tegBen onfe ©panbt/en a!ö top ban(geen Brupt Bebbenbe) genomen toterben/Boe fouben top 't beranttooojbem

bjant en totlbe niet fltffen/en ntemant öonöe in 't tupm ftgfer langer fjarben/booj ben fttne&enben roocB(atèberBaelt lö)top f>tel^ ben acBtet nae gaeten mben «©berloop / engooten göetoelötgfj met toater baer booj/en boo^ be HupcBen/mocBte ebentoel niet Delpen* <©nfe groote boot / Babben töp toel b^ie toeecfeen te boojen uptgBe* fet/en fleepten Bent at Bter aen / en öe ^loep bte booj op ' 1 25oebe- net ftont/toaö oocB uptgefct/om bat pp ons tnbe toeegB flont/om 't toater te mannen ; en alfoo baer groote berbaeftöepbt in 't «SrBte ioag / gBelgcB men teel bentBen macB( toant Bet bper en Bet toater toag booj oogen en geen ontfet/ban pemanbt op herben/ boo^bten top alleen toaren/fonber eentgB Hanbt/^eöip/of ^cöepen te ften) foo Itepenber beel ban 't ©olcB/ te met ober boojt / tn fetopen ter* flupp/met Bet i^ooft onber be rufien/op bat men baer met ften fou* be/en lieten öaet ban tn 't toater ballen / en ftoommen alfoo aen be ^>ef)upt en 25oat/filommenber in/en berburgen Baer onber be Uof* ten en $leeöten / tot'er ttjbt toe bat Baer bocBte bat fp ©olc&ir gBe* noegB tn Babben* Heyn^roi be Coopman quant bp gebal tnbe <©el* berp / toajs bertoonbert batter foo beel ©olc&tnbe bootenfcBupt toaiS/Bet ©olcB riepen Heyn-roi toe/ en fepben bat fp toilben of fïe* fcen/en foo Bp mee totlbe / foo mocBte Bp Bern bp be ©al-reep mber ïaten/Heyn-roi liet Bern ober-reben / en Blom bp be ©al-reep neer/ en quant alfoo bp Baer tnbe boot* Heyn-Rol bte fepbe / JBannen Iaet ons toatBten tot bat be <&cBtpper Bomt / maer Bp Babbe baer geen commanbement/ toatot boen fp Heyn Rol Babben/ fneben fp be toutoen ftkbtn en roepben alfoo ban 't ^tBip of*€n alfoo tc& boen* betoaömetBet ©olcBmet ojber te (lellen / ombeb^anbt/ toaer't mogBelftrB te uptten / quanten anbere ban 't ©olcB/ bp mp gBeloo* pen/ m ftpïstn met groote berbaeflBtpbt: <©cB! Itebe ^cgtpper/ toatraebt/ toat fullen top boen i be <écBtipt en 25oot3tjn ban't ;êc&tp en roepen toegB/ tcB fepbe tegen Baer/ in be <§>cöupt en 25oot toegB/ foo ^gnfe op fulc Ben conbttte toegB gebaren/ batfemet toeer fullen Bomen* ®oe Itep tcB metter Baefi nae boben toe/en facB bat fp toegB roepben / befeplenban't ^cBtp lagfjen boetertgbt opbe iBafi / Bet <©root-$epl toag opgBeggt / tcB riep tegBen 't-fêolcft BnapBanbigB / Bael be&eplen om / top fullen ften of togfe Bonnen befeplen/ en (iroopenfe onber be ïttel beur/ bat Baer btt en bat BaeL Wp fetten be ^epien fcB?ap/ en feplben baer nae toe, 25p Baer fio* menbe / roepben fp ontrent b?te ^cBepen langBte boo? t &t$i# ober/ toant fp toilben bp ons niet toefen/maer roepben tnbe 3©tnbt op/ ban 't «ScBtp aff . ^&oe fepbe tcB: Jföannen top B^öben (naep <©obt) onfe Bulpe nu bp onjï/ göelgcB göp ftet/ een pegelgcB fleerfe

Avontuerlijcke reyfe, f|

ttw fgn 9<mben upt be mouto/ om (foo bee<l aïs göp fionbt) be bjanbt te upttert/ en gaet bateïijcB nae be Jftrupt-Bamer/ en fmgt get ütrupt oberboojt/ batonsbebjanbtin't ïmiptniet en beloopt/ 'ttoeUB geöaen urierbe* 3|cft met alle be 'Stimmer-lupben tfracj: oberboojt met t©opgubfen/en $abegers/om gaten in 't &tï)ip tebojen/3gn* be ban boojnemen jjet ï©ater een babem anber&alf in 't &tfnp te laten ïoopen/ om be b?anbt alfoo ban onberen te tiptten/ maer 6on - ben niet booj 't ^cf)tp Bomen/ obermibts bat ter foo beeï pfertoerrB in be toeegö toas* ^omma/ be benautïjepbt bie in 't <§>c&ip toas/ Ban ic& niet toeluptfpjeecBen/ Bet gOeBerm en gljeBrgttoasboben maten groot / bielen boen toeberom bapper aen 't #ater gieten/ ttiaer booj t)tt leech bat be b^anbt mtnberbe/bocö een toepmglj tgbts baer nae / quant be bjanbt inbe (©lp / boen toas be moet gants ber * ïojen/ toant fjoemen meer 3©ater goot/ Doe be fcjanbt fcfteen grooter te too^ben/foo bloogö be bjanbt op boo j be <©lp: bier booj ontfïont fulcfien g&e&upl/ gfteBerm en geBrgt in 't ^cftip/ bat een jIBenfcfte be ftapjentebergöenflonben / jaebe bangtggepbt en benautöepbt ttia^ foo groot / batïjetBIamme ftoeetbemenfcöen afliep/ toaren ebentoel notft al befttft met 1® ater te gieten/ en ïfcritpt ober boo jbt tefmgten/ totöetepnbe toe/ bat be bjanbt ons in 't 3trupt beltep/ ontrent 6o* ftalf baten Itrupt ftabben top oberboojbt/bocfj öabben* ber nocö koel ontrent 3 oo4tn/ baer top mebe opbloggen/ met alle Jfêatn ©et ^cötpfpjonggaenBonbertbupfentllucBen/ 119* per* foonen toaren top nocfj tn 't &tf)ip boe't fpjongft. 3jcB (lonbe/ boen 'taengingö / bp be groote ftalsboben op 't^cfjip/ en ontrent tfo. perfoonen ftonben recïjt booj begroot* JSaft/ bie 't *©ater ober* namen/ bie too^ben al te famen toegg genomen en aen Ijutfpot göe* flagöen/ batmenmetentoifï toaer een ftucB bleef/ als oorfi ban alle be anberem <öïn ie B / Willem Yf buntfz* Bootekoe , boe ter tgbt ^&dj>tpper/ bloogjjmebe inbelucftt/ toifteniet beter of icB mofl baer mebe fierben/ icB flacB mijn öanben en armen nae ben #emel/ tnriep: ^aerbaer icBljeen/ <©$eer! toeeftmparmefonöaer ge* nabigfj. IBeenbebaermebe mijn epnbe te Rebben,- borg fjaböe eben* teel in 't op-blieg&en mijn bolle berftant/ en bemercfite een Ifrftt in mijn öerte/ bat nocg met eenige bjolgrBöepbt bermengöt toas/ foo *t fcfjeen/ en quant alfod toeberom neer tn 't 3©ater/ mancB be fiuc* Ben en bobben ban 't ^rgip/ bat öeel aen flucBen toa^* 'tï©a* ter leggenbe / fereegö icB fultBe nieutoe couragic / gelgcB of tcB een nieu jeenfcööabbegïjetoeefï/ toefienbe/ foo lagfj be groote JBafl aen mgn eene jtjbV en be f ocfie-mafl aen mgn anber 3gb7icB Blom op.be groote JBafl/en gingft baer op leggen/ en fagö öet toercB eens ober/ enfepb; <©45obt! %oe is bit feftoone ^cbip bergaen/ gelgcft Sodomaen Gomorra. 3|ier bus leggöenbe/ fagQggeen lebenbigfi menfeö/ toaer bat icB geen fagöi en tertogl icB öier bus lagD tn gfje^ bm&ttn/fao Bomter em ^ongöiwawöp mgn 5gö# opbojlen/ en fmeet

2& ig nut

i4 h Bontekoeys

met fjanben en met boeten/ en bp gcra erftte aenbe fcnop banbe fïeben (Die toeer toaö comen opöjgben) feggenbet lek ben al klaer • boe 6cecft tc& om en fepberö <©ob!ieefter norf) pemant;befe fongfjman toag ge* naemt Hermen van Kmphuyfen, upt be Cpber ban Daen* 3jcft facft bp Defe jongbman een Spiert jen of &lepn-mafifeu Djijben/ en alfoo be grootejl©afï(Daer ieft op ïac())üa(l om en toeberom toalterbe/bat ic6 baer niet toei op blgbé fton/fepbe ir ft tegê &em:fcbupft mp bat fptert* jen tot /Uk falber op gaen leggê/en balen mp alfoo nae it toe/foo fuU len top bp malftanber gaen fitten/'t toelcft bP beDe/ en qtiam alfoo bp ïjem* 3£at irft anberë met toel bp bem foube geftomen bebben/ quant om bat irft in't opbüegen foo gettagen toasi. JBgn öugb toa$ [jeel befebabicbt/babbe oorbttocegató m 't^ooft/toant bet quam foo aen bat ieft bocbte;6 ^eer! nor b een beetje/foo ben it 6 boobt; ja bet fcfjeen bat mp booten en fien bergingb* 3©p faten öiet bp maiftanber/elcfi een 31nner&Bout banbe boegb inben arm ftebbcnbe/ gingben flaen en ïeften upt na be ^cljupt en 25oot/toojbenfe epnbelgcft getoaer/botfj toaren foo berö' b*nen Dat top qualijcft fien fionben/of be boo^fïeben cf be ar öter- fïeben na ong toe lat 3Be &on toajS aen 'tï©ater/om onDer te gaen fepbe Doen tegé mgn maet:Harmen,get frfjijnt Dat onfe fioop fyut berlojf ijs/toant bet i$ laet/be ;§>on gaet onber/De ^rfjupt en 25oot 5tjn foo toerbV Datmen fyatt qualgr ft fien 6an/ f$et &rf)tp ijö fïucften/en top mogen 'tïjier (op 'ttoraefc)niet langlj batben/baerom ïaet onö <ö>ob aimaebtieb bibben/om een goebe upt&omfMÉp bcben foo/en baben <©obt feer ernftelijcft acn/ om een goebe tiptfiomfïe/bet toelcfte top ftregfctoant aljö top toeber opfage/fo toag be &t ijitpt met De 03oot btrljt bp on$i/omï)et toelcfte top feer berblijt toaren/ieft riep Dateigtft:25ergb De «èrbipper/bergb be#cöipper<$pbatboo?enbe/ toaren feer betblgt/en riepen: be Ripper leeft nocb/be «êcbippet leeft nocb/en roepb? baer op bit^tt bp 'ttó?acft/en bïebi Daer foo leg* ge met^cbupt en 23oot/Do?fïe niet bp otijs fiomen/bermitsi fp bjeef* Den /Dat een jiueft ban 'ttojaeft DoojDe ^rbupt of 25oot foube fiootf*

Zbt fongbman/Harmen van Kniphuyfen.toag ItOtÖ foo moeDicb/Dat bP

Bern ban 'ttojaeft af begaf /en ftoom aenbe asoot^p baDDe tocpnigfj ïetfeï geftregen ban 'topbliege/maer icfi riep:toilt gbp mp bebbf /foo moet gbp mp balen/toant ie ft ben foo geflagen/bat ieft niet f toemmen ttam ©oen fpjongb be Crompetter upt be 2Soot oberboojt/met een ïoob!gn(bie fp nocb babbê)en biotljt mp bet enbV irft maeeftte Die om mgn mibbel bafl/ en fp baelDen mp nae De 2Boot toe/ en quam alfoo (De J&eer 3P gelooft )inDe 25oot*3)nDe 25oot toefenb*/quam aebter bp Hey n Rol, Willem ban Galen,en De <©nber (lierman /genaemt Meyndert Krijnfz.van Hoorn,Die feer bertoonDert toaren/Dat icfi notft in 'tleben toajï. 3|cft gaDDe tnöe 25oot atbter een roefjen laten maftf /Dacr toel een patr man in motbt/ Dtoarö ober De 2Boot/Daer ftroop ith in/ en Docbte:icft marbt toat oberleggen/toant irft gifle niet langB te fullen leben/Dooj be aaglj aen mgn rugü/en be ttoee gaeten in mgn l^ooft;

A vontuerlij cke reyfe. i f

bocö fepbe ebentoeï tegen Heyn Rol,en De anberen/bïgft te natfyt bp 't IDjacB/top fullen mojgf aifi bagö té/ toel eemge fictualie bergen en mogeltjcB nocö toel een Compasi btnben/om ö*t HanDt te bmbé/ toant baer toa$ mbe <êrfnipi en 23oot nocö Compaq / norfj &aert/ nocö boogö/nocö geen of toepmgö eten en göeen b?tnc&en/met fuU> Ben öae(ligöept Uiaren fp ban 't <$cöip göeuatcn; fepben oor 6 Dat be <©pper-ftterman / Ian Piet van Hootn , öe Compaffen upt öet nacfjt Öupjs ïjaöbe genomen/'t fcöeê bat öp al bjcejs öabbe/batfe öet ^>r &tp fouben berlaten/ 1 toelcB ebentoel nocö gefcötebe, $u tettotjl trB al* ïtfer in bat gat/of toefje lagö/foo liet be Coopman öet ©olcB be rie* méuptleggen/en (lelbf öet bolcfi aen't roepg/gelgcfi of öp/alfï bagö toae/ILanDt meenbe te fjebbt^maer aifi bagö toojbe/toaren top ban 't T& ?acB berfïe6é/en ooc mebe ban 't Hantjtoaré f)eel mtfmoebtgf); quame en BeBen acöter tn 't gat/ baer kB lagö/of tcB nocö leeföeen ftenbe bat icB nocö leefbe/fpjafien/ocö Webe £cötpper/toat fuïlê top boen/top fön ban 't Wmh berfïeBen/ en top ften geen Hanbt/öeb* ben eten nocö bjtnefien/nocö 2&oogb / nocö ïtaert / nocö Compaj?/ toat raebt gaet ong aen { <©aer op tcfi fepbe mannen/men mofïe mp göeöoojt öebben/ato tc& gtfier abonbt fepbe: ^at göp te nacöt bp 't to^acB fout bltjbf/bat top tod ftctualte foube Brggen/toant &et blees en fpeefi/en Baeg/bjeef mp om be bttnt /bat tcB*et qualgcB booj &on* be Bomen, ^p fepben üebe £cöipper Bomt baer upt/tc& fep/icB ben foo lam/ bat tcB mp quaïrjcB Ban reppen/toüt gfjp mp fner upt fytb* ben/ foo moet göp mp öeïpem <&oe guamen fp en öolpen mp baer npt/en ie& gtngö futen/BeccB get ©olcfi ober/ en fp roepben* 3|cB bzaegöbe batelgcB:mamré/toat eten öebt göp mbe bootsen fp b^orö* tl omtrent 7 a 8 pont b?oobt upt/met alle man/ top öabben ttoee lege fcaetf eji/baer Iepbé top bat bjoot in. 3|efi fepbe bojber :mannen/Icgö be riemt tn/öet moet anberjS Bomen/ toant göp fult iocf toojben/ en top öebben ge? eten te gebf / Iegö in be rtemem S&oen fepben fp:toat fullen top ban Doen^maer fepb uB/trec&t utoeöemben upt en maecBt baer feplen toan/fp fepbf : Wp öabben geé fepl gare/ tcfi fepbe:neemt be totllen banbe boot en plupfi bte aen toercB/en bjaept baer fepl ga* ren af /banbe refl ïegöt platttngö/tot fcöooten en geerbem 3£aer op trocfi een pbtr fgn öemt upt / en flanfiefe aen malcanber tot feplen/ 9t felfbe bebf fp tnbe fcöupt mebe/telbé als bof ong bolcB en bebonbe inbe boot 46. en Mbe fcöupt 26,perfoone/maecfit 72 ♦ per foonê tn 't geöeeL 5©aer toaö een blautoe bolcBbanger/ met ee Buffen inbe boot/ bie too jbe mp gegebf /be bolcBbanger trocB icB aen/en öet fiuffê fette tcfi op mtjn öooft/boo^ bten tcfifaïjs beröaelt) ttoee gaten in 't ï^ooft Öabbe;be 25arbter öabben top toel mebe inbe boot/ maer öp en öabbe geen mebtcamenten/bocö Baube ebentoel toat b joobt/en Iepb' be hau tol alfo op be toonbi/toaer mebe tc(booj 45obiS genabe)genefen too^ bê*31cB p?efenteerbe mtjn öemt mebe upt te trecBe/maer fp toilbent niet öebben/b joegen nocö öooj mp/om mp tn 't lebf te ö^e.

1(j W.I.Bontekoeys

top Ketent be gehelen bagö boojt bjgben/ toatf tt tmbertufftfjett Be* ficfj met be feplen te maecfeen / abonbtg toarenfe felaer/ f ettenbec biebp/entroc&enaen'tfèplem 3Nt toag ben 2o<bagfj ban Hobem* fier i6i9<begonnen Boerg te (lellen aenbe Sterren/ toant top toifïen goelgcB/toaer be Sterren beïjoojben op enbe onter te gaen / fïeiben 'SnacötS alfoo onfe Boers* i£ct toasbpnatbt fao feout / bat get 1£olcB felaptanben/en bp baegf) foo Beet / batmen bergaen toou ban ^etten^toant be ^on toaö metfi boben 't ^ooft,

3&en2i, 22, en 23^0 / pjactifeerben top een graeb-boogff / cm Öoogfjte te nemen/ ftoegen een guaD^ant op be plecïjt / en teer Benben eenftocBmeteen crups Daer upt* Wp öaDDen De ÏHftemaerfier/ Teunis Sybramfz<ban Hoorn tn/Die IjaDbe een paffer : l£p babbe oorft tenbeele eemgïje toetenfcfjap/om een ftorfi te teptBenen/ foo bat top met malcanDer alfoo een graeb-boogö maecfiten en fo?meerben/baec top mebe fcöooten^cft fneeb' oocBeen $a$6aert atljterop 't boo^t/ en lepb 8 et <£planbt ban Samatra baer in/met ïjet €pïanbt ban lava, met De &traet ban Sunda, Die tufftfym bepbe CplanDen in loopt / tn Die felfbe bagö bat top 't <§f ï)tp berioojen bes mibbaegöS/baDDe tr ft nocöftoogfttegïtenomennenbe^on / enbebonb' bgf en etn fjalbe graeb' £>upber ^eete banbeHquinodiaelenBetbeflectitnbe &aert/ ftonbt omtrent 90. mglen ban ?Lanbt* %tb fneet oocft een Compass baer fa/pafte Doe alle Dagen met De paffer bp giflfttf gö of/ en ftelDeDe Boers 7o,mglen befpen/of bobcn 9t gat/om als top HanDt ftregöen/ te beter te toeten/toat been bat top moflen/fepIDer* alfoo op gei fffjte* ten met onfe boogö / *n ftpt paffen a*m 3)f& gaf ban De 7 ft 8 pont fa^oaöt/ elcH alle Dagen fgn rantfoen / foo langö alft Dueren moröt/ DocD toas toel öaefï op/elcB fireegb Des Daegbs ontrent een flurBjen/ foo groot ais een Ut ban een bmger /top Dabben geen bjmtfci; 35aer* om alft reg&enbe / namen top onfe fcpïen neer/en fröoojenfe Dtoars ober be boot been/en binggen ijet. toater alfoo op 't fepl/ en gaerDen Dat m onfe ttoee baet)'es/en als Die bol toaren/fetfê Die upt De toecgjj/ tot alft een D?oge bagb toas/ Dat bet niet en regenfce* 3jrfc fneeD een neufje ban een frf)oen/en een pDcr guam bp 't baet je/en frgepten bet neufje bol/en Djonc Bent upt / en gtngfj toeDer aen fgn placts / Daer Rp gbefeten DaD* <£n algoetoel top m fulrBe benautbepbt toaren/ fepbent ©olcfi : $r|)tpper neemt ggp foo beel als ulufl/toantl) et macö onjs boe ö allegaer niet fjelpeiu ^oen im baer beleeftbepbt fagg/ toilbe nïetimer fjebbenaliS fp* 3ftlDuiS feplénDe met fröupt en boot/entetotjl Debootparber feplDealjSDefcïjiipt / en Datter nie* manDtmDeièfbupttoasiDieötm op De nabegatie berfïonbt / foo babenDie gbeneDte mDe fröupt toaren(ö!js fp Duötbpong guamen) of fp bp ons tnbe boot morbten ober Bomen/en fepDen:Htebe hi$* per neemt onss Dor 0 ober / op bat top bn maïmnber moggen toefen/ yjjeefDen ban ons af te Dtoalen maet Int WaUli inDe boot/ bte toaren baer teg&en/en fepöen : ^tbipper nemen top ïjm cber/foo fgn top

altemael

Avontuerlijcke reyfeJ 17

altemaeï om ben ïmtè / toant be boot Ban al Bet ©olcft met boeren/ mofïen Dergalben ban toeöerom banbe boot af Bowuen. 39e eüenbe toag onber ong groot jtop Babben geen meer bjoobt/en ftonben gBeen ILanbt ften* 3ficfe maec&ten Bet ©olcft aittjDt tog\S / bat top ötcfjt aen Canbt toaren/batfe goebe moet fouben Boutoen: JBaer fp mur* mereerben onber malcanber baer al tegfjen/ en fepben tegen malcan* ber : 35 e $cBtpper macB feggen bat top nae Hanb' toe feplen/maer top feplen mogBelgcö ban Hanb' af* <©p een bagB (alfoo Bet leecff bat top 't met langer ftonben Barben fonber eten ) gaf <5obt alntacB* ttgB batter IBieutoen ober be boot quanten bltegBtn/ gftelgcft oftfe gebangen totlben toefen/toant fp blogen onö bp nae tnbe ftanben/ en lieten Baer grgpem !©p plucfeten Baer bebeeren af/ en fnebenfe aen fïtt&jeg/gaben elcft toat/atenfe fcro rau op/ en Bet fmaecfcten mp foo " toel aüï tcS mgn Ieben fioft gBe-eten Beb jaefmaecfete foo foet/ of Uk BontgB sn mgn monbt en feeei jïacö/ fjaööen top maer toat meer gBe* gabt/ toast pas* of ter nautoer noobt foo beel bat top ftonben ieben/ en meer met <£n betogl Bet £,anbt Bern nocB niet op bee^foo toierben top foo btoee gemaec&t / bat Bet ©olcfe refolbeerben (boen bte banbe fcjjupt on$ toeber baben batfe mocftten oberfeomen) öaer ober te ne* men j toant baer en qitam geen upt&omfte met öet Hanbt/ bjeefben bat top ban bojfl en ban Bonger fouben moeten fïerben / en alg top moflen flerberi/ foo refolbeerben top nocB üeber met en bp mai&an* ber te fierbem j&amen baer op Bet ©olcfc upt be ^cöupt ober/ tn* be 25oot / en namen al be riemen upt be <$cBupt / met be feplen/ bfe fettentop mebe op be OSoot* dabben boen op be 25oot een T&lintif tfotfy <©root-3epl en 25efaem 3©p Babben boe oocfc ontrent 30* riemen/ bfe !epb*n top ober be boften Been/ a!js een oberloop. 3©e 25oottoas foo Bol/ bat Bet ©olcfi onber benemen/ opBaerneerjS mop mochten fitten / fetten alfoo beeene&elft ban 't ©oicft onber be nemen/ en beanber Delft boben benemen / mocBten öter mebe Bet ©olcft mop bergen/ toaren boe met ong 72«perfonen tn be 2Boot/ fagBen mal&anberen met beb joefbe oogden aen/ Bebbenbe notf) eten norfj b jtntfeen/ baer en toaö gBeen meer 25joobt/ nocö be JBieutoen quanten met meer/en bet toübe met regenen* <©oen 't nu toeber op pet ongeftenfle toag om *t Ieben te Bouben/ foo quanten (booj beg #eerenbarmBertigöepbt) onberftenjS uptter ^eeop-barften/ een pertöp bltegenbeBtffcöen/ ?gnbe foo groot alleen groote&pte* ringö/ in mantere alg een ^tBool-muflcBen/ en blogen tnbe 2Soot* ^©aer toafi boe aen t grabbelen / elc&bee fgnbeflomtoatteèrrj^ Böem 3©p beplben bte om / en aten bte rau op / en fmaecftten alg ^ontgö^ boc&get mocbt al toepmgö öelpen; ebentoel flerc&te ïjtt min of mtti/ en bee foo beel (met 45obt) batter memanbt en flurf/ 'ttoelcfetebertoonberentoag/ toant Bet ©oltfe begon alfout1©a^ ter te bjfncSen/tegben mgn toaerftbutotngB aen. 3|c6 (epbe tegen Baer; j®annen en bjtncfet geen fout 3®ater/ toant Bet en fai u geen

i8 WU. Bontekoeys

bojfï berffaett/ggp fult be loop baer ban firggften en baer af fïetlaett* «nöere Bauben 25offe filooten en JBufguets BoegelS; anbere bjonc* fcenljaerepg&ennaater ; icB b|oncBmgnepg&en ï©ater foolanglj alft goeöt toas; toant fret toojöe ar f) ter nae onbequaem om gebjonc* Ben te too^ben. ©ebenautotfrepbttoierbeïjoe langer/ Hoe ftoaerbeü engrooter/ en &et ©olc& begon foo toanöoopigö / mtjtroofttgö en to^eebt op mal&anberen tefien/ batöetleecB batfemal&anber bp* Bans fouben aengljetafï Rebben om te eten,- jae fpjaecfien baer ban onber malBanber/ en bonbengoebtbe jongens eerfi op te eten; bie op 3gnbe/ totlben fp baer om toerpen/ toiemen ban aentafïen foub; toaer ob er trB tn mgn geeft feer ontroert toierbe/ en upt grooter be* nautotfrepbt babt ic& <aobt almacfitigfj / bat f)et fgn ©aberlgc&e ontfermöerttgfjepbt / baer toe bot& niet foube laten Bomen/ en ons met berfoet hen boben 't bermog&en/ toetenbe toat maecBfel bat top toaren* 3[cfi Ban niet toel feggen f)oe bangfj bat mp toas/ om befe boojflagi)/ te meer om bat tcBer (foompbocljt) toel eemgefacl) bie 't begonnen fouben pebben/om be jongïjens te booben3- bocfj itB ber* fpjacB Baer (met <©obS gulpelen bab boojbe jongens/en fepöe:|fêan* nen/Iaet ons bat met boen/ <©obt fal toel een uptBomft geben/toant top Bonnen niet ber ban Hanbt sgn/ ttpttotjfenbe ons öagöeiijcjr af* paffen en fcöietem &p gaben booj anttooojbt: <©atfrebtgÖpai langlj gefept/en top Brggen geen Hanötj jae feplenmogelgcB ban't Lanbt af/toefenbe gefceel t'onbjebem §>p ftelöen mp boe be tgöt ban b^ie bagen/ om/ inbien top/ tn bte tgöt gfteen Hanöt befeplöen/ be jongens te eten* ©oojtoaer een befperaet boo£nemen;babt baer ober met een bperigfjen ernfl/aen <*5obt/bat f)P fgn genaöiglje oogöen op ons foube neöerflaen/ en göeïepben ons binnen bie tgöt te Hanöe/op bat top gljeen groutoelen fouben beöjnben booj fijn oogfrem $ter gingfrbe ttjbt tn/ en be noot toasfoo groot/ bat top t niet toeUan* gf)er Ijarben Bonben* Wp bochten bic&toils/toaren top aen %.anbt bat top maer gras mocfjten eten/toat noobt toaft* ^cB bermaenbe f)et©olcfimetfoobeel troofïelgc&e reben als üBopbtetgbtBonbe bpbjengften/ fepbebatfe boeg goeötsmoebts fouben toefen/ bat be ^eerfjetberften foube/ boeïj toas felf&lepnmoeöigö/ foube een an* bertroofïen/ enbeftoeföefelftoelgfjetroofïtetoojben/ fpjacBme* nigg tooojbt boben 't frert ; berb^oegen en leben alfoo met malBan* ber/ bat top foo moe en mat toterben/bat top qualgcB be macöt &ab* ben op te ftaen* Heyn Rol be Coopman toas foo berbV baer öp fat baer fat gp/ fionbe met berber Bomen/ tcB toas notft foo moeötgf)/ bat icB ban achteren tot boo j inbe 2Scot Bonbe Bomen/ ftoarlben al* foo op <©oöts gösnabe/ tot ben 2. december i6i9*3gnbebei3.bag& bat top &et i&cöip berlojen/ boen toafl een grautoe Iur &t met regen/ en fitlt jes/maetBten be feplen loS/ftgo^en bie btoars ober be 25oot/ en Bropen al te famen onber be feplen/ en gaerben onfe baetjes bol toatert ^et l^olcB $abben toepmgg Bleeren / öoo 1 bten fp foo 9ae*

A vontuerlij cke rey fe. 1 9

fïigB toaten bertrotfien / en fjarefjembbcn toaten tot pepten gBe* roaecfit/ algbooibetBaeltig; Baböenbe meeftenbeel geen meer als een linnen bjoec&jenaen/ toarenmet öebobenïgben naecfct/ Bro* penalfoo (om De toarmte te fefjeppen) onöet be^èeplen bp malkan* öer; en icfi fïonbt op Die tgöt aen 't öoer/en mgn gifimgB toag öicöt bp Hanbt/ BoopteöatBet op foubeBIaren/terojgltrB aen't&oec fionbt / maer bleef eben miftigB fonöer batftetop toilöe Blaren* 3|cfi toierDe boo^be boocBig&e lucftt en regen foo Bout/Dat it& 't niet langBer aen 't töoer ftonbe Bar&en/riep baerom een banöe 4kuartter- meefïersf/en fepbe: ïtomt en berlofi mp eeng ban 't fioer/ toant icfi mac&t niet langer Baröeiu <©oc quam be 4üuartier-meefter en üet> Iofie mp/ fr& Broop mebe mancB f)et l&olcB/ om be toarmte toeöer te BrggB*n* ©e <©uartier-meefter Baööe gfjeen uur aen 't öoer gBe* flaen / of Bet begon al op te Blaren / en öp fiet toe/ en ftet terfhmöt 3Lanbt«$p riep met groot toer&eugen: JBannen Bomt tipt/Bet 2Unt lepbt btcfit boo j ons*/ Hanöt/ Hanbt: &abt gBp gBefien Boe bja top onber ïjtt &tp\ ban baen toaren/en booj ben öaglj quamenjfettenber be £eplen toeber bp/ en feplben nae t Hanbt toe/ quamen Dien feif* ben bagö nocö aen ILanbt* Be $eer almarBtigB 5P gelooft en ge* pjefen/bi'e onfe biböen en fmefien B«f* ber&oo jt;toant top beben Deg mojgeng en '0 abonbtg (jet gebebt/met bperigen aenbacBt tot 45ob/ en fonggenootB een f&falm tooien nae &et gfiebebt/ toant top Bab* ben norft eemgöe fdfalm-boer Bjeg bp ong* ©e meefïe tgöt toa js icfc fjter in 13oo|-lefer/ botB baernaeboe be©oo£-leferuptöe£cBupt tn ons 25oo t guam/öeeb Bp t f eiber* $u bp t HanD t Bomeube/ltep be Xtt foo aen Bet 3Lanbt/ bat top niet lanben boeien; botB bonben aenbe bmnefiant ban 't eplanbt ( toant Bet een <£planbt toajs jeen m* togrfijen/ baer lieten topbe Qpgftt' ^ee ballen / en BabbennocB ten 3&;egB jen/ bat fetten top aen Hanbt/ foo batbe25ootbertupt IagB/ enfp^ongBen (foogoebt alg top fionben) met alle jBan aen Slanbt / en trotfien elcfi fgng toeegBs* aen'tbofrBBaren. jBaer foo bjae icB op 't Hanbt quam / biel icB op mgn Dtnien en fiufïe be Sfterbe ban blgbtfcBap/ en bant fite 4Bobt booj fgn genabe en barm^ BertigBepbt / bat Bp ong nieten BabbetoerfocBt/ of BabtotnorB toe een uptBomfl inbe faetfi gegeben; toant befe bagB toas be laetfle/ ttaetoeltBeBett^oltfigBerefoïbeerttoaren / bejongbengaen teta^ fïen en op te eten* $ier bleerBt bat be^eere be befle Stierman toajs / bie onjSgBeïepbe enflierbebattop B^t Hanbt BregBen/ alis berBaelt i$.

Wp bonben op bit €planbt beel JtoBug-noten/maer Bonben(toat topfocBten) geentoerftB3©aterbeBomen/ botB geneerben oniS met Bet fap uptbe fongBe aoBujS-noten / bat eengoebe bjanrBtoag/ en ban be oube &o ten (bie 't pit Barbt toasi) aten top / maer toat te beel en ontooojficBtigB / toant top toierben bien felfben natBt al te famen B«I fietB / met fulcBe ellenbigBe pgn enbe fnpingB

€$ tn't

ao Wi ï* Bontekoeys

in'tlgf etunbebttptfe/ batBetfcfieen of top barflen mofïett/ 6to* penbpmal&anbertn'tfant/ elcfefclaegljbemectaigaet; enar&ter* nat begon tjtt purgatte te baren/baer booj top batelgrfe berltcötingb geboeïüen ; toaren 'g anberenbaegbs toeber fris/ enïtepenbit «£p* lanbt bp&ans ronbtom/ top bonben baer geen 10olc&/ maerfagben toel te&eng batter ©olcfi op getoeeft ftabbe* j^ter toag anberjs niet op/om te eten/als &06U3S Jïoten* <®n$ Wolth fepben tegen mp bat fpalbaer een ^langb gftefien babben / bfetoel een baembtcfetoajs/ maer tc& b*b fjem feïf met gbeften*

^tt <£planbt lepbt ontrent a 15% mijl ban 't ï,anbt ban Suma- tra* B3p fjaelDen foo beei &o&ug-nöten tn be 25oot/aIë top öonöen boeren tot toctuaüe/ be oube ïtoSuflen om te eten/ en be jongbe om upt te bjtncïten/fïa&en abonbts toeberom ban 't Cplanbt af/ nae Bet ï,anbt ban Sumatra, fcregen bet anbèrenbaegbs tn 't göeftcbt/ quanten baer bp /liepen bp *t Hanbt ïangbö met e*n booj be a©tnöt/ <JBoftelijr& aen/of om be <©ofï/ foo langb tot bat be jfcaten toeber op toaren . 3£oen toüben 't Woltk toeber aen Hanbt/feplben btcgt bp be barntngen ban 't ILanbt langbS/ maer bonben geen gelegentöept om te ïanben/booj bten bat be ^ee foo getoelbtgb aenltep* <©oe rè* folbeerben top batter 4. a jBannen oberboojt fouben fpjingen/eit ften of fp boo$ be barntngb aen 't Hanbt fionben ftoemmen/ en loo* pen ban bp be fïranbt langöS/ om te ften of fp nergfjeng eentge ope* tüngb ftonöen ften/ om met be 25oot tn te Bomen/ 't toelcït gbefrbte* ben/ fpjongen oberboojt/ raecfeten booj be barntngb aen Lanbt/en liepen bp 't flranbt langBS/en top feplben oorfe met be 25oot al bp be 3©al benen* Cen leflen bonben fp een fiebter/boen trocfien fp Ijaet 25joecfien upt/en toupfben/bat top baer nae toe fouben feomem Wp bat ftenbe/ feplben batel#c6baer nae toe/ baer bp fcomenbe/lag& baer een bancftrecötboojbemonbt ban beföebter /baer be ^eefoo getoet btgb op ftojte/ bat tc6 fepbe : jiBannen tcB fleerö fyitt ntet tn/of g&P moet Bet altemael confenteren/ toant raeclst be 25oot om/ bat göp 't mp ban met bebt te togten; en bjaeg&ben bp be rp om/toat elc&baer toe fepbe:gabé boo? anttooojt/jae/en bat fp 't toel totttréabonturen* 3&oen fepb* kh/ith abontuer mgn lijf bp 't utoe, gif 6 fielbe bateïtjcfe ojbje/ batfe achter aen bepbe 3gbi een riem fouben uptboeren/en aen pber riem ttoee JBan/trb ftonbt aen 'taoer/om be 25oot alfoo reröt booj ^ee te boubein t©oe flaecBen top aifoo met be 25oot tn bebar^ mngb^e eerfle ^ee bteber guam/bonfbe be 25oot toel balf boïl©a^ ter* g[c6 riep: JBannen boos upt/ öoo^ upt/ ,en fp Boofben upt/ met ^oeben/met^cöoenen/en met be IegebaetiejJ bte top in be 25oot gab* ben/en feregljen bet ï©ater meefl upt* i©oe guam be.ttoeebe %tt/btt too^p be25oot bp&anë totbe boften toebolïtëater / toaerboo^be 35oot foo mal lagb/ of bp ftntften totlbe* <£n ith riep al : JBannen beu retbt/bou m%ti booö upt/ boos upt/ of top ?tjn altemael Igbe^ ïoo^ 3©p öte&ent mtïj reeöt boo j Ztt/tn Boofoen 't 3©ater upt/

Avontaerlijckë reyfe.' a i

foo toeeï top Sottbetn <©oe quam be berbe See/ett bie fïo#e te Bojt/ foo bat top baer toepmgö3©atet ban tnBregfien ; en öoetoafibate* lijefi flecijt «Sater / raecBtenber aïfoo met <©oDeg öulp booj* U9p pjoefben l)et ï©ater/ en toag batelgcB toerfcö/ toaer ober top al te fa* menfeer toerblgbt toaren / enlepbeit be25oot aenbe rerfiteröanbt toanbe 0ebier aenbe ï©al* <©p 't ^anöt Bomenbe / toag &et met ïangö betooffen/toe Renbe/ foo iagljenber 2Soonen in 't grag/ S&elijcB cft €pberfrfje Boontjes toaren/ boe met alle jBanaen 't foec&en / en eten / ic& felf bebe mebe mgn beft / backte itB fal mijn part mebe fien te Brijgen / en ong ©oleB liepen een toepnigft nae be poecB toe/ toonben baer toper / met eenigïje CoebacB Ieggfjen / toaer Dooj top fjeel toerblgbt toaren* ^et fefteen batter ©oïcfi toan 't Hanbt fiabbeh gfjetoeefi bie baer toper aen geïepbt öaböen/ en ^oebatö gbe* bjoneBen ftebbenbe/eenige 'SCoebacB toergeten öabben/of met toil leg* gfjen laten* Wp ftabben in be 25oot ttoee bijlen / baer BatBtejt top 25iomen mebe om en tacBen mebe af/en ïepben toel tot y.a 6,plaetfen toper aen / baer gingen onö ©olefi bp trienen en ttoaelben om (iaën en fitten/ en bjoncBen Cobacq* <©oen 't atoonbt toag / Iepben top luftfgfjetoperenaen/ en flelben tot bjieplaetfen toasten upt/ upt tojeefe toanbe 3|ntooonberiS toan'tlLanbt/ toant pet toajS boncfierc SflBaem &uüUn felfbennacljt toterben top fooftecfi toanbe 25oo* nenbietop ge-eten fjabben/ battet toag of top barfïen foubentoan pgnenbefnpingfjtnbebuprfi/ (gelgcfttop te tooien toanbe 3koBug- noten göebaren toarem) en tertogle bateicB toaftBlaegöbe/ foo quamen bt 3|ntooonberiS ban 't Hanbt / en meenben ong baer al te famen boobt te ttaen ; göelgcfi gijp &ier nae noeïj öoo^en fuït onfe uptgfjefïelbe toacöten toojbenfe jupfi toijs ; fp quamen nae ons toe/ enbe fepben: iBannen toat fullen top boen/ baer Bomen fp aen/ top fjabbengeengetoeer als ttoee bijlen met noemen roefiigftebeegöen/ en toaren baer toe noeft ftecfe (ais toeröaelt) toanbe 25oonen. ©efol* toeerben ebentoelbat top ons foo niet tóilben laten boobt fmijten/ namen berftaitoen gfjebjanbe fjoiiteninbeftanbt/ en troefeen teg&en Baer aen/ in &et bontBer; be boncfien topers tologïjen ober t Hanbt/ 'ttoefc&bpljetbupfier/eentojeeagtB aenfiengaf,- oocB toifïen fp niet of top gjjetoeer bp ons ïjabben of niet/ fp namen be bliufjt ban on^af/aföter't^ofcft/ entopfceerben toeberterugö/ naeonfe toperen / bletoen alfoo bie gantfe^e nacgt in fo^ge en b?eefe bp 't bper fitten en flaen,- maer icfe enbe Stoop-man HeynRol, liepen in be 25oot/ bertroutoben ons niet op 't ILanbt* 'is Jlföojgens boen bet bagö toasi/ enbe ^onopquam oftoaë/ quamen b^e banbe^m tooonbers upt 't 2Bofcö ïoopen op flranbV top ftuerben b jie ban on* fe ifföaetsnaeftaertoe / bie toat Maieys Bonben/ toant fp babben tooo ^ tfe tgbt al in Ooft-lndien geteeefi/foo bat fp be fp?aer B ten bee* Ie ggeleert ftabbem ^ie bp öaer Bomenbe / bjaegfjben bie b?ie ^n^ tooonberjs öaer/toat ©olcB bat top toaren/ fepben top 3ijn üolïan*

C tij beris/

22 I. Bontekoeys

öerst/ en Bebben boo^ ong& durft ban bjanbt on# J>rf)f p üerïojen/ en 3ijn Ster geBomen om eenige berberfcBinge te ruplen/foo göp 'tftebt* anttooozben bat fp i^oenberenen Baböen/ baer topfél graegB nae toaren,- Doe guamen fp alfoo bp ong ontrent De 2&oot/en b^aegBDen of top oorB gljetoeer Babben* a©p gaben tot antteo^t: jae/getoeer£ genoegB/ J©uffrBetten/3Ürupt en ItoegeljS; 3cB l)abbe De gepleit ober De 25oot laten Balen/foo batfe inbe 2Scot nut Boften fien / toatter in toasu ï©oe b^ocBten fp on$ öggi/ Die gBe&ootfit toajï/met ettelgeBe oenberen* a©p ejramineerben ome onber mal* M nb er en/laat geit Dat top bp ong {jaDDen / en b joc f) ten t bp tnalfean* öer/ b' eene bjarBt b' anber 6. befe b' eene min/ b'anber meer/ fiejaelen ban acBtenteboojfrBijn / foo bat top in 't geBeel ontrent so. ffiefaelen ban arfiten bp een bjotfiten/ bantoelcBgBelbttajpbie ï^oenberen en &gü biefpgebjocBtBabben/betaelben, 3©ieBebben* De/ fepDe icB tegen onjs 10oicB: &u iBannen/ fet fou nu bp malBan* Der/ en laetowSnuDebupcB booj eerft bol eten/ en fien Boe 't ban i$/'ttoelcBtopDeDen4 39e JBaeltgDt gebaen3gnbe/ maecfitentop oberlegB toat cn$ mt teboen ftonbt / om ong beter te berfien/ ban 't ggeen ons noobigB toag* <£n alfoo top niet toel betfient toaren/ bjaegBben Baer/ öoe bat HanDt Biete/ maer Bonben *t niet toel ber* flaen / boeg bonben anberg niet berftaen of noemben Sumatra, fp toefen met be Banbenneertoaert aen/ bat lava baer lagB/ en noemben lan Coen>bat Die onfe ^berfie aibaer 09 lava toag/'ttoeUB toaer toa$/ toant lan Pieterfz* Cocn van Hoorn, toag boen ter tgbt 45eneraeï/foö bat top boen ten beeïe berBent too jbcn/en bafï gingBen bat top boben 3©möt ban lava toaren/ toant top Babben geen Compag/ toaren al* tgbt ttoijffelmoebigB getoeefï/ ofonfebingBén al bafï gingen/ fïel* ben ons in bie faerBboebjptoat gBerufter: JBaer alfoo top «neer bictualie ban boen Babben / om onfe repë te berbojberen/ foo refol* beerben top / bat uB met bier banbe jfeaetg / met een #?autotjen De öebier op foube baren/ naer Bet ^©ojp/bat een fïucB toeegBS op ïagB/metBetgBelbtbattop boennocB Babben/ om aibaer bictualie te&oopen/ foo beel top fergg&en Bonben/ 'ttoelcfitr&bebe/ en boe* ren op* 3ln 't 3&o?p Bomenbe/ BorBten top fiöiS enbe ^oenberen/ tn (luerben t nae be 25oót bp Heyn Rol De ftoop-man/o|bje (lellen* be bat elcB fijn part fouöefirijgBen/ op batfe niet Bgben fouben/ en itB met be bier IBaetg lieten int ^©o?p 2.a 1* J^oenberen Boor* fcen/twttoat öijis/ gingften bpmalBanber fitten en aten foo bed onjs iufie+ ©aer toast oocb DjancB/ bie fp upt 25oomen tapptn/bit foo £ercB toa^/ batmen baer toel b^oncBen of Bonbe too?ben/bjonc^ Ben Daer ban mebe ien$ om/ met malBanber/ boen top gge-eten gab* Un; tertogl top aten/faten be fjntooonberg ban 'i ^o^p/ronbtom on$/ en BeeeBen ons aen/ al$ of fp ons be beten upt be monbt toilbeg fitjcfien# #ae be JBaeltgbt fiocöt icB een 25uffel boo? bijf en een fjalbe föejael ban achten/ en betaelben &em/ maer be 2&uffel betaelt toefen*

f

A vonttierlij cke rey fe. 1 5

be/Sonben top Bem öooj be groote totlötgBepbt niet fet tjg© en /fpi Ib en baer beel ttjbt mebe/ en alfoo Bet laet toojbe/ toüöe irfe met be bier jlfêaets toeer nae De 25oot/ fouöen/ foo mp bocBte/ öe 25uff el 'g an* berenbaegBS toe! ferggem ^ier ober baben mp De Uier boo?fcB?eben 3!©aetg/of itk toilbe toefïaen/bat fp bie nacfjt baer mocBten blgben/ tnb?engöenbe bat fp nacöte aift aöeefï foube fitten/ Ijettueifoti' ben fcrijgBen* 3£oe toel uk Baer bit afriebt/foo confenteerbe u6 Bet ten ïangöen lefïen/booj Baer IangB aenfïaen/icfe nam mgn affcBept/ en fepben of toenfrBten mal&anberen goeben nacBt* SJenbe 6ant banbe fcebier fcomenbe/ baer be ^auto lagB/ ftonb' baer een Boop t^olcp banbe 3intooonberjS / en gaperben gBetoelbigfj tegBen mal* feanber ï Bet fcBeen bat be eene toilbe Bebben bat itk boer/ en* be an* | bereniet* 9|c&greeper eenofttoee (upt ben Boop) bp ben arm/ en ftuutobefe nae b?# jauto toe/ om te baren/ gelgcö of irfe norB IBee* ftertoaö / en tc6 toast boben Balf ïinecBtniet* <g>p fagBenöer foo b^eeflelgcfe upt ate 26uUemannen/ bocB Heten Baer gBefeggften/ en ttoee gingBen met mp tnbe #jauto/ be eene gtngB acBter fitten/ en beanber booj/ elc& met een fcBeppertjen tnbe fyanbt/ en fïaetfeen afe fp Babben elcft een Jfcrigop Baer 3gb' fteecfeen/ 3ijnbe een getoeer oft een f&onjaert toajs/met Mammen* 3£oen top toat gebaren Babben/ quam be acfjterfie nae mp toe/ toant uk fat mtóben inbe f&?auto/en toeeg bat Bp ff&elöt toilbe Bebben, 3cfe tafle in mgn bieffacö/BaeU ber een quaertjen upt/en gaf Bet Benu 1$p fïonbt en be&eecè Bet/en toiflte niet toat BP boen toilbe,- bocB nam Bet ten lefïen/ en toonb' Bet in fön ftleetjen bat Bp om fijn mibbel Babbe/ be boojfïe fienbebat fijn maet toat gBe&regen Babbe/ quammeöe nae m*p toe/ en betoees mp bat Bpootb toat B ebben toilbe/ tcftbatfienbe/ Baelbetoebereeit quaertjen upt mgn öieffac& en gaf Bet Bern, 3|p ftonbt en beBeecfc Bet mebe / Bet Ieecft bat Bp in ttogffel toas of Bp Bet gelbt toilbe ne* men/ ban of BP mp toilbe aentafhn/ 't toelcfc fp licBt fouten Bebben Bonnen boen/ toant teft Babbe geen gBetoeer/ en fp Babben (al£ ber* BaeltJ elc 6 een »rtö op ^gb* <©aer fat iefi als* een «Scflaep tuflftBert ttoee l©olben/ met bupfent bjeefen/ 4Bobt toeetBoefc&temoebe toag/ boeren alfoo boojftroom af (toant baer gtngB Batbe droom) ontrent ter Balber toeegB (aenbe OSoot) $gnbe / begonnen fp te tie* ren en te parlementen / 'tfltfjeen aen atle tepc&enen öatfpmpom ben Balö toiiben b jengBen. 3cfe bit fienbe/ toa^s foo benautot/bat mpBetBertem'tlgftrilbe en beef be / ban b?eefe/ fieerbe mpber^ Balben tot&obt/ en babt Bern om gBenabe/ enbatBpmpberfïant toilbe gBeben/ toatmpbefltn biegBelegBentBepbtflonbt te boen/ en Bet fcBeen of mp intoenbigB gefepbt too^be/ bat itb fingen foube/ 'ttoelcft ir&bebe/ Baetoel icfe in fult&en benautotBepbt toaö / en fongB bat Bet boo^ be aeoomen en 25oflTcBaebje Woncfe/ toant be fce* bier toaiS aen bepbe 3ó'ben met Booge 25oomen betoaflem en alö fp fagen en &oojben bat «ft foo begon te fingen/begonnen fp u lachen/

m

*4 WJ. Bontekoeys

tn gaepten /batmen fiaer inbe fecci fün Bon / foo bat öet ïeecB bat fp meenden Dat tcB göeen ftoartgfiepbt fcan fiaet maecfete;borlj ith toag ©ecl anbetjï tn mgn (jerte geflelt/ ais tcB bertrouto bat fp meenbem Sdlbaer bebonb' tcB metter baebt / bat een IBenfcge upt bjeefe en fc e* nautotfjepbt nocïjftngöenBan; en top raecBten te met foo berbe to*o?t/bat ith be 25oot fagb leggen 3&oe gingö ie 6 ober epnb' (iaën/ entoupfbe onjs ©olrft (öie bpbe 25ootflanoen) toe/ fpmpgetoaer toojbenbe/ quanten batelgrünae mp toe bpbe kant banbe öebter langög/ en uk toeeg teg&en bte ttoee bte mp af b^ocljten/bat fp met be # jauto aen Hanbt fouten fluren/'t tuelrB fp beben/ en toee$ öaee batfpboojïjeenloopenfouben/ toant tcfc bac&t / foo fult gftpmp altgbt ban arfjteren met boojfleecbeiu ©oe quamen top alfoo bp onö ©olcft*

®ie pergrfiel en benaut$epbt(boo£ <©obt$ genabe)ontBottwn fijn* be/bp be boot ftomenbe/bjaegbben be ttoee 31n-taoonber$ toaer onst Solrft atep/top fepben onber bte Centjes! / taant ons ffioltfe fjaböen Centjes ban blaberen gemaec&t baer fp tn Broopem <êp bjaeglj* ben oorB toaer tcfeenHeynRoibe Cocpman (liepen / fepben tnbe boot onber t ftpU <©oen gtng&en fp toeber toegö nae &et 3&ojp* 5Boebertelbetc6HeynRolenBetanber l^oïcfe / fyot ith gpebaren toag / en bat ith een 23uffel tn 't t©o?p ggeSorBt ftabbe / bte tap op öten abonbt niet toel bonben &rggen/ bat be bier jllaetg bte tcfe me* be genomen (jab'/mp gebeten pabben/of fp albaer te nacftt mocbten blgben/ bat fp fjet beeft alfl ïaglj fouben bangöen en aen boojt b jen* gen/'t toelcB tcB boo£ langö aen flaen tonfenteerbe/met ronbttte/ bat fp morgen orfjtent bp tgbtg aen boojt moften Bomen met {iet beeft* *Bit/m taat ong meet toas ontmoet /bertelt öebbenbe / gtngöen tap t' famen legggen (iapen/btenatöt ober/ 'g mo?göensi boen fret bagfr toag/jae be jbon al een groot fiüth gerefen toais/bernamen top notïj geen ©oltB norb göeen beefl ;©oe begonnen top ttogffeïmoetfgfi te tooien bat bet met bte toer Jïlaetg niet toel moft flaen / en nor£ nae een togl toacBteng/ foo fagen top ttoee banbe 3)n-tooonbers &o* men/ bte een beefl tooojbaeröeenb?eben na ong toe / bp ons Bomen* be en tcB Set beefl fienbe/ fepbe bat l)et bat felfbe beeft niet entoag/ bat tfBgeïiocftten betaeltfjaöbe/onfe Bottelier Bonbe ftaer ten beelt berflaen/bte tojaegljbe toaerom bat fp bat felfbebeefl niet en bjocfjten bat tcB geBor pt ^abbe/als oocB toaer ons ©o!rB bleef / (te toeten bte tJter JBan bte met mp nae *t ^©o?p toaren gebaren) gaben tot anN tooo?bt/bat fp bat beefl niet en ïrabben Bonnen Brijgften/ en bat onjS ©o!c& met nor ï) een beefl aen quamen / foo bat top boen ten beele te tobben toaren. en betogle bat bit beefl / batbefe ttoee ^toarten gebjot&t ftabben/foo g^etoelbigö fp?ongö en (lepgerbe/fepbe tcfe te^ Bijen Willem ban Galen be Variant: neem be bgl tnbe ganbt/en bar Bt get beefl tn fgn (jat&en/ op bat öet onis niet en ontloopt / taant top mogen tegen geen fc&aeb V't toelrfe öp bebe/ nam be bgl en &telb# ö^t

Avontuerlijcke reyfe^ af

tn frjn BacBen bat Bet neerflo?te* <©oen begonnen Dte ttnee ftoarten te roepen en te fcBjeeutoen/ bat (jet toonber toas/ en op öat frOjeeu* toen quamenber toel z. a 300, JlBan (Me *t toeten mocBt) acDter 'i 25oicö uptgöeloopen/ en meenöen ons aïfoo be asoot af te fngöen en ons al te famen öooöt te aaen / maer toojben baer tn tgbts göe* toaer/ boo? b^te Dan onfe JfóaetS bte een Blepn bpertjen Babben aen* gelepöt een toepmgb ban ons af/ toant Die quamen nae ons toe gBe* loopen/ en fepöen: Dat fp quamen* 3|cB flapte een toepntgB bupten 't 25oS/en fagb baer ontrent 40, upt (jet JöofcB Bomen/ fepbe tegften ons©olrfi/ flaebafl/ toant top öebben ban Dat ©okB geen nooöt/ toant top 3gn ootb flercB ban ©olcb / maer fp Weien foo fitttk upt/ en DuerDe foo langB / Dat Bet fcfieen batter gBeen epnö' ban Bomen fou/ met ^cBtlben en <§>toaerben/ en fagBen gBelgt&be bulleman/ toaer booj ü& berbaeft begon te roepen/ jannen/ elcB fgn befl nac De 25oot toe/ toant fngben fp ons De 2Soot af/ foo ?gn top Igbeloos* <©oe (ielben top 't op een ïoopen/ met alleman nae Devoot toe/ bte De 25oot met BrggBen bon / bte Boos De 0ebter en f toom Daer in/ fp berboIgBDen ons totöe25oottoe/ en als top tnbeaöoot quamen/ toas Devoot beet rebbeloos/ om Daer met foo grooten bacil tnen mtbt banDe3®al te Bomen/ toant be^eplentoaren ober bea&oot Been gebaelt tot een tent/fp toaren ons op onfe Bacfien aenDe 25oot/ tertogl top ober blommen/ en flaecfien ons ©olrB (met ïlefegcpien) in 't Igf (foofe oberBlommen) DatbaerDeDermentot Bet Igf upt-lte* pen/met onfe ttoee 25glen DeDen top foo beel toeer als top Bonben/ en ons roeflfgB Deegben DeDe me fijn pjofgt/ toant aebter tnDe2Boot flonDt een groot üieerl ban een jfBan (fgnbe een 25acBer) bte b*m baer meDe Dapper toeerDe» ü£)p Babben een DjegB aeftter nptleggea en een bjegB t' Xtt / tcB ontrent De Jfêafl ober gfiebomen toefenbe/ ttep tegben be O&acBer : ^arB Bet tou/BacB fytt bjegge-tou af/en Bp Bacfite/Bp BacBte/ maer fytt totlbe ntet af / tc&bat ftenberaee&te nae aebterentoe / nam bet touenlepfceBetopbefleben/ Doe fepDe itk Batbnu / enBpBarbteöetten eerflenaf* ®oe flonDenDer ban ons ©olcB boo^ tnbe 2Boot bp 't D?egge-tou/en Baelben De 25oot V %ttf De ftoarten liepen ons in 't toater toel nae / maer alfoo 't fcBoj aen Hant toas/toaren fp bateïgcB gronD af/moflen Bter Dooj onfe 25oot berlaten / en top ©tflcBten ons ©oir B op / Dte tn De fiebter ftoom* men / en Baeïbenfe tnDe 2Soot/ met Dat Bet ©olrB tnbe 25oot toas/ gaf<*5oDtalmacBttgB / bat De totnDt met een barfl Dateïgtb upt De HanDt quam/Die tot bit tgDt toe uptter ^ee gbetoaept BaDDe/booj* toaer een mertBelgcB tept Ben banbe genaDtge BanDt <©oDts/ top fet* tenDer onfe feplen bp/en feplDen eenfloegfcs Btt gat upt tegen De Bso* ge Xtt aen/en ober De 05antB(Daer op top fuïcfe een pergrBel/tn t tn bomen BaDDenuptgbeflaen/ alsberbaeltts) quamen top nu Datter toepntgB toater tnDe OSoot quam, 55e ftoarten of ^ntooonDers ban't %mbt meenDen Dat top Daer ntet upt foubenj6omen/en fp Ite*

pen

*6 W.LBontekoeys

pen op be Boecfi ban 't Slanbt / en bar 8 ten ong Daer aen toaer te ne* men en ong DooDt te fmgten/maer öetfcljeenDat Det <©obtaifoo met en bettefDe/toant De 2&oot toag boo j Doogfj en tyoom/en fpjongfj *e# gen De ^ee op/raecBten alfoo met <©obtg gulpe f)et gat tipt/ bupten toefertóe/ UJojDeDe 3&acfier(Dieacöter tnDe 25oot &em foo toelljaDDe getoeert met De Degen) gfjeöeel blau om 't Ijooft/toant öp toaiï recgt boben fgn nabei mDe bupcfi gequetfl/ en Ijaer getoeer toas* fengmgïj getoeefï/ toaer booj De toonD' met een blautoigöepbt omringöt tooj* De/'t toelcfiicBuptfnee/ ombetfengnbanbojberboojt-Ioopmgïje te (lupten/maer mocfjte niet &elpen/|ïurf ebentoel booj onfe oogen/ DooDt ftjnbe/fetten #em oberboo#/en lietenfiem bjrjben / boe telDen top ons 1&oIcB/en bebonDen Dat top 16 man berïoojen DaDDen/te toe* ten elf Dtefe aen £,anDt gaDDen DooDt gefmeten en De 25arfeer Die top ober boojt fetten/met rocö be anbete bier maetg Die in 't ^ o?p toa* ren göébleben / toaer ober top altefamen [jartelgcB beDjoeft toaren/ fjaer beBlagenbe/bocö bantfcten ebentoel De Qeere/ Dat top Daer alte* mael niet toaren om geBomen*

tjc&boojmgn part late mp boojfïaen bat bie bier maetgbfein't «©ojpüleben/ De befroubemg/ naeft 45oDt/ ban mgn Ieben toaren/ toan t öaDDen fp meDe nae De 2Soot gpetoüt/Doe icB boer/ foo fouDert fp(te toetende <§toarten)öng alle bgf DooDtgeaagen l)ebben/foo tc& toaftelgcB göeloobe / toant Doen tth op De Bant banDe öebier/ bp al bat ©olc& (ïonDt/ttoifien fp(alg göefepDt)onDer maifeanDeren/obec mijn toegb baren/ Docö icB maec&ten &aer tog# en betoeeg %tt Daer/ bat icB '0 anöerbaeglj£ met al ïjtt ©olc& bp Daer totlDe Bomen / Doe fcfjeent Dat fp DacEften / laet ong Dan geen fpel maec&en / Dan fullen top Daer met De mtnfte ftoarigöepDt Bonnen (jouDen en DooDen / l)eb* ben gemeent Dat icBDie bier raaetsf met berïaten fou/ Debbenbe Daer bojgö en pant genoegd aen/Doc& 't tjS Ijaer met gfjeluc Bt/ebentoel ifl een beBlaegfjeltjcBe faetB/Dat top Die maetg Daer laten mofïen / Docfj bermoeDe Dat fp Die al DooDt (jaDDen gefmeten.

3©pfrelDen onfe Boers boo^totntlangöiS Detoal &enen / DaöDen nocö arfjt ï^oenDeren/met een toepmgfj &gg bp onö tnDe 2&oot / en bat boo? f 6.pèrfoonen/Die top Doen noc& fïerrB toaren / boojtoaer te toepmgbboo^foobeelmenfc&en* 3©p DepIDen fjier ban pberfgn paert toe/Dat op toefenbe/fpjaecBen met malcanDer Dat ïjtt beft toas bat top toeöer HanDt fioofen/ïjebbenbe alree grooten Ijongöer/ en in ^ee toaiS niet booj ons/op Die tgDt/te Brggen om ban te lebf . 3fceer* ben Daerom toeDer nae 't LanDt/fagen een Bap/feplDen Daer in/top fag&en aen 2.anDt beeï ©olcBy bp malcanDer flaen/ Daer top nae toe Itepen/Docö fp bertoaeftten onö niet/maer liepen ban ons af/fionben boe alDaer geen fictuaiie Brggen/Dan bonDen beris toater/Daer Djonr^» Ben top foo be*l af aljS ons lufle / en gaelDen onfe ttoee toaet jcjs bol toan Dat toater/en boeren bp be Blippen om / baer bonDen top Blepne ©efier&enjs en «leBrnptften / plutBten Daer ban elcB fgn Dieffarfien

A vontuerlij cke reyfe. 2 7

bol, 3Ie& ftabbe 09 bie plaets baer top t ©oir ft betloojen/ ontrent een Doet bol féeper gfiebotfit/ btc ons Bier toel te pas quam/ met be Zefiers te eten/toantbetgloepbelufUgfi inbemaegb.

Jbeplben boe toeber be 25ap upt / en feoofen Sec/ om onfe rcpjö te berbojberen. een fhirfe toeegjjs bupten 't Hanbtfiomenbe/ begon Det een !)eele fïojm te toaepen/foo bat top al onfe feplen moften inne# men/bte baelben top boe ober be 25oot been / en Brepen met alleman onber be feplen/en Itetent op <&obts genaöe b^nben/tot ontrent t tof e uren boo$ ben bagft /boe begon't toeer af te nemen / en toojbe toeber goet toeer/quamen boo; ben bagh/fettenber onfe feplen toeber bp/boe breggen top inbe tornt / feplben banbe toal af/ 't frbeen of <©obt ons boo$ grooter ongelucBbeb|tjben toilbe/ toant habben top befe ftojtn en befe contrarie toint niet gebregen/ fouben bp be toal langfjs gfte* baren/en toel hebt op be toater plaets / bie baer bicöt bp lagh / op Sumatra a engfjeloopen bebben / baer be onfe beel plachten aen te ba* ren en bie toaren nu bittere 10panben banbe ïiollanbers/ toant bo^ts boo^ bcfetóbt / toaren baer norb beel ï^ollanDecs boobt gfte* flagben/bte baer gfteiiomen toaren om toater te galen» <£n boen 't bagb too?be/fagen top bjte eplanben boo? upt leggen/refolbeerben baer nae toe te feplen/bermoeben baer geen 10oïcB op/ hoopten baer toel pets te Brógben tot ons onberfioubt / quam en baer blen felfben bagft nocp a en. Wv bonben baer batelpcb bers toa ter/en baer toof* fen oocB groote rieben/foo bieb als een JIBan om fón been / bte batb* ten top met onfe bijlen om, 3Defe rieben toojben genaemt bamboe* fen/ top (tieten be BnotBelo met een ftotb boo? / bepalben be onbetfte BnotBel/baer gooten top toater in/ en ftabenber floppen op / en Bier mebe Bregf top toel een (aft berst toater inbe 25oot,©onbf baer corfe f&almeeb-boomen / bie boben inbe top foo murtoe fijn als oft «iet- fpieren toaren/ bie barfiten top mebe om / en namen be boben-enben bic goebt toaren tot onfe fictual te / bet 3&ulth liepen bet<£planbt boo? en booste bofrb-Baren / botb Bonben anbers niet binben bat toaert toas. 3tB liep eens ban al ons ©olcb af/ en een 25ergb(fón* be be boogbfïe ban 't <£planbt)ficnbe / gingö baer op / en fagö om enbetoeberom / toefenbebeelbebjoeftenmoepelgcbinmö'ngbeeft/ booj bien bat bet (foo mp boröte;meeft op mp aen quam/om be toecb te binben / en betoijl icB nopt in <©oftinbien ghetoeefl toas / noc& gfteen .êtiermang göereetfrbap Debbenbe / pjinripael gfteen Co*n* pas / als berbaelt ijs / foo toift icB niet toat mp beter te boen fïonbt/ als mp op ben $eere te berlaten/ toant mnn raebt toas icB bic&toils ten enben/ als oor B boe/ biel baerom op mnn Bniefen neber / en bab be Ifeere / bem fmeecBenbe / betoijl bP mp tot Bier toe babbe gperebt en betoaert onber fijn gfjenabigöc bleugfjelen/en berloft uptbper en toater/ban fiongöer en bo?ft/en banbe quabemenfc&en/ bat bet fijn ©aberltjf&e goetöepbt botfi foubegbelieben mp bo?ber te betoaren/ mmpbe oogpen bes berfïan&tS open te boen / om ben reebten

9 toegft

%% W.I.Bontekaeys

toeg&tebm&en / op bat top toeberombponfes&atieent^tenDen mochten Bomen/ja met Diep berfucbten baD' tc&:ö 1$tm/ togfi ons De toegö/en gelepst mp$bocb oft utoe togsöept booj goet en beft in* fagb/mp niet in falba/bp onfe #atie te bjengen / foo laet bocb(ifï u 4©oDïieigc&etotl)eemgöe ban *t©olc6 te recöt Bomen y op Dat men toeten macö/ Boe Dat bet met ons en bet iSciitp gïiegaen is* <£n ak Dus met <©oDt gbefpjoocfien öefabenDe/fïonDt icB op/om toeDer af te gaen/tn aoegfr ingn oogenals booj/om en toeöerom/aen allen ooj* ben upt/enfiet/icBfagbaen mijn retfjteröanDtupt/DatDe ï©olc6en ban'tHanDt Djeben/toaerDoo^ bet inDe BimmenfilaertoterDt / en fagö Doe flcacp ttoee frooge blautoe 2&ergben leggben/ en mp fcfioot DatelgcB tn 't fin / Dat ic& tot Hoorn ban Willem Corneliffz. Schouten,

toelbaDDefroojen-feggen (Dié toeU a ?mael in «©oftinDiengbetoeefï toaS)Dat op De öoedfe ban lava ttoee booge blautoe 2&ergen lagen / en top toaten bp Sumatra tóngfjS geBomen/ 1 toeïcB aenbe atncfcerfjant lagb/en Defe fagb itk aenbe recbterbanDt / enin'tmtDDen toas een glop/Daer tc& gbeen %a\M fien Bonb* / en ith totfle Dat De Straet ban Sunda, tufftb*n lava en Sumatra tn liep / Beelbemp Derbalbenbafle* ïgrB in/Dat top toel te toeegö toaten / enltepboealfooberblgbttoe* Dei: ban Den 2&ergb af/naeoe Coopman / en berteloen bem / Dat icB fulcfie ttoee 2&ergen gïjefien öabbe* 3&oe ith öem Dit bertelDe/ toa* ren De 3©oltBen Daer toeDer obergfrtDjeben / Datmenfe Doe toeer met fien Bom ©ertelDe bem oot& toat tc& ban Willem Cornehffz.Schou- ten gaDDe boo?en hertellen / als ootB toat giflftngb Dat tcfe Daer ober maerBte/ te toeten bat trBtjaflelgclibertrouDeDat top recbt boojDe Straet ban Sunda toaren, 3&oen fepDe De Coopman/ toel Ibtbipper gebt göp fulcBe moet/ foo toet ons Ijet l&olc& te Ijoop roepen/en peil* ren Daer nae toe / toant u gtflFtngö/en reDen / Rebben mgns oo^DeelS fonDament,

3£oe riepen top fret ©olcfe bp een/en fp Droegen ons toater / in Die bamboefen en De top*en0en banDe^altneeD-boomen tot ftetualie/Die top bergaDert fraDDen/ inDe 25oot/ en fïaccBen af / Bregfjen De goeD* toint/fïelben De Boers recbt bet glop in/'S narfjts op De «éterren aen/ omtrent De mtDDernarbt/fagen top een bper/Dat top in 't eerll meen* Den bet een «êtfrtp toas/ maecbtenDaer een BraecB af / maer Daer bp BomenDe/toaft een fiïepn «Êplant jen/Dat inDe Straet ban Sunda lepbt/ genaemt Dwars-inde-wegh.enpaffeerDenDat CplanDfjem <t£ento|jl trjbts Daer nae/fagen topnocb ten bper aenDe anDer sijD' / te toeten/ aen fiuer-boo^t/paffeerben Dat oocB / Docbten mpal goeDete&ens te toefenban Bifltfrerö* morgens Den Dagb opBomenD* / toojben ftet ftil/toaren Doen aenDe binnefiant ban 't <£pianDt lava , top lieten een man aenDe maft BUmmen/ Die fagb upt / en riep icB fie &rbepen Seggben / telDenDer tot 23«toe* ® oen fpjongben top bpBans op ban felijö tffgap^ Wp (iracB)r met De riemen te boojD / en r«pDen Daer nae toe/toant &et toaj5(aïjs heröaelt)(ltU ^ l-

Avontuerlijcke reyfe. 29

dabben top befe Schepen öter niet gftebonöen/ baer top &m boe* ten/top fouben tot Bamem gebaren fjebben/ baer top inbe bal fotsöen gbeloopenfrebben/toant bie toeren Doe met onö ©oïcfc irt «©ojlogf)/ 't toelcö mebe een mercfilgcfe betoartng&e 45oötg booj ong toag/ banc&ten baer ober ben ï^eere booj frjn goetöepbt*

<©it toaren altemael ^olianbtfr&e £>cï)epen / btebaer ober com*

tttanbeerbe/ toag ban Alckmaer , g^enaemt Frederick Hout-man, f)p

ftonbt boen ter tgb t en feeer 6 met be Bgcfier of b?il inbe gelDerpe/ nae onjs toe/bertoonbert toefenbe ober onfemira&ulettfe feplcn/ntet toe* tenbe brie get toajS/fonbt frjn ^Ioep upt/ bie onjs te gemoet roepbe/ om te beffen toat booj Wolth bat top toaren : bp malcanber ftomen* feen/fagen ong/en feenben malcanber terfïonbt/toant top toaren met ftaer upt Teifel gefeplt/en toaren inbe £paenfcl}e ^ee/büpten be 3&a* nael ban malcanber göeraecht/ be Coopman en ic& / flapten ober in ftaer <§>Ioep/ en boeren aen Hout-mans &cïnp/ genaemt be Macghc van Dordrecht. 35e Commanbeur Houtman riep ong acfjter inbe Hfcejupt/ljeete onjS toelleSoom/ltet onjS be Cafel bec&en/om met fjent te eten- IBaer aïg tcB fjet bjoobt en anber eten fagö / (loot mp fjet fterte en £iet Itjf toe/en be tranen fcljooten mp ban bitjbtfcöap ober be toangen/foo baticfc niet eten Bon» anber ©oicfe aen boojt Bo# menbe/toojben batelgcB op be ^cgepen berbeelt*

Hout-man ojbineerbe terfionbt een 3Bac£>t / bat mp met be Coop* man/nae Bataven fbube boeren* ennaebattopöem alle gelegene Öepbt Qabben tortelt ban onfe armoebe / en toeberbaren/ traben top m yt 3lacöt/en gingen t fepl;qttamen 'ö mojgeng booj be &tabt ban Batavia» tytt Wo\th ban onfe fiennifle/op be £r öepen/ ftabbcn on$ al banbe 35nbfaenfc#e Bleeren bp gefet/foo bat top al tnben bog toa* ten/eer top inbe ^itabt quamen.

3©P gingöen inbe ^tabt/ quamen boo^'t ï|of (baer be «©enerael

Iah Pieterfz» Koen van Hoorn , fijn reftóentte ï)teU Wp b£acg(jbett

be ^ellebaerbierg/of fp totlben b?agen:<©f top eenjS bp be <©enerael mocfiten Bomen/ gabben fjem te fp^eecBen» &p liepen geen / qua* men toeer/ toerben binnen g&elaten/ en gttamen bp &em. toifle ban onfe Bomfïe niet/maer ons befeent maec&cnbe/ &eete ows toeliet Boom* ® oen mofï ©et groote tooojbt baer tipt met ong/en fepbeni 3|eer 45enerael:l©pfgn op fuïcBen tgt/met (jet &rlnp Nien-Hoorn «pt heffel gebaren/en op fulcBen töbt/ontrent be Straet Sunda gfje^ »omen/op fulcBen ftoogftte/baer Rebben top 't ongelucB gegabt / bat onis ^c&ip in be bjanbt is geraecfit/en toegö g&efp?ongöen/en ber^* ftaelbentöemalbanflucfetotflucS 1 BoeentoaerboojbatBetgfte^ fr Öiebt toag / toat ©olcB bat top berloojen öabben / en bat i cfe felf met ftet ^cftip opgeblogen toag /boc& boo? 45obtS genabe/met nocfj een giongft-man g&efalbeert/en ben tot fjeben toe betoaert/be eer 3P gelooft» ^ e 45enerael bit öoojenbe / fepbe: 3©aï frelpt ött/ bat tp een groot ongeUitS* typ bjae0P< nae alle omflanbigöepben/ en

© tg top

3$ W. I. Bontekoeys

top fepbent &em aï / gBeï#f 6 aïfl gBefr Bfebt toa& Cn Bp ftpbe al: 3©at gefptfict/ bat tjs een groot ongBelurfe. Cen laetften fepbe Bp: SSongBen / bjengBt mp De gouben hopBter/Bp itet baer £paenfrBe topn in fcBencöen/en fepDe : 45eluf 6 <ê>cBtpper/ icfe bjenglj u eeng/ öDp meugBt bencfien öatu leben berloo^en ijs QBetoeefï/ en bat Bet it ban <©obt almacBttgB toeber lis gBefrBowben ^ bltjft Bter en eet aen tugn <atafel/ toant trö ben ban mentngfj te nar Ijt te bemerken / nae Bamem , nae be beliepen / om eentgBe o^fc je te ftelien, blgft gier foo iang{) tot bat uk u ontbtebe/of bat icii gier toeber fcoom, <©oe bjorBt fyp'tbt Coopman oocö eentf ; dabben nocB berfcDepben btfcoerfem <$pnbeïgc fc bertrorfc BP/en top bleben baer engten aen fijn Cafel/be tilt ban ar lyt bagen/boé ontboot Bp ong toeber bp Bem/booj Bamem» in 't <ScBtp be Maeght van Dordrecht, baer top te boojen aen g&etauefi toaré,en Bp ontboot mp eerft bp Bern/ en fepb*:,§>tBtpper BontcKoe, bBp meugBt bp p^obtfie/tot naerber o^bje/gaen op t IbtBtP be Ber- ger-booten neml albaer Bet <£>cBipperfr Bap toaer /alg göp te booten gebaê&ebt^c fepbe:3!t bebanrfee mgnHeer Generaei boojbiegunfï;

C toee of b?te bagBen baer nae/ ontboot Bp be Coopman Heyn Rol, en fepbe:€oopman/gljp meugBt bp pjobifte tot naerber o|bje gaen/ op't^cBtpbe Berger-Boot , en mmen albaerj&et CoopmanfcBap toaer/ alg gBp te boojen gBebaen Bebtf <©oen toaren top toeber bp ntal&anber/ en fjaöbcn toeber te r ommant eren.

ï^et Berger-Boot toag een 6o?t £>cBtp/ met it.ftVL&tn/ en Ieetfi of *t bol gefrput lagB/meefï ttoee lagen BoogB* a©p boeren fa 't boo^ fteban't jaer 1620 naTernaten, Babben on$ «^cBipmet ©leefcB/ ^peeft en atjjs gbelaben/ a!j8 oor 6 beeï Hmomtie ban (©ojIogB/om be jf o?ten albaer te berften/toaren met onö b#e ^§>tBepen/te toeten:

3£ et Berger- Boot, baer if 6 op toag/ beNephtunus, en be Morgen-ftar,

beben f n paflfant Gretfe aen/ een <©pper-3feoopman/ Wolter Hudden ban RijgatnLijflandt btebaerïagB/ fcB«ptenon$mmertfgBteban Itoe-beeften/ s^oenberen/ <0anfen/31rarfe/ ftoarte <§>upc&er* tytt boerboojbe25ee(ïentoaiSfitjiS/ btenocBtnbeboptoais/ geitjefefp ban 't Hanbt afgljefneben toajs/ ggenaemt föaebje* <§>taecfcen boe toeber ban Greffe af/ boeren aï bp 't Hanbt IangB$/boo£ bp be Straet van Baiy, om be^ooggte te ferggöen/ totftetlLanbt ban Soloor toe/ toant Bet JBotifon toaö berloopen / Bbopten baer boo? te beter Am- bonyaentefepïen/ boef) booj't gat ban Soloor feomenbe/ guamben Itoopmanban't ^ojt aenang boo^bt/genaemt Raemburgh van En- chuyfen,bfe fijn reftbentte albatr Babbe/enbe fepbe bat baer een ©lec&* jen ontrent ïagB / gBenaemt Laritocken, toaer tipt be^pet&enen iBofltefen/baer tooonenbe/grooten af b^etttfe beben ttt onfen Banbel/ en bat Bet nu ben recBten trjbt toaë(betogl top baer nu met on$ b?ten toaren) om*tboo?noembe©lec6af teloopen. 3©aer ober top refol* beerben Bet felfbe teonberleggBen / boeren baer nae toe/berfelfrfjapt meteemgöeCorrakorren, en een groote memgöte ban ©aer-tupgft

baer

Avontuerlijcke reyfe4 jt

baer ban ÏILanbt/btemebe boeren/ omteftenïjoe'taf fottbeïoo* T pen I bocö quanten niet om te ftelpem Wp liepen onber 't j*o?t en jj; • *t blec&jen/frfjooten baer bapper tn/en fp toeer op ong/onöer 't fcö<^ k ten/Hanben tol* ong ©oIe&/ maer Dteüan be &tabt / beben 2. a 3. ttptballen/en bjeben be onfe te rugfj/ foo batter omtrent 20 a 25-, bdn ong l^olcS bleben leggen/en nocij beel gerjuefi/ mofïen baerom ber* trec&en/fonber petg uptgïjereröt te fjebben/fjaelöen onjs toatcr / en namen onö af- fcfjepbt ban ben <©pper-€oópmanRaemburgh , ert fftlbenonft&oerö 3II,«©*aen / om boben f)et <£pïanbt Batamboerte feplen/Bregen öet tn geftcftt/ïtetent aen 25ag-bco?t ban onö leggen/ fielben boen ben fcoerö #oojt-<©ofï ten jSoojöen / om be eplanben ban Boero enbe Biau te befeplen / be toelcfie top mebe aen 25ag-boo?t lieten leggftem iLtepen boe nae t)tt <£p\ant>t Ambony, bod) feonbeu ftet booj berïepbtngö banbe flroom ntet befeplen/raecfeten baer bene* ben om tuffeïjen ttoee felepne «Êplanbe&eng beur / tn een 3|n-togrlt genaemt Hi«o,en Combeiio lagö baer tegfjen ober/altoaer beel föa* gelen ballen/ ban Hieto fcanmen met een paert/tn fcojter tgt op Am- bonyrtjben, Wp bonben aïfjter $♦ Commanbeurg/te toeten : ©en 45obecneur Hout-man tjanAkkmaer , ben (©oberneur't Lam tian Hoorn , met ben <©oberneur Speulr* ^et Lam fjabtw fgn reftbentte

Op Maleyen , bte 45oberneur Speult op Ambony, en Hout* man toOJbe

gebefttneert met ons te gaen nae Baets lan,altoaer top quamë* €n na bat top albaer 4 a f.bagen gelegen öabben/namen top onö af-ftljept* 3&en <©pper-<£oopman toojbe ban 'tjpo^t gelic&t/alfoo fgn tgbt ge- ejrpireert toag / en onfen Coopman Heyn Rol , toojbe tn fgn plaets* geftelt ©oeren boo^t aen alle J* o^ten in be Moluckes, en berfagenfe met ©Iepjï/^pecfe/iBüjisi / <©Ip / Hfgit / en anbere befjoefttgBepben* Hagen aen 't Cplant Maleyc(baer ben 45obemeur Ian Dirckfz.'t Lam fgn reftbentte Ijabbej omtrent 3,toeec6enjnamen oniS af-fcfrept bant Lamjboeren toeber aen Baets lan,baer top(al$ gefepbt tg)onfe Coop* man Heyn Rol gelaten Dabben / bie {jet commanbe ban 't ipojt Dab* be* typ gaf ons omtrent ioo*lafïen gagelen in/ Ster nam tcfc mgtt af-ftöepbt ban Heyn Rol , bepbe met be tranen ober betoanggen/ fltngg onjï bepbe bapper ter Ijerten / te meer / om bat top foo beel tU lenbenenftoarfg&epöenmetmalcanberen fjabben uptgeflaen / alö boo jen ber&aelt tg* ^ebert befe tgbt/ pb tcfc Bern nopt toeer gge* fien/ban Beb berpaen / bat &p t emgöe tgbt ftter nae op ï)et ^Cplanbt Maieyen,ge(ïojben en begraben tg/be #eere toeeis fgn $tele genabtgO tn be mtf ne aïs i c6 na 6ome* ^taet&en boe btoarö ober nae bte Bog- geronis,ofteStraet ban Boton toe^tepè be Boggerones beur/al btoarg ober/ om boben be gronben te feplen/ retöt op lava Minor, ofte Cley» lava aen / tn boojt bp 't lianbt IangösJ nae Gnffe, Wp öabben bert <5oberneur Hout-man tn't £cötp bp oniS* ©p Griffe &omenbe/la* ben top foo beel ïtoe-beefïen en ^oenberen/alö top bergöen fconfce/ 1^ t getal omrent j>of a&eeflen/en i6f öonbert ^oenberen/met eentge

45anfea

3 2 W. I.Boutekoeys

«Sanfen en epnben/gabenfepabje tot boer* IBen&ocfit alftfer 16. hoenderen booj een fiejaeltoait acfjten / namen toeber onfe affcfiept ban Den Koopman Wolter Hudden,en fielben onfe fiourg lang[)g lava, feplöen bicfjt öp Iapana langöis/tiöcïj en löaren baer niet aen/berboj* becben onfe repfe en quanten gelucBelgr 6 booj Batavja,fp£aetfien baer toeberom ben ï#eer <G>enerael Coen van Hoorn , lofien baer ong M>tUip. %o$ toefenbe/toojbe tc& met Bet felfbe £>t(jip gefonben na Ianbay , om baer een &tfytp bol f&eper ban baen te galen, ©eben tn paflant Palimbamaen/ bjocjjten een $r£tp bolfleper op Batavia, ^oe fonb ben 4Benerael mp aenbe oEplanben btetuflfrDen Bantem m Batavia btoarg af leggfjen/ om «êteen te galen/bte baer op be gronbt ïepbt/ men gaf mp 4o,%,af Bareg mebe/btefe bupcBen en op be gront bafïmaecSenfouben/ 'ttoelcfig&ebaen$gnbe/ Jjgftenfe alfootnbe 25oot/ 't 3ijn groote jleenen/btefe op Batavia toeten bterrant te (jou* toen / en maecBten baer be puntten ban t tfoit af* 3&te #teen té fjeel tott/beel tottter alg ï^art-fïeeu in ^oltanbt* ^tt tfo}ti$ meeji ban fulc&e ,§>teen geboutot/ fjeeluptöet 3©atertotboben toe/ een Iufi om ften : beben fulcBe bjte tot Jjten om fleem 3Doe quant &et ^>cötp Groeningen, upt &et ©aberlanbt/baer &t fjipper op toag To- biasEmden, enütoopman/ Sr, vanNeck,bte^)rÖOtltoplexelftabbe gÖ*toee|ï/en booj, bten bat be ^cfiipper en Coopman met en öabben Bonnen acrojberen/ toterben fp bepbe/ booj o?b?e ban ben «Benerael Koen, eri be fiaben ban bten/ ap 't Berger- boot gefielt / en tfft op 't ^>t9tp Groeningen, met een <©nber-3ftoopman bp mp/genaemt Ian Claeflz. van Amtterdam. 3|cfi bebe göeen quabe rupltngö/ toant op 'c Berger-boot toag te eten norö te bjeecfeen(gelgcBmen fepbt) en öet ^cf)tp Groeningen toag eerft upt öet ©aberlanbt gïjefiomen/ ftabbe ban alles göenoeglj, g|c& toterbe gebefttneert baer mebe te gaen na Ianbay, toeber om $eper/met ttoeeBtfien göelbt/ fouben Paiircbam toeberom tn paffant aen boen/Bet toelcB top bebert / en bonben aïbaer een hoopman ban Aickmaer,gïjenaemtHooghiandt4 fetten gemeen fitfl met göelbtbp/bertrocfienboojt nae Iarbay,baer lagï) een Stoop* man banDelft.genaemt Abraham vander Du{ïen,betoeltfie top mebe een hifi met gljelbt bjorfyten* Hag&en baer langlj op be Jteeb / be laft toojben onjS met Blepne 3lat9t*n aen boojt gffetyocfjt / nebeng bat top oocB met onfe 25oot alle bagïjen af en aen boeren om #eper upt befcebter te balen* €>nfe <©pper-ftierman/ Sipkevan Enchuyfen, boer met be J>loep Deel op/ bp be Koopman/ enbe bonbt Bet 5f|at&t be Bruynvis bp 't 55ojp leggen/ baer «Scgtpper op toajs laep Maenfz. van Hoorn , en nae bat 8p baer tn abonbtö goebt cfjter göemaer&t ftabbe/ gtngft 'snacfjts op be ï^ut leggften (lapen/ enroïbemetbe ^©eecfien om ftjnlgfbanbe^ttt af tn't Skater/ enberb?omB/ om toelcBe tgbtngö tcfi feer bjoebtgft toas?* top be laf in fjabben/ namen oniS affcftepbt ban Sr. vander Duffen, en bertror fien toeberom mt Batavia, lollen baer öatelgfB onss ^cötp/toeer toeber ttoee tottitm

om

A vontuerlij cke rcy fe. j I

tfmffeen/aenbebeojnoembe Cplanben. ^tgöe&aettjfmbe/böet toeberom nae lanbay om #eper/ op toelrBe torfit onfe Koopman Ian Claetfz. fïerf/ quanten alfoo toeber boo* Baiavta.

mtt befe repfen/foo met het Berger-Boot alg met fiet &rfiip Gro- mngen.bjatfttirfe ontrent 2.3|arenboo£/boetoiertergoebtgebon* oen öat un met fiet felfbe $cfiip nae China foube gaen/ mCom* pagnie ban not fi feben &tfiepen / onber ben Commanbeut Comehs Reyertfz.van der Goujom/foo 't mogelgtb toaet/ Macou teintoipew* ren/efnaebePifeadoriste gaen/enboo| alle bequame mtbbelen / in* bten (jet mogelgcfe toaer/ ben ftanbel met bie ban Cbina te (tablieren/ gfielgtn bat bjeeber inde tnfltuttte toag uptgbeb£ucf»t/bie ben #eet Generael Koen onji mede gaf* 3&e Generael fiabbe tot bten epnbe/op beel plaetfen gefcfijeben/bat be ^tfiepen ftaer al bp on$ fouben bet* boeggen/ op fultft en fult&e plaetfen/ baettop boo?bp pafferen mo* ften. <©nber anberen ootü nae be Maniella , nae ben Commanbeut Willem Ianfz.bte neffeng eenigfie «engftelfclje daec op een totgt toass. 5®at eentgebanfgn £>cfiepen öaet bp ows fouben berboegen/gelijcfe onbertoegtn oocfc gefcfiiebe.

5® en io,«pjü/nae bat top eenige trjbt booj Batavien gelegen fiab* 1622* ben/fijn top met ons* arfit #rfiepen f fepl gegaen/tfelben onfe noers* April»

om be Straec van Balimbam booj te loopen.

3Nnii.btto/fagftentopftet1lanbtbanSumatra. H&pbetbtelen fiier ^«pbelgcfeer alg top giften/toaer ober top oojbeelben / bat be

fltoom be Straet van Snnda upt-ltep.

i©en 1z.13.14.en iy.fiabben top bariabel toeer en totnbt / paffeer* ben fiet <£planbt Lucipara.

35en 16.cn i7.bito/quamen top bp 't «eplanbt Bancka.

^en 18. ontmoeten ong öet ^tgtp Nieu- Zeelandt , fiomenbeupt Iapon met ttoee #ojtugeftf)e 3!atf)ten bp fiem / bie ban onfe ^tfte* pen/boo? Maiacca genomen toaten/toülenbe nae Batavia.

Vbtn i9-totben 2y.bito/ bonben top toepnigft abanteren/ boojbien top meeft be totnt en flroom tegen fiabben/ foo bat top het bttbtoiliS moften fettem \

Qtn 29. bito/toaren top bejs mibbaegftg aen 't jSoojt-tpnbe banbe

Straet van Balimbam , en fiet <£planbt Bancka toajö ban 015#/

ontrent een mijl/ liepen j|oo?ben aen/nae bet <£planbt Poiepoo.

59en go.bito/miamen top aen 't $.€>,epnbeban Polepon ten ant* «et/op i2.babem fanbt-gronbt. l$tt ijs fioogfi Hanbt.

<©en i. JUapug / laghen topaenbe -pefl-sgbe ban'tboomoembe Mayus. Cplanbt ten anr&et/op i9.babem ftetbgronbt/ tegen obet be j&oo^ belgcfte ^ant-bap/altoaet fictberg toater of toater-plaetjS een toep* nigft in 't 2ÖO0 i&/ in een blatfce $ut of <©al / ban 't Hoojt-epnbe ban 't eplanbt Bancka.tot bit boojgftenoembe <eplanbt/iis bé boers i^oojben i9.mijlen.

!©en felsen Dito/ fen top toebet t' fepl gfiegaen/fUlben onfe Bcer^

e $,<©,enDe

*4 W.I.Bonteköeys

jft. <® . cnöe <©, ten jü.aen / om boben of beooff en fiet Cplanbt Lingatefeplen*

^en^bito/begouben i2.mglt« j&.<©.ten 5Me$mibbagïté toast be <©o(l (joecB ban 't Cplanbt Linga w.tm WJxim ons* 4.m0lf . #et ijs feer googD &anöt aenbe j&oojfc-fgbe. ©anbe l©efr $gitt ban Poelepen tot be <&oft-5tjbe ofte goecfe ban Linga , té be Soerst .&» H. toelfoo Hoojbelijcfc 9.mglen/ biep 18. 19.204 babem.

«Den ï.ötto / toast pet Cplanbt Poeiepaniang,x©eft en 3©.ten ban otté.

35en 4«bito/nanten top göoggte/en bebonben u graeb 48. mtnup* ten/benoo^ben be Linie Equino<aiael,rg atötet mibbaeglté fagDen top Het Cplanbt Laur,|l.ï©.ban onjs / naer giflTingg 8. mglen/googfj* atgtigg ftanbt/boet D«m op ate een googen 25ergg/biep 3 s .babem.

3&en 6.bito/toass get Cplanbt Pode Timon,i©.ban onjs/ onttent 6\mglen/frelben oufe&oetg J*,H.<©.nae't Cplanbt Poele Candoor.

5©en 9.btto/toterter geojbonneert / bat top met ontftyfe ^toepen boojuptfoubenloopen / naeget Cplanbt Poele Ceceer , te toeten/

't é&tfytp Groniogen,(baer tcfi Op ttJasS)be EngelfcbeBeer.en St. Niclaes.

«Den iü.btto/'jï mojgfjeng faggen topgtt Cplanbt Poele Candoor, &. jft.&.ban ons*/ ontrent 9.mijlen/ té googgatgtigg Hanbt / met filepne Cplanbtjesi/mecfi legggenoe aenbe ,©.»©. fgbe ban 't groots Cplanbt/betoatet plaetst té aenbe H&.fgbe / van 't Eylandt Poele

Timon.toc dit Eylandt.isde koers recht N.N.O. volghende de Kaerten diep in 't Vaer-water 3 y.4o.fo.6o,vadetn,weeckachtige grondtjmaer als men Poele Candoor begint te naderen , foo krijghtmen weder 30. 2f* 20,

vadem.barde fant-grondt. <$>e$ abonbtg liepen \xtp bitfyt beoofïen get Cplanbt om / ontrentten groot galfmgl ban 't <#oftelijt&fte Cplanbenen/btep iS.en 2o.babem/fetten onfe Boers* aen/nae 6e ftuflte ban Champey»

en 2i.ötto / 'js abonbtg nanoen top Poele Candoor , wotg banbe gtoote ftengg fien.

<©en 22.btto/fagen top get Hanbt ban Cbampay.boet Bern op / of* Cplanben toaren/toefenbe ontrent 7«a 8. mijlen ban 't Hanbt.

ÜDen 24.btto/faggen top onfe anbere £>tpepen toeberom / toefenbe opbegooggteban io.graben 35. minuten /toaren ontrent ^.mijl Han'tlLanbt/té&terleeg0at&ttg0booj-lanbt / met toitte fant- fïrant/bocg googg en geubelatgttgf) a&inne-lanbt. Langhs het Landt

heen 1/2. 3. mijlen t'Zee , is diep 17,46.15.14.13. vadem Sant-grondt.

^ejS abonbtg fijn top altefamen bp maleanberen ten flnt&er getto* men op iy.babem/tegen een punt/ of goet&ggelegöenopbegooggte ban 10 2 .graben/genaemt Caep de Ceceer.benoojden befe Caep geeft* men een groote 3|n-togt& / baer get boojt bp be 3£ee-&ant lang0js/ ^upnig$ iLanbt/ met googg aöinne-lanbt té / ïjet Hanbt ftretftt gem banbefen &oet& *©.ten <©. ^eh *y. toaren top nebenjt &et Cplanbe&cn met ö< (ieen-felippen

ge*

A vöntuerlijcke reyfé. $ f

gMtatttlt Poele Cefeer de Terre. JBen (Ut Ster bettOOjben ïjet SlaKÖt

een 3|n-toijcB/tufreBen pet fioogö Hanbt / göelgrft een fcebier/ bet ;©upnigö Hanbt begint giet te epnbigen/ en men Btijgöt ban boojt £>oogö bubbelt Hanbt/met Dieper toater/ban 30.40.en 5o.babem.

;©en26\bitoguamentop inbe Malle Bay (bp DeSln-tooonberiï/ genoemt be Bay van Panderan) ten Sdnc&er. %üt gingfj un fe €>pper- flierman Abram Thijffz. van Vliffingen Ober/qp ftet&CÖip S^Nidaes,

göebefttneert na be Mannieijes, om te fien of 0p eenige &t ftcpen ban Willem lanfz.bloot ftojl binbé.ï^ter flaé beel poege Jilappeo boomé/ aen be ftranb' bp be öupfjejs» »De$ anberen baegpjs/gingen top met lunius, ong 4.$c&epen f fepl/nae een anber Bay.genaemt Canberijn.ontrent ó.mfjlen berber bonben bier toater en bout gftenoeglj / atë oor&ber» berfingetnabonbantiej firegöen ontrent 17, 2&ee(len/ eneengoebe partbp 3|oenberen / maer een £>pecft ban ong oberloopenbe bp be «Jntooonberiï/ ftonben baer nae geen berberfinge meer ftrggen.

<®en 4. giunp/ troeft ieft met be 2&oot nae onfe j@acfter$ inbe Bay Panderan,om baer ban onjs toeberbarÊ rapport te boen/en guam Dé 6* Dito toebetom/ onber tuffefté toaO bet lacht St.Cruys bp onjS genome" ♦

3@e$ anberen DaegbiS/gingen top onber fepl/guamé bp net %at fit be Haen, Die een Iaponfcbe Ionck aengefiaeït (jabbe/ aljf ootftbp onfe anbere £rfiepem

3Ben io.bito / fagen top een filepn Cplanbt onber be Wal leggen/ ban gebaente oft Cockx Broodt toajs /onber Engelandr.

<©en 2o.btto/ berftöepDen «ÊpIanDen in onfe toegfi gefien öebben* be/fagen ttoee $eplen/Dirfit onber be l&al/ j§> abonbtjs quamen top bp be Manieijes Vaerders.be Hoop met DeBul, f gnbe een «Êngelssmani fiielben ben fieelen natfit bp»

30cn 22.bito/guamen top booj Macou , lieten ong SCntfter ballen/ op 4.babem toeeefte gronbt/toaren boe flerrft ij. feplen/foo ^tfiepen aliö Slacbten/baer onber 2. «engelfrfie &t fiepen.»

1©P monfterDÊ onsi ©olcft/lieten baer optrcr&tn ronbom be maft/ baer in fp onDerrecfit toojDen/nae fttggfijs gebjuptft» ^efgelgtr be» ben fp op be anbere <&cöepen,

3&en 23. '0 miDDaeglfo/gingfien top met ons bjie &tfiepen/te toe*

ten Groningen, be Galias, en be Engelfe Beer , Dtrfjt onber bekrabt/ lieten ong aincfter balie op j.babem biepte/met laegfi toater/ontrent een «Botelingfis ftftootbanbe toal/fcfiooti bien abont nocfi frfioo* ten Daec in.3De$ nacfitg liepen top met onjï ttoeen/ te toeten Gronin- gen.cn be Galias , tot op een groote J©ufftetg fcfioot onber be Jbtobt/ op j.babem/met fialf bloet/toeerfte gronbt.

SPaertoajigoetgebonben/batic&enonfen Commanbeur Nieu- wen-roode.met fiet ©oltft aen Hanbt fouben baren / en te Hanbe be &taDt fielpé befiojmemmaer befe refolutie toierbe beranbert/om Bet 4§c0tpnietteffen0ban$cöippeten Coopman te ontblooten / bat teft foHbt f <&töeep blgben/en ba« be faet ften toaer nemen / en onfe

<£ g Comman-

$6 W*L Bontekoeys

Commanöeut boer booj ©dt-<©berfïe aen %attoU Tocht o& mojgöenjs 5gnbe ben 24. Dito / foo bjae btn bagft aenb?ae 6/ Macou ftDoten top met be gantfcfjelaegö tnbe £>tabt bat pet rammeibe/ foo beel be ftucfeen feonben berbjagöem 3©epmg& tgöt baer nae/ tg ben C^eer Commanbeur Cornelis Reyenfz. nae Hanbt gftebaren/ met ontrent 600. leerbare JBannen; tteee 3]ac()ten liepen büfttbp be ïml/baer ben Commanbeur Hanbe/om oft be onfe te quaebt biel/ bat fp ïjaer retrept baer aen foube bonnen nemen/oocfe om be 25ootjS en feienn ï^aer-tupgfi te befcbermem 50e f&o?tuggfen Dabben een 2&o£fï-toeet opgetuojpen/baer be onfen moften Hanben/baer ban fp eentge tegen-toeer beben/bocö be onfen baer op aenb^tngenbe/ namen fp be blutst op be Doogöte nae een Cloofter* 55e onfen atn Hanbt toefenbe/abanceerbe bapper op be fdojtuggfen / be toelr&eberfcöep* ben up tballen op be onfen beben/maer V elc&enö met een groote cou* tagteteruglj toerben gebjeben. Cpnbelgc&raer6teboo£ongeluc& be biant tn eentgeïjalf baten ftrupt/t toelcfebe onfe berlegen maecfi* te/tóant baer foo bjae geen anber fton gebjacöt too^ben/of be f£o?tu* ggfen toaren baer ban bertottttgötbooj eemge<©berIooperi8/fgnbe 3|aponeefen* ©eonfebanboojnemenfgnbeomaf te trec&en/qua* men be #o?tuggfen op bat boojfepbe rappojt/tot be onfen tngebal* len / bte boo j gebjecfe ban Srupt geen genoegfjfame tegenftanbt fïoti* ben boen/en ttoegen bele banbe onfe boobt:<©e refï rttereerbe tn groo* te confafie ban t ïlanbt tnbe 25ooten/en boeren nae boojt. Wp be* bonben tn a\$ berlojen te fjebben 130* jfëan/ ïjabben ontrent oocfe foo be*l gegttetfteu/ onber anberin ben Commanbeur Cornelis Reycnfz. bte tn 't cerfte foo be onfe Hanöen fouöen/ booj fgn bupcfe gefloten toterbe/bocö toteröt boo % <©obtjS £ulpe toeber genefem

5£et ©olcfe toeber ^rfjeep öomenbe/fepiben top af/ ontrent \ ban een mgl/en Daelöen baer Uiatet/aen een eplanbt / befupben Macou, feregöenonfe^pper-^ttermantoeberom / bte te boo jen ban oniS ^c!jtp toaë obergegaen*

35en 274bertrocBen be ttoee €ngeïfcf)e ^egepé/met ftet <f>cptp be Trou.na lapon/t^ffitp be Hoop,toert mebe onber onfe blagge gefielt

35en 28.btto/ tg be Beer en Su Cruys,naeöet <£planbt Lemon gfje* feplt/ en boojt om be fcu|t ban China te befte gttgen,

^en29#fgntopboojtaItemaelbertrocBennae bePifcadons, upt* gefonbert (jet ^ebtp be Hoop/t'Jacïft St« Niclaes,en &et Slepn^acOt* je Paiicatren^te baer fouöen blgben/ tot tn yt laetfte ban 3tugufïuö/ om té paffen op benepen bte ban Malaccaalbaer fouben mogfjen Romen.

©en go* pafifeerben top Idclemo , of anberg be Hafen Ooreiutepen <©o(l en #,ttn ^.aen / om boben Poele of Peter Biancke te loopen/ t^oet Oem ban beeró op/aliS een groot ^cfttp of ^raecB, Mm, ^en 4*3i«Uiiö/ fagen top upt öe JBar^/öet ^upö-bïe|leIgtB(te €planbt ban be Pifcadom* ^

Avontuerlijckereyfe. " 37

®en 6Mto/i0 ftet$cBfg be Beer,toeber bp ons* gekomen/ banbe Buft ban Chinajiepen met malcanber btipten be €planben om*

©en io.quamen top té SftncBer/acbter een banbe «Splanben/ beeb' Rem op alj» een Cafel/toa$ toel een banbe ftoogfifle <£planben banbe Pifcadoris, fagben tuffcfytn be «öplanbenbooj eenigöe Chinefel&tf* fcöeris/botö liepen boo| ong toegïn

anberbaegjjie / Itc&ten top toeer onö Mntktt/ en liepen in een fcöoone befloten 25ep/ op 8 a 9«baöem fïecB-gronbt* <©it 3lanbt ié blacB en fteenigb /Beeft geen 25oomen om öout teöac&en / tg met langö grag betooyTen/ÖeeftrebelijcBberg toater / 'ttoelc&men tipt put jeg Baelt/ maet alfï b joogö toeer iö / footfl bjadtacBtigfj / men btnbtöetm ttoeetn-üJDföen/^aermenmetbe^cBepenlepöt / an* berg en Beeftmen Ster geen berberfinge/mofï baer altemael gebjacöt tooien/ en alfoo om befe plaetö toaö belaft te Bouben/tot een renbe* boeö/foo beben top op (jet epnb' ban Iije Fromofa,een Baben aen/baer be Chinefen eenigen Banbeï Bebben/Tayorang gBenaemt/baer Baelben top naberfjanbt met onfe ^arïjten beel berberfmgB* ban baen/Iepbt i3>mglenüanbePifcadons, Beeft niet meer alö ui boet toater in't gat/ en ijl bjp Brom tn te Bomen / foo batmen met groote ^cöepen baer niet in macB*

©en ^.gingen top/te toeten B*t &cBip Groningen en be Beer, on* ber fepl/ om ober naebe Buft ban China te Ioopen / göemoeten ïjet 5Sacöt St.Cruys, anberenbaegïtè bjacft be Beer fijn jfoc&e-fcee/ toaer boo? top gljenootfaec&t toaren / minber fepl te boeren/ om bp malcanöer te blijbem

®en2i.fagöenöetbafle?LftnbtbanChina , quanten boojbeber* maerbe öebier Cbincheo , befe tëebier feer Benbaer/ götlijcB Ian Huygen ban Linfcbóten baer ban ff ö JÖft / op be eene BoecB aen be <©.fgbe ftaen ttoee ^eubelen/toaer ban be eene te gelgrft een fdplaer ban een ïurcfc/en aenbe J&. 3©*fijbe banbe öebter ift leegB bupnigB Hanbt/en toepnigB binnen be <§>upb-3©efï ftoecB/fietmen een Coo* ren of ten minfïen bie gBelgcBeniffe / foubenbaer aenbe <|>*ï©*fgöe onber een Blepn ronbt «Cplanbeften geloopen öebben/ maer booj biert Bet j&cBip be Beer bie reeb' niet en Bofï befeplen / moften toeber Xtt Biefen/toant fijn geb^ooc&en öee toajS noeft niet gBemaecBt / begon Bart te toaepen /, foo bat • $ anberbaegBs* onfe jpocB up tte ïgtB toaep* be/öielben boe af enbe aen/bocB bjeben getaelbigB om be #oo?t,

©eni^fagBentopeenfeer BacBeltgb Hanbtop be()oogïjteban 27*graben s^mimtpten/'t toelcB top bermoeben/foo boo $ 't fefttóton ban Ian Huygen, als upttogfenbe be Staert/ B*t <£planbt Lanquijn te toefen/ fettent baer onber op iy ♦babem/fagg beel Chineie IBiffttftw bie omtrent 3 6 mijlen bupten ILanbt öieïöen.

1©p beben bagBelgcfty onfe befl om om be 2£upö te fiomen/maer b^eben göeflabigö om be jSoojbt/ foo bat baer een B*tbe fïroom om bej6oo|btfcögnt tegaenf

e tij ï©en

3$ #♦ I. Bontekocys

&tn27jktt$fcti top een ©tffcfrer aen ong boojt/bie onjS toat glie* Öjoogööe ©138 bedtotljt* Aaffuftus ^en 9«*wgujii«f / bebonben top ongf bp be Cplanben ban China, * • bte feer beel tn 't getal 3#n/ltepê té ainc&er op if.babem/betmoeben xmg/upttogfenbe be üaert / en bebonben bjeete / ontrent be Caep de Somber te toefen/bort) Bonben geé bafle &uft/nocj) Caep ftf/oojbeel* ben baerom bat De Caep j^oojDelrjcfeet lept/aljs beüaertê aentogfeiu

30en 11 Mttytm top ons 2tnc&er/ en Hepen onber pet «Êplant Lan* quijnjeggenbe op 28 ^graben/benoo^ben ben Equinoótiae^op een ta* melgcfce fcebe/aenbe $oojt-3göe/btetopmet be 25oot ftabben opge* fpeurt/om nae toater en betberfmge te foerfien/borfj beguamen geen of toepmgö/ban eettoare:maer baer toa$ goet toater .1% kt Ieggenbe/ quamen baer eemgfje chinefcn aen oniS boojt/ met fjaer Ciampan.bie onjs boei elc&e <t>t {)ip 5* Bobben tuitte fiipcfter bereerben/toaren nae ong bermoeben en foo beel top tipt gaer berfïaen feonbf /Chinefe Stee* rooberg/bte op fjaer epgé natie bjp-buptf « 3Beg anberé baeg&$/ljael' ben top ong toater/en gtnge toeber V fepl/bocö ***** toepmgö fpoet##

*&en i8*btto/guamen top toeberom ten Stnr&er/ aen be SBeft-ftjbe ban 't felfbe <£planbt/op een beter 0ebe al$ be boo?gaenbe/toaj5 een fjaben/baermen meefï boo$ alle tomben beftlwt Iaglj, $ier IjitM be boojnoembe Zee-rooberg fjaer jjaben plaetjS/bieong alttmet eentge berbtrftnge bjargten/bie fp ban eibers toiflen tejjali/botjj &on toep* Öeïpen/booj't ge&eele <§»rfteepsi ©olcfc* £p pjefenteerben ons öicfctottë/foo top met öaer totlben feplen na be bafte Smft/bat fp on* ter onjs moeten frïmpien/fp totlben ong berberfingfi/ja ïabtngö ge* noegg beft ötrfcen /ban top bonbent niet geraben* j&p fetten ff^mte ©laggê op gare £cf)eep&eng/ en roofben onber be felfbe op öaer ep* gen jjlatte* 3©p gtngfjen toeber onber fepl/ om on$ bp onfe anbere j&c&epen te boegen/ in be Pifcadoris, baer top na beel bartabel toeber Septem, &tn 22, September guametn <êagen onö ©oïcfi baer boenbe om een f o?t/ of fïetrfete op te toerpen/bonben baer oor fc ttoee &t f) epen met een 3at[)t meer aljs top baer gelaten ftabben/ bte ban Batavien febert al&aer gfjefeomen toaren / te toeten / get <&c&tp de Gouden Leeuw, be Samplon , en get SBac^t Sincke-pure*

^eöanöerbaegfjg/ fgnber ttoee ^atfften banbe ïtuft ban China geftomen/fjebbenbe eene ar Bter gelaten/bat op be boojfc ö?eben ïtufï gebleben toajS/maer (jet ©oltfi en gefcfiut fjabben fp gebergftt/ toaer m öaer be Chinefen feer beöulptgö öabben getoeefi4 5^efe 3|at Bten toaren ttptgefonben/ommetbe Chinefen banbe öanbel te fp?e6en/be toelt&e ftaer met grootegoope toeberom fonben/ en beloof ben met ei Kmbaffabeur/bp on$ te fullen ftomen tnbe Pifcadori s , om naber met maïranbet te fpjefien/ 1 toelr B fp ben 29«btto beben/ quame met bper Soncften/met Baren ^mbaffabeur/ om met onfen Commanbeur en laaet ober ben Banbeï te acco^beren/maer en totert met uptgtjerer gt/ toant tn al toat fp &elwfbê/en BMben fp geen tooojbt/foer Benbeonst

Avontuerlijckereyfe. ^

booj bte mibbel banbe Pifcadoris te Br ogen/ 't toeïcB fïreebt tegen be itè&?c oniS banben ï£eer Generaei mebe gegeben* 3len io* <©ctober/ ï$ be Gouwe Leeuw t' fepl göegaen/ naeïanby* 30en i&*btto/fgn top met ons* ac&t feplen / b^te Jköepen/ en btjf 3|acöten/gecommanbeert tegaen naebe t&ebter Chincbeo,enbeïtuft ban China , om te ften of top Baer boo$ bjeefe ban onfe bpanbtfcöap en getoelt/tot ben Aanbel mochten betoegfjen ; boeg quanten ontrent io,mtjIen teiaeg&/D|te ban onfe ^cöepen ötoaelben ban an$/ bleben boe not& met ong bgben/fettent tn een Bay,baer top booj onfe 3lacö* ten toel <5o,a 7o*3oncBen foo Bïepn alj8groot/berb£an&en*

ï|iergöebeurbeneenfa6eberealen38 toaerbtgö / toantaifoooag t^olcB boenöe toa$/ om 2. 3|onc&en (öte fp genomen Dabben) aen onjs boojt te b jengen/en booci fjarbe totnt bet mofien fetten/ bp gaer $tb* benöe ben boot met onfe floep/ foo fgn fp tnbe boo^-nacöt / ban &aer Slnc&erg göefptlt / en b|eben toeg&/ be eene in Qebbenbe 23*ban onfe maew/met ttoee Chinefen, ïjtt ^acötEicaoria bat bp baer gefet lagïj om baer te gelpen/en Boft booj &et öaröe toeer en bonc&eröept/ geert fjttlp boen /De eene 3|oncB toegij b^pbenbe/ begaben bte upt be anöer 3ont&/btemet &aer feffen toaren/baer tnbe boot/en (ïafef be 3|onc& In b?anöt/öocb alfoo fp met be boot qualgcS fepl Bonben boeten/ en op een lager toalftjnbe/toterpenbebjegl) upt/ maer ontrent 2. uren boo } be bjegö gelegen (jebbenöe/bjacB get b jeggetou/ bjeben tegben be toal aen/ in pertjefiel ban Baer leben / te meer om bat Baer lonten tn 't firanben toaren uptgeblufi en uptgöegaen/en ntet ais ©panbt aen ïLanbt te bertoacgten Babben/en om getoe It tegen te fiaen/toa* ren fp al te toepntg& m gBetal/toefenbe met meer als* 4. JBannen tn Zi 3|ongensi/gaben baerom 4&obt be faecBe op/en baben bat fytm be- liefde een gBenabfgB* ttptBomftte berlenen / faten aifoo tn groeten angöfï en bjeefe tnbe boot/en bertoatgten ben bagB/tfracp quanten* ber een partfjp Chinefen nae be boot/ong ©oïcB grepen be fabelt tn* be bupfi/en nepen en feïfeettben/ alss of fp naer Baet toübe toeBomê* ^e Chinefen bat Beojenbe/ bte öooj be bupfiergepbt beg natgtg met en Boften ften/Boe fïercB be onfe tearen/fieerben toeberom/en febtnf ban ben berbeerben berbeert te toefen/be onfe namen bat booj een fe* Ber toaer-tefien/bat be ftulb en befcg ermtnge <$ob$ ober Baer toaö/ ben bagö aenBomenbe/ refolbeerbenfpbeboot teberIaten(aIfoobte boo? Daer onmogeïgcfi toa$ ban 't Lanbt te toater te b?engöen)met muf&etten op be fjate/öe fabels op 5p/om alfoo/toaert mogeltjcB te Hanbe;te repfen/ nae be fceMer ban Sammitju, baer onfe 2*3Jacöten boo| lage ♦%e 23 4 j!Ban/bte met be anber 3oncB toaren toegö gebje* ben/toterben gebangë* Centge taren baer na/tjf een banbe a^.man te recf)t gefiomen/foo tcfiberftaé ötb* ^ocb befe Boften norD 3foncB/ noeb tael/nocö tefie ban öaer (Iranbé fii/fgn ber&albl boojt gemar* ceert^ <eê partp Chinefë Ijaer ftenbe/guame na Baer toe/en ffterDÊ 2+ manni booj upt/om met be onfe te fpjeBi/maer onfe maet$ betröu*

40 W* té Bontekoeys

ben baer nf et / lepben be JBuffietten op öaer tot / afó oftfe ftgfeten toüben/toaerboo^fp baer Keten pafferem <©nbertoeegb een^upsi^ fitn btnbenbe/baer een iBan met een ©jou tn toag/gtngen baer tn/ ftaecBen baer lonten op/en maecfiten baer getoeer(bat geheel en&laer toag/booj bat fjet nat getoeefï Dab' tri 't llanben met be 25oot) toeber fclaer / Bter Bregben fp oorB te eten/ toant befen #Ban gaf baer toat #gö/bembebancBtöebbenbe/fpoeben baer toeg^3n't gaen fagfjen fp toel 6 of 7 Cbinefen boobt leggen op ftrant/ten p?ope boo$ be bon* ben en bogelen/bte banbe onfen toaren boobt gefmeten/bter upt |ab* ben fp ïtcfjt af tenemen/toat men Daer boen fou / foofe gfiebreggen toojben/refolbeerben baerom/bae r foo IangD tt toeren al$ fp een fa* bel tnbe bupfi fouben Bonnen boeren* H^aer gemoeten baer nae een groote memgbte Chinefen ; meenen toelban 2*bonbert/ btealte* mael booj Daer blucbten. ^& acbtermtfcbaegb$ quamen fp bp onfe gacbten / frboten met Daer JBugfietten een beei ftboten / om g&e* Doo^t en gbeïjaelt te toojben / ban bte tnbe 3|ar Dten/ maer boo? bat fcbteten/quamenber toel 7 a 8.j)onbert Chineien tnaer baer gtflTtngb ) op be been/npt een groot bp-getegen 3©ojp/gtngben nae onfe maetg toe/ggemonteert met meffen en pterfieri/be onfe bte met a!g be boobt (foo 'tfcïjeen) te bertoacbten Dabben/ fcfioteneemeSe floten tot ftaertn /fpftenbe bat be onfe gDerefoltoeert toaren / alberfiteisbete fterben/ltepen te rugD/eentge bleben ban berre fiaen/en toierpen met (teenen/ 'tfcDeenbat fpntetbeel fcBteten moeten gfieboojt Rebben/ toantfp toarenber getoelbtgD berbeertbooj/fepbenbe JBaens/bo* ben epnbelgcfebe onfe aïle b$renbtfcf)ap aen / noobm baer tn Daer 3Bo?p/tn't «©ojp Bomenbe/ftonben toel ttoeebupfent Gfaiwfen , nae gtfftngb/en fagen Daer met bertoonbertngDe aen/fcbenen Daer leben geen !|ollanberg geften te Debben/bjarDté orns ©oleB tn Daer 'STem* peï/gaben Daer baer te eten en te bjtnrBen/en toat 'ftoebatB / beonfe gtngen bp malcanber fttten/baer getoeer geftabtgb gereet ïjoufcenDe/ toant fp nfemanbt bertrouben/ b?eefenbebat fp baer oberbalïen fou* ben / fiifer ftttenbe / tjs öaer Iontberb?anbt/ffbeurben fturBenban Daer Dembben/bat bjapenbe tot een lont/foo fp beft fionben/ tror&en boe toeer up t ïjet 3&ojp / Daer bebancfienbe banbe ontfangfjene toel* baebt/ toaren blgbe bat fp baer foo geluefitgD toaren uptgDefionun/ enbatmemanbt öaernaebolgöbe/ toant fp Dabben geen bier ftbo* ten Brupt meer tn baer banbelterg / guamen op fïrant / bonben een £>campan/fetten bet banbe toal/tn 't feater Bomenbe / ifi terfionbt gefoncBen/foo lecB toafï/gingen boe tn een i&ifftbtï# ftupjff/ baer ee* ntge baer tot Rapen lepben/maer be anbere en Bcflen/of burfben met flapen / alfoo fp beö nacDtg een partp Chinefen om bet i|up$ boo£* ben/beiS mo?gens8 maecfiten fp ttoee blotjeg/ ban H geen fp bef} bon* ben/boeren baer mebe nae be ^arbten / bte terfïonbt rfcpl gtngen/ foo bat öet ntet langer bienbe gebtiert te bebben/of baböen baer Itrgt moeten blgbetn ^èoo batmen aen befe g&efcBtcbemffe gantjs Blaer

Avontuerlijcke reyfe, 41

Ban fpeurett/toat ben jBenfcB al booj perikel Ban boo^fiomen/alg Deg ^ecren betoaringe gBenabeltjeB mebe mttW toant fonber bat/ toaft fcftter miraec&el/bat foa tocpnigB ©olcB npt ber Chinefen Ban* ben fgn ontBomen/baer fp ftaer ©panben toarem

©en 2* j&obember i$ §tt SlarBt S*. Niclaes ggefeplt nae be plaetg Norcm- baer be 25 00 1 op (iranö lagfj / bie banbe Chinefen gang gB*plunbert ber. toag/ban ^epl/jBafi/^toaerben/fioer/ ttoee J&teen-fïurfien/ en be pferen ^cBöf/toooj upt be ^teben/fetten B*m te toater/en bjatB* ten io,2&orBen/ en j*a 4*©ercBenjs tot rebenftemebe/en quamen foa met be 25oot aen boo iu

©en 4#bito/nam be a&oot banbe Beer 2455ütttBen / met ip jBan* nen/fïaBenbe^ontfientnbebjanbt / getl^oïcfibjatötenfpaen't

3|acÖtSt.Niclaes.

©en 9, j&obember i$ onfe <©pper-flierman gBtftojben aen yt toa* ter/begroeben ftem op een Cplanbt / op be f)oogf)te ban 2$4graben.

©en felfben bito/ lë be 2$oot banbe Beer nae een beel 3|onr 6en ge* toaren/maer begoft foo garb te toaepen / bat be boo?fcfi jeben 23oot/ met acBtien JBan/baer onber be £>tBtpper Ian lanlz, toegB bjeef tot groote b^oefBepbt ban onjs alle / fonbenpet ^ar&tFi&orïaomnae Baertefoetfien/banbebennietcp / ftabbenBterlegggenbe met onfe ttoee $t öepen 40. JBannen ban &et befte btbaren 10olcB berloojen/ 't toelcB ong bapper fmarte,

©en 2f*bito/quamen top te famen boo^be fiebiere Chincheu, fet* ten 't onber een «Cplanbt/ bp een ©o?p / baer be ^ntooonberg upt blucfiten/ bequamen baer ontrent 4o«2&eeften / batr onber eemgge ©ert&ems/oocB een part&p ^oenberen/ Bet toelcB onjö toel quam tot berberfingB/alfoo beei ban ong ©olcB ftecB en aen 't toater lagBen/ bie Baer Bter mebe geel berquir&tem

^onben 3*S^tBten be &ebier in / bte 't bp een ©o?p fetten baer fp Hanben/en bapper tegBen be Chinefen fcBermutfeerben/be Chine- fen maetfiten 9*3|onrfien aen malcanber bafï/en fta&enfe inbe bjanbt tn Ueten bte nae onfe SJacftten toe b jpen/ ban memnge om Die inbe bjanbt te firggen/ban bjeben mig/top met onj8 ttoee Btpen/gtia* men ben 28,bitobp Baer / frBooten met ong grof gBeftBut /opeen plaetfe/ baer ban fp met feben 25aflen op Bet ©oir 6 banbe 3|acBt en gBefcBooten Babben/bte toarBer flant tegen Baer Btelben/ Bottoel bte maer s<\in 't getal toaren/ baer fp eemgBebupfenben fïertB toaren/ Djoegöen Baer 23af]Ten toegB / een fiucfe toeegBö ban Baer ©ojp/be onfe(faetBen4,3onrBenboojBöer ©o^ptnbebjanbt / en quamen

abonbtg toeber aen boo^t*

©en 29,bito/quam een Chinees ober loopen/bocB Ufyttn Baïf getB te toefen/top licBten ong 3JncBer/en liepen boo^ een ^tabt/feftoot en baer in/en fptoeer met 25a(Ten op onjS/raerfeten oniö ttoeemael/fla^ Ben een üJoncB inbe b?anbt/be Beer met een 3|ac Bt/ liepen aen be atv v bere fgb ban t Cpïanbt/fagen baer ttoee groote ©o?pen / baer ne*

f Hen

4* W. I. Bontekoeys

ben Det eeite i, groote 3|oncBen op ffapel ftonben / tefolbeerben om bat af te loopen /'t toelcB top oen p.bito onDerlepben / met ontrent 7o»iBufquetttcg{j t©e 3|n-tooonber$ toarenaltemael gDeblucDt/oa een feecBec J*o£t;top becbolgöben Daet tot onber 't £o}t / fp Deben a.uptuallen/met fuicfien afgtöfTeujcB gfteroep en gDefcfoeu I als of De toerelt bergingB/quamen luftigD op ons aen/en top niet brillen* be togc&en / üoegyen malcanber met be fabel om be oöjen/maer al$ top met onfe jBufquetten een beel banbe Daren onbec De boet g&e* fepoten DaDDen/fg'n fp geritereett/en ffclben 't op 'tloopenjfp öabben onfe .©arjant / en be ^eplemaecnet banöe Beer onber öe boet / ten toaer top Daer ontfet Dabben/ fp Dabben boobt getoeefr^e &ar/ant Baöben fp be 25anbelter ban *t lijf ge&outoen ; bjeben Daer al boobt- (iaenbe toebet in Daer jpojt. l©p betïoojen een JBan / fgnDe be SSarbier banbe Beer.DocD toeten niet/ of f)p boobt gDeflagen of gDe* toangen is getoo^Den. Wp (laetnen De ttoee 3!oncBen als oocfi Daer gantfcDe ©ojptnöebjanDt / quanten alfoo 's abonbts toeber atn boo£t/met goeöen bupt/ban 3&ercBens/25ocBen/ï£oen0eren/ en an* bete plunDeraeDje / ban ^upftaebt en anbere faecBen / De Beefïen berepDen top Deo natDts/ om's anDeren DaegDs onfe Dart buo* befe moepelg'cBe Hanbt-totgt) toebec eens op te Dalen. Decem- 3&en 2. <©ecember/boeren top toeber nae Hanbt/pïunberDen notD ber, een anber 3So?p upt / en (taecBen 't alfl boojgaenbe mebe in b^anbt. fflp Bregöen Dier een-en-ttotntigD Canaffers gDettoeernbe fgDe/upt een #atB-D"P$ / tn bjatDten Det nebens be anöere bwpt / toeber aen hooiU

<©es anberen baegDS/fepïben top nae een anber <6planbt/baer een groote Coojen op (raet / bonbtn baer gDeen ©olefi op / fettent met DoogD toater op bijf-te-Dalf babem / en inDe boo^-narDt met Det la* ge toater fafen top ba(ï/ 't ftDeenDat Dier een gDetoelDige flroom in enDe upt gaet. 9jnbe felfbe nacDt met De bloet / fonben be Chinefcn 2,b?anDenDe ^oncfien op ons af / Die DtcDt bp be Beer(Die boben ons gDefetlagDHangDS Djeben / De eenefcDeenof DponSrerDtbocjDe boegD foube Bomen/toaer Dooj een groote berbaefiDept in ons frpip ontfronbt/top fïonDen met alleman boben/en Den een fep bit/ben an» becbatjbofD icB mp berfeBerenbe/bat fip mis foubeDjgben/ maecB* ten foo groote ftoarigDepbt niet i be hoopman Nieuwen-roode, bp mp ftaenbe/fepbe:£>cDipper laetDet tou af Doutoen / ic& oriberrecD' te Dem/bat Det niet gDeraDen toas Det tou af te Doutoen/ tertoijl top op De toal lagen/en nootfaecBelgcB Det gbzfyip fouDen moeten betlte* fen/en Dat De 3|onr B ons niet begaen Bon/ maer Den 3!oncB ons na* berenbe/Die nae bes Coopmans oojbeel niet mis en fionb / riep Dp/ Dou af Det tou/Dou af Det tou, 3]cBDaec-en-tegDen riep/ Dou niet af/toant Dou jp flet tou af/foo fgn top Det £cDip qugt/'t ts miO/Dou niet, ©oe De €oopman fagD Dat De maeto/bie alreebe een Dou in 't tou Df&Den gDeggeben op-Dietóen / en mp Dier in gDegoo* ga*

Aventuerlij clce rey fe.' 45

ben/ riepfiptegfienmp : (meenenDeöat De ScntB alfoo gcebt al# aen boo?b toajSJ £>cöipper Bomekoe,ff e baer/ öatjö u ftfculbi 3 öat fal tr h op u berfialen : <©oc£ tcB al bebjecft tocfenbe/ Dat be föaets; Bet tou fouben af öoutoen / riep al / t ig mig / 't i$ mig / Bot* niet/ Bott niet/ 't toelcB oorB toaer toag / toant b^eef notft foo berre miss/ bat öp onfe groote ftee/öie in 't Gtupü fïonot / notb miss b?eef / Boe toel fgn JBaft tieel BoogBer toag aïjS onfe iSee / alleen onfe Scampan bie top at&ter aen fjaöDen l eggften / raecBte inbe bjanbt / bie top 00e binnenlieten / foo bat BetootB niet beelnaberbienbe / fionbtgBe* toelöigfj pfjelgtB/toant net tyanben foo gftetuelbtgft of fjet nol Ona- bel göetoeeiï toajS/ enfoube met onjs toel Raeft Bojte mijlen (altf men fepbt) göemaetBt Rebben, 3|tB öabbe Bet roer ban't eene boo^taen'tanber laten IeggBen / toaer booj Ijet ^djip een gier maecBten / 't toelrB (naeft <©obt)be eenig&fïe oojfaexBe usa.o ban't miötinjUcin

<©en4.bito/ liftten top ows 3JntBer / en liepen naeBet<£planbt boo 1 inbe monbt banbe Sebtet/baer top be 40. 23ec(ïen ban göeöaelt Babben/alst boo* berBaelt ijï/Baelben baer toater/en gingen bé 7. bito ban baer f fepl/om toeber ober nae be Pifcadoris te loopen: mitss toa* ter fpnbe / toaepbe owêè boo? jfl&arflFepl toegö / fetten öet 'js anberen bacgg0(boo? bien top boo| 't Barb toeer geen fepl en Boften geb?upc» 6 en om 't gat/baet top reept boo^ toar en/in te loopen )onber Bet nae* fit Cplanbt/batbetoeftenfiet gat lept/op if«babem«

«&en 9.bito/fijn top ban onst StncBer gefpilt/ lieten een anöet toe* gaen/toeltR tou/ nae bier uren leggenss/oot £ bjacn/ b j.eben boe ban» be eplanben af/en bat met een frarbe ftojm upttf j&.<©.en

*©en io.bito/toierbt onjs &tRip foo lerB/öat top met ttoee pom* pen foo beei te boen Babben alg top Bonben om boben te BouDen/Bab* ben toel feben boeten toater in 't ^tfiip/en onfe atRterfte pomp toag flaegft onBIaer. Wp Babben atftter inbe Hamer een partp paebje/en een gat inbe Stamer raerBenoe/ liep be paebje baer boo 1 bp be pomp/ 'ttoeltB onfe pomp /abl göefepbt/ bpnaeonbjuptfibaer maec&ten; toar en berftalben geb jongen om be paebje ober&oojt te toerpéy toant top bjeeföen/ bat fp al be lotB-gatf berftoppen en onBIaer maBi fom

3&eni?,en 1440 bet baerbaer toeer getoojben/bebonblonjsbtrfit onber be Bufl ban China , guamen baer bp bet M>tf)ip Haeriem, baer mijn bjoeber Pieter Ysbrantfz.Bomekoe ^töipper op toöjS/ bat meöe gaten aenbe Pifcadoris Rabbe göetoeefl/ en toass booj befe boojgaenbe flo^mooröberbjeben/quambanlapon 3 top fiielbenmetmaltanber toel bier bagen bp/maer b?eben meer ober fiuer alsf top toonnen/lic* pen baerom met malranber te 0ee aen be Sufl ban China.

20,nam Öet £>tÖip Hacrlem.toel /.Scampannë.baer in 36. Chi- nefen met g»giont6f/b(e met fottt/gefouté 10ijS en atiberji gelabl toa* renden felföen bito/toierbe goet gfjebonben/bat top be labinglKbie ftet ^töip HaeiJetn «pt lapon giebjarfit Rab) foitben oberhemen/

f ij om

44 W« li Bóntekoeys

om bat &et ,$c&ip Haerlem fi»at& en foo gftefielt toag / bat fret niet ïangöer bojfi upt blpben/ en nootfa&elgcB betbubbelt moft/en baer en tegBen ong $cf)tp notft ftertB en goedt / maten ootfe toeder öicfj t / tupmöen dacrom on& &tt}ip op/ en begoften des anderen daegös te laöen. *©ae quamen daec 2,Chmefen ban Handt/met een Scampamjen aen 't«&cöip Haerlem, b^acBten een deel atppèlen / ^oendeten/ en ©etc&enjs aen boojt/ booj toeltne baet/ fp gem fijn klonen ïoeet ga* ben» ^aelbengietboojtongtoater/maecBtenoniStoeOerfclaerom t' fepl te gaen/lepben een toangB op onfe jpoc&e-maft en ftee. 1 6 2 ?♦ ^en eeclïen 3|anuarg7toiertet goebt ggebonben/bat ben <@ppet- lanuanj, ftietman IanGerritfz. deNaeyer, met ontrent 'tfefrigB perfoonen/ ban 't «êcftip Haerlem.op ong $tötp fouden nomen, «en onfe <©n* ber-ftterman Geieyn Comelifl'z.ijj nebeng anbere/ toeber obergegaen op 't ,£>cgip Haerlem , om alfoo nae Batavia enboojt nae'tl^aber* lanbt te gaett. ?® e «Coop-Iupöen maren ten bien epnbe öeficB om bjteben te fcBjgben/be eene nae Batavia en be anber nae be Pifcadoris. l&p fetten mei 8.j..Chinefen ober aen 't 5»cBip Haerlem, bat ben 4,bi* to ban 0110 1' fepl ging!) nae Batavia. 5© eg nac&tg naelden be Chi- nefen een gioncB/bicöt bp onsf £cB>P ban baen/ Boe toel top na Baer fcöooten/gingDenber ebentoel me beur/ top öabben gpeen ^loep om Baer nae te jagen.

3Nh ?.bito/quamen be Cbinefen om en bp ons bf flc&en / 't fcpeen bat: fp toifïen/bat top gpeen &loep fjaboen / baer onfe Cimmer-lup bag'Belgc&jc mee beficB toaren/ om een te maer&en. t©p öabben een Balf fïeten fepl ban't g>tï)tp Haerlem genregen/baer af maecnten top totbe &cD«pt / eh onjs Jk&ip toat onjS noobigB borgt / gielben dejs natgt$goebetoacgt / toieeföenboojbjanöersr / biebe Ghinefen on£ fouben nonnen toeftueren.

en 7.bito/gtnggen top t' fepl om Xtt te Btefen : maer boo; ton* trarte tornt mollen toeber te rugB/ liepen op onfe oube iftee / namen in 't feplen een 31 oncè/daer top bjie feabelo nebenjS anber tou-toetc& upt Bregen/en ftafien be Sonc& inbe b?anbt. #et ©olc& toaffetupt* geWucgt/totlcit tou-toercB onö Aeel toel te pao quam.

3Hen 9.en io.bito/fcregen top onfe .©cfiuptjs fepl/ JBafl/^toeer* ben en anber tupgötoeöer Blaet / bleben nocg alöooj onbequame totnt leggen.

3&en n.bito/fagen top tegen ben abonbt/ttoee gont fien onber be toal / beCoopmantoilöebatmen met be25oot baer nae toefoube baten/ maer het Oocftt mp onggeraöen/om bat Bet tegen ben abonbt toag/en gantfcB leelijen toeer/ en ftonbt ggeftfiapen nocö ^arber te fullen toaepf 'toant fatfter gan^ ontoeerigg upt ;ooc& fepbe ten/ bat* men Bet &oltB foo licBt niet beBoojöe te toagtjen/ b leef baetom acft* ter/oegon tegBen be nacgt oocB foo te toaepen/bat top blijb' toaren/ bat be boot aen boojt toag gebleben.

g^eö anber en daeg&ss mo?g9en0 / fön top metbe 25oot nae een

3|onc&

Avontuerlijckereyfe. 4^

Sloncb gebaren/bte be Bay op labeerbe/ boc& eer top baer bp toaren/ quamen 4*<©ojloogfjg 3|onc6en £jem te fjulp/ Die getoelDigö na ons fcgootcn / en aïfoo 't ötcöt aen Hanbt toag / baer toel bupfent men* fcDen/foo 't fcDeen/op flranb ftonben met getoeer/ moften örai ber* laten/en boeren toeer riae boojt,

©en i^btto/'g narijtg tnbe eerfie toacgt/ ben tc& met be.boot nae een anber 3Ronc6 gbebaren/bte öaer te toeer fïelben/ frtjooten toel 2* glafen tegben oniS / en alfoo top te berd ban 't ^rbtp ötoaelben / en toepmgöaparenttetoasöaertefirggöen/ quamen top tnbe Dagfj- toartfjt toeber aen boojt*

©en if «btto / toag be «Stierman met be boot toeer bp een 9|ontfe bie ban Teyfing quam/baer fp Ijcftigö tegen boenbe toaren/maer mo* flen fjem fcerlaten/fjabben 3*geqttet|ïen/baer onber een gantg booten IgcB/toant toag metfenfjmgb getoeer booj fcöooten*

©en i8*bito/ben tc& met be boot gbebaren/ nae ? «gioncbcn / eene gingfj fgn gangö/en be anber bier 60 jten malcanber op ?p / en (tel* öenfjaer fcffeap met ^cbilben/<$toaerben/f0glen en 25aflen/toant 't toaren «©ojloogbs* 3|one ben / foo bat top nae een blepn göebecgt toeberombeerben / be 3|onc&enpeurben ons nae / ons* ©olcbin't ^btïnp bit fienbe/en bjefenöe bat fp be boot fouben aentafïcn/maecfc ten be ttoee achter ftuc&en blaer / om nae ïjaer te feöteten / toant bet toag btcbt bp 't ^cöip/ top toaren geen bupfent treben ban 't fcftip af/top ggben fjet fepl op/en fltreben be ƒ oc 6 neer / en roepben bïacfe inbe toint op* ^pinbe fjoncbenbitfienbe / fteerben banongaf, \§ abonbt$ quamen top toeer aen boojt/en gingen ben felfben na#t nocft onbtr fepl/ftabben be tornt #*3©*

©en i9«bttoy'jS mo^göeng toaren top ontrent ten mgï bupten be toal/of banbeboec6banTeyfing,babben Peter BUnca £>*<©*ban ons ontrent f*mglen/'t toelcb lept op be öoogöteban22.graben 2o4mi* mtpten/ fepibenlanglfëbetoal/ op ben felfben bagfj bregöen ons ©olcb rantfoen/een flap-ban toater baegïté*

©en 2o.btto /Hepen boo$ contrarie toint/ met be jonnen onber* gangfj /toeber ten Uncber op i7*babem/ontrent 6. mijl bu^ttn lant $.ten <©*ban Catsje.alfoo top g|)een bo?bel fag&en te boen met fep* lem ^letbjacBonjötouflucben / moflen baerom be feplenbaer toeer bp fetten/botb quamen boo; ftarb toeer / be$ anberen b aegö^ toeber te reeb' ontrent S+mrjlen beoofïen Teyfing*

©en 22,fcnben top be boot upt/bet nae &anbt toe/ om te berne* men ofter geen beter fteeo toag tebinben^ feplben op ïjaer rapoo^t/ tot ontrent een Balf Utartoug fcgoot banbe Wa\ I op een goebe 0ebe*

©ett2j. 9t mojgüenS/noc& al contrarie toint uptten met Roel toeer.

©en 24*btto/ftojf bteperfoon/bie^bagen te booten foo beerlgcfi geqttet(l toajS/toast genaemf Hendrick Brays van Breme».

f ig ^©t«

4<? W.I.Bontekoeys

©en 2f .btro/bregen onfe iCimmerlup be §>lotp meefr nlaer*

©en 27.Dito/i0 onfe €oonman Nieuwen-Roode, met be J>loep en 25oot na Hanbt gebaren/om te fien of top geen toatet fouben bonni bcijgen/ban en bee niet op / fagen eentgöe Sfoncben inbe Netoer leg* gen/baertop'gacfttermibbaegöss een rtjerge met mufquetten tegen ïjaöben/maet fp frftooten met baffen/en gingben onber fepl/foo bat top njurftrelooiS toeberom quamen»

©en z8.nam onfe Otterman een blepn Som Bjen met gebjoogbbe en gefouten Big gelaben/met 8, Cbinefen.bie bet batelijcb op gaben,

©en 29.cn 3o.bito/Debben top bctfcfiepben totötjen/foo na 3|om> Ren alg BifiTcöerjö gebaen/maer niet benomen/ alse een ©iflTrber trnt y.man/en toatet gefocftt/'t toelcb icbben $iMta bont/ batfceel goct toasten gemacbelgcb om galen» Februarij ©e nabolgbenbe ön gen tot ben 7* fttyuat §/ Baelben top on$ tod' ter/toag alle bagen tel $ tb ba dabei toeer/ en contrarie totne/om onfe repg te berbo?beren.

©en s.bito/boeren top met 25oot en £toep nae Hanbt / met 27. mugbetierg om een Hanbt-tocfit te boeniquamen in een ©o?p/baer Oer laoltb uptgeblueöt toag/matcfieerben een toepnigft Hanttoaett in/bonben een troep25uffebï/baer topber i7.ban t'^cfteep bjocftten met 4,10ercbeng en ettelijtbe lloenberen/toag alle bagi lelgcft toeer.

5© en io.bito / iöbe hoopman Nieuwen-Roode met fr&upt en boot toeber aen Hant gebaren/met 2f,nu.0Kcticrp/trorften Hanbttoaert tn/qttamen in 2.©o?uen/ baer bet Woltk alle uptgeblutbt toajö/fta* Ben bep be ©o?pen inbe bjanbt/en quamen toeer aen boo^t.

©en n.bito/ig onfe eene 3|onc6jenoingebalIen en gefontbi/bot& at jBafïf öie i4«#aïmen bieb en ^.boeten langb toaj3}bregen topber norft upt / onfe boot boer toeber nae Hanbt om ftroo bcoj be mif* fete te balen.

©en i2,bebi top toeer een Hanbt-torfjt/met fo.getoapenbeman« nen/Iiepen ttoee ©ojpen af/fagfien eentge 25uffe^/ maetbofien bie niet bangen jKregcn eenige farben met lootb/en upen/ en quamen na bat fp toet 2.mulen in 't Hanbt getoeeft ftabben/toeer aen boojt.

©en if .Dito / tg onfe <©pper- Stierman inbe boepen gfiefet / om batter b?ant in fijn hamert j e getoeetf toajs/ Dort} toierber 'js abontg toeer uptgelaten. <©nfe Cimmerlup maetbten een toangfi op onfe groote Maft*

©en i& fetten top een jlBan oberboo?t / bie be boojgaenbe nacfit gfte(rojben toast . Wp beben meeft alle bagen totbten/ foo met ons* Sjontbjen/ £>rbupt/ ató 25oot /'nae ©iffdjerg en 3|ontben / maer bonben niet bebomen/toag meefc alle bagen/bout leitje* tof er.

©en 2o.btto/namen top een Sloncb met 14, Cbinefen , fepben onjf bat fpuptbe öebter Chinchieu quamen/altf ooebbat ben ÜrerCom* manbeur Comeüs Reyerfe.met bie ban Chincbien berb^agf toaö/boc ff namenbem ebentoelme/en toften fön toarenincr* £qjip> ©er^

fletbeti

Avontuerlijcke reyfe. 5 47

ffelbenmettoangenen anberjs/cnfe jBafïen ena&oegtï-fptfet, ©en io* jltëeert/beben notï) alle bagen alfï toeer toaö/eé torftt om tvw

toater, <©p befen bagB tmerbe upt-on* &tï)ip een l^ogel(foo B* uu

De %utJ)t bïoogB)gefcBootem ©en i4,bito/boeren top meeft met alleman aen ILant/Baeïben on*

f e boot op 't fïranbt/ om Bern te calfaeten en fr Boon te maecBen/qua^

men beg abonbtg toeberottu ©en iz^btto/ fïerf een üanbe 25oot£-gefeïlen/genaemt Clacs Cot-

neliffz*ban Middelburgh.

©en i8.btto/ongljeftabigB toeer/met ©onber/ 25Ucyfem/en i\t*

fltn* ©egnacBW flerf be i©nber-ftietman/Ian Gerntfz. Brouwer van

Haeriem, bte/ ontrent btjf-te-Baïf toeerB gBeleben/ <©nber-fitennan gemaec&t toag*

©en2o.btto/beg nacBW fpjongenber ^Chinefen öberboojt;meen* ben met be boot Doo£ te gaen / ntaer alfoo be toacBt Bet getoaer tooj* Den/Bregen be eene toeber/maer be anber ttoee berbjontften*

©ê 3o*btto/ Bregé top ttoee 3Jonctrémet u ©tflfcBer/met 27.main

©en 2^p|tï/fetten top ttoee Chinefen aen iLanbt/bte <w£ beloofd April, ben berberftngB te bjengöen booj Öaet rantfoen / ben eene toag gBe* qttetft en ben anber geel oubt*

©te ?*btto/fagen top ttoee Chinefen tn onfe ^out-3|onc6 (taf/en riepen batmen Baer aen boojt galen fotu^onben onfe grampan m Baer toe/bebonben bat be eene een banbe felfbe toaö/ bte top op bi 2» befeg aen Hanbt Babben gefet^p toaren *g nacBtö ban anbere Chi- nefen aen onfe ^out-^oncfe geb?ocöt:bjatöten met Baer/ï£oenberö/ ^Pieren/een ©ercSen/^ttroenen/Stppelen/ ^upcBer-ttet en <3Coe* bacB/ban elcjc toat;tot banc&baerBepbt ban BaregöefrBoncBen b^p* öepbt*iaoojtoaer een groote beugbt/befc&amenb* beele CBJtftenen/ Die atè fp upt be 6mp 3tjn/btctotlg toepntgB om Baer faeïoftê bencBê.

©en 6,btto/ rtfolbeerben top be eene fjoncfe te ttoopen / ïjtt Bout baer ban tn be anber te laben/en bf e me na be Pifcadoris te nemen/aïfoo fp baer toeib$ant-Bout ban boen öabben* ©en 7«fetten top be boojf 5 2, Chinefen toeber aen Hanbt* ©en 8. bito/ guammer een tdjaut* ien met ttoee anbere Chineten aenoniS^cBfp/enbjacBtenonöfatë beboojgaenbe)eemgeberberfcBmgö/alö Appelen/ speren/ eentgBe potten met nmït / toaer booj top Baer beloofben ttoee jlBannen te fuUen b?p geben/ eenebie gBequetfï toag en een anber /op boojtoaer* be/bat fp onö meer berberfcBinge fouben brengen/ gaben Baer oorfe 2? ♦rtjalen aen geit/ om baer ©ercfieng boo? te bjengBen/ en Itetenfe baer op nae Hanbt toe baren* ©es nacBtsï té onfe 3|onc& (baer top mcbeboenbe toaren te (ioopen)gefonfBem

©en 9*en io*btto/ Baeïben top toater fbo boo? be Sontft / aïö ons fcBip/ en fetten 17. man ban ons ©olcBop be 3|onc&/ om met mal^ tanber na be Pifcadoris te feplen/ foo b?ae Bet tuint en toter toajö*

9m iitbUo/quamenbe Iaetflez^Chinefen toeber ban Hanbt/ met

Baer

4* W. I. Bontekoeys

ïjaet b^engenbe ?♦ töertbenjï/een partbp Speren/© g'0eti/^f ppekn/ en anber goet.

* ^cn 12. toaepbent een gbeöecle ftomt / flrectben onfe töeeg neer/ een Chinees Pramjen bjeef ban ontf toegb/met een ban onfe jfBaetsy fonbeu öe J>loep öaec na toe/baelben tj em baer upt/maer bet Praut- jen boften fp boojbeöarbe mint met op roepen / babbent atbrer be Jbloep gebonben/ lieten bet epnbelgcb bj tjben/en guemeti bjttr atrr

<©cn ij.btto/ït'eten top be Chinefen, bic ons be berberftngfie gbe* b?acE>t Dabben/ toeber nae Hanbt baren / met baer belc-ofbe ttoce S.anbtflup.

35 en if .btto/toaren bte jBaetg inbe 3!onr 6 boenbe/ om een asag . te bepjoeben / bie fp op een nteu roopaertje gftelepbt babben / laben bet met bubbelt feberp / fettent met bt monbt naebebeurbanbe 3onrb / metfoobomter een 3!ongbmanupteen banberupmen/ gaet tnbebeur (iaen/oin ftjn toater te maetben/m'et toetenbeban be anberen baer boen j baer op bomt een met be lont-florb banbeanber 6ant/(beg|ongBmanmet fienbe) en fteeebter bebjanbtm / en frfnet be 3|ongbman boo? fgn been. ©oo^toaereen bzoebtgb ongelucb/ en groote onboo?fübttgbepbt ban ben aenfreerfeer.

Wp flarbten/ tn onjs jèrfjip/ bejö adjter mtbbaegbg een buffel/ met een tyttthm / om alfoo bt£ anberen baegbg onfePaefcb-Feeft baer mebe te bonben*

^ertoblbe jfêaetg boenbe toaren / plorb-baerben onfe Domine met een Affiftent.bte bepbe in be boepen gefet too|ben.

<©en ió.blto/ftjnbe Paefcb-dagb, toterben fp bepbe baer toeber wpt gbelaten. 3&oe quam pt Wolck upt be fjonrb alttmaeltnong J>rbfo/om be fSjeblcatte te boojen/en bleben boojt onfe gaft op be 25uffeU 3&e£ anber baegbiS / guamen fp toeber om f&jebtratte te boojen / toagallebagben ongbeftupm.gb toeber / en battabele tomben*

^en 19. btto / toerbt be ^ongbman / bte in f#n been gbeftboten mag/bet tieen afgbefet/bt'e ontrent een uer baer nae fturf .

^en2o.bt'to/ongeftupmtgb toeber/upt ben <©.#*<©.fcbooten tm* ft ftengbm/lteten nocb een SCncber ballen/facber upt/ oft al fïucfeen toaepen fou toat om en an toag, <De 2.Ghinefen bte ben i3»ban onjs ^cb*p toarm gbefebepben/guamen toeber aen boojt/ b|ocbten onss toeber eentgbe berberftngb / fepben onö / batter toel ttoeebonbtrt Soncfien geïgcb fouben bomen om onjs te betneftelen/ maetbten onjs baerom(op bte toaerfcboutoingbe)ban alleè blaer / om baer/ foo fp guamen/ te begroeten*

^en 27«btto/fetten top onfe Scampan tn 't $t$fp/ en 2«®iflTt ftér* ^jautoen baer upt/bte be fjontb tn fette/berlangböen om r fepl te gaen/ toant bo^lten baer ntet toel langer blgben; bocb boo?bten bat ïjet aUebagenfoo ftercbtoaepbeenftojmbe/ boften niet toert fepl

bomen/

Avontüerlijckereyfe. 49

fcomm/te meer /om bat be toint ottjö tegen tosö,

<©en 28.ojargten top 2oXhinefen in be 3tonr& / cm bie nebeng be onje aen be Pifcadoris te bjengwn

©enag.bito/'jSmojgcnjïmctreDeIrjcBtoéêC/ be tornt gingen top 't fepl met onfe 3|onc&/bocg gabben beel cmftoerbtnss in X e/booj öatbe contrarie toint/en anberö,

39en i. jBap/ongefiaöigg toeber/beg mojgews fagen top bat om fe 3|ondi ban ons gebtoaelt toajs / boeg ten laetften fagftcn topöem eett groot ftuc& in 2Lp tian onjs/lagö geel in onmacht / fgn fepl toajs toegg ggetoaept/bonben baerom goebt / alfoo get geel Ijatb begon te toaepen/öct Wo\tb baer upt te lichten/ Scn boer ten bien epnbe met be boot geen/namen (jet ©olrfe ober/borg Bonben nettend ons* ©okfe bie ïó.tn 't getal toaren / niet meer als t&ien Chinefen ober fcrggen/ öeanbere toaren fcguplgge&ropen/ betoint begon oocngarbopte fiefeen / foo batter norg tgien Chinefen inbe 3jonc» bleben en toegg ojeben. <©uamen beg mibbaegftè toeber aen boojt / giften ong on* trent 8. mglen buptén be «©ofrelgc&fte €planben ban Macou te toe* fen. <en alfoo gier een geflabige toint toaept/ontrent fiaïf jaer om fialf jaer/bat men get Mofon noemt/foo nan bie ggeene/ bie teïaegg berbalt/'t jp aen be eene of anbcr Sant banbe Pifcadoris niet toel op* toaert aen aomen/booj bat/bat Mofon toeber berloopen i 0/ ftourben om bie oo^faern gier lange tgbt/ ban eens fettenbe/ ban eens feplen* be/ eer top inbe Pifcadoris quamen. Heben oor&beel ongemacö ban frojm/en fier&te/bp gebjec6banberberfinge;jaetoari op öetlaetfle ban 90. mannen boben ? o.gefonbe mannen niet ban on$ epgi Walthc 9* onfe toegg ontmoeten top nocg een Chinefche 3iOncH/ feoflelgrl* gelaben/eeniggebupfenben toaerbigg/bienaebeManieljes toilbe;na* men gem/ gabbe toel 250, fielen in/nam get ©olcfe meeft ober op on- trent 20, a 2? . man nae/ en flelben if* a i6.man ban onjs ©olcfe baer bp/en bonben be 5|ontR acgter aen onö £>tgip/en fleepten gem»

1E> P gabben boe ettelgcne gonbert Chinefen in on$ «êcgip/ toaren betyeeft bat fp on$ obertoelbiggen fouben/ toant top/ ató bergaelt/ maer ?o.gefonben mannen fterrfe toaren» lUeten al ong 10olc6 met getoeer op 300* gaen/eben oft altemael «©ffirteren toaren»

3&ei8 naeljtis lieten top al be Chinefen in 't rupm loopen/fetten ban een (rut boben op 't lupca/en begingen get ober al met lampen / bat fiet onber 't berbera lirgt toasten bp 't luprfe gielben ? a 6 man/ met bloote fabels be toacgt/ en beg mo?ggen$ beben top öet luprïi op / en lieten be Chinefen boben fiomen/om gaer geboegg en anberiö te boen/ toaer booj get ürielbe ban menfcgen op t ^>cgip. 3!rn toajö btc&toitë inbeïtejuptggegaenomte flapen/ maer feonbe niet/ aljsiffi boben guam/foo maecltten be Chinefen batelgrfe rupmte/gingen aen bepbe ftjben/op gaer Bmiejen leggen/met be ganben t' fnmen/foo bat fp als Hammeren toaren. 3&aer toierbe bergat!t/bat onber gaer een pjo* pgetpe toau/bat gaer Eanöt ingenomen foube toojben/ban mannen

© met

$0 W> I. Bontefcoeys

met roo baetbettjen alfoo tcfe een roob* baert ftab/fcljenett fp bitafau ten mp met meet bjeefe te aenfc&outoem ©ocQ bit toas* foo fjet feg* gen/ftoefjet tg/tg <©obt be&ent* Wp Dojflen 0aer ebentoel ntet ber* trotitoen. ^>p gingen mojgenjS langljg be boojöê ban 't &cf)tp/en inbe rttfli fttten/repntgfjDé en Semben öaer.^p &abben fulclt langfj fiap } / bat fjet beele / al$ fp ober epnbe flonben/ tot be toaben banbe benen ötngf|/'t toelcö fp met een bjap/bïecfttg getogs/op E>aer jjooft leggen/ fmtkm baer een penöooj bte 't bafi IjouDt / met be Bam baer tegften aen / top bjacfjtenfe alle tnbe Pifcadoris, baer toojben fp alle/ neuenis be anbere Chinefen, bte top / en anbere ^cöepen en 3|acBten baer göebjocBt Dabben / 2, en 2,aen malcanberen gfjedoten/ mofïen aerb' aenb jagen tot (jet f o^t/jae boe ïjet jf o?t göemaec&t toag/toa* renber toel 14-öonbert tn 't getal/ bte Doe meefl nae Batavien toterben gebjacfjt/ en albaer berfcoc&t* <©e Pifcadoris toa$ onfe renbe-boes* jjlaetg/als beröaelt té /baer top fïee ötelben/en boeren baer ban af en aen/en namen alle Chineien bte top Brgg&en SonDen/ en biatfytm bte Daer bp een* Certogl top öier inbe Pifcadoris lagljen / feregfjen top fulc&enoojfeaen/ bat al be^cöepenbpfeanisop'tbjotïgö toaepben/ onber alle onfe 3Joncft/ toaepbe geheel op 't 3lanbt* 3|nbe Pifcadoris leggenbe / fereegft teft een b^tef ban Batavia, boo?

Chriftaen Franfz, ban mgn 25 £Oeber Pieter Ysbrantfz, Bontekoe, bte/

als? booj beröaelt tg/ ^cljtpper op 't g>tl)ip Haeriem toaö / bte ben 4. 3|anuarg op be&uft ban China, ban ons*/ nae Batavien gtngD/ fcfoeef mp:öatonfen25;oeberlacob Ysbrantfz,'tboo?gaenbe 3|aer oorS booj <Sf (Jtpper tn Indien toag gljeftomen upt Hollandt, toefenbe boe met ons b jte geb joebers tn 'tHant/alle b jte j&cïjtpperg/berfmel* be bat Iacob niet (Jet £>cf)tp Mauritius tn Compagnie ban 't Wapê van Rotterdam, fjeel mtferabel aen quam / Babben onber toeegij pöer on* trent 27) «man berlojl^et Wapen van Rotterdam [jab foo beel gefont bolcfe ntet be&ouöen/bat (jet fijn feplen Boft geb jupcfien Jacob quam

itl be Straet van Sunda bp 2, 3|ac&ten bte Iacob boo? Batavia bjOf Öten/

maer *t anber ^cgtp tjab Iacob gelaten aenöe ^upt-fgbe ban lava, öaer fjp met 3|acöten en©aer-tupgöna toe toterbe gefonben/omfiet te foec&en/bonben öem/en ÖP toterter £>cB*pper op gemaecfit/totert nae Ambona gfjefonben: fdjieef oocfc bat ben ^eer Generael Koen met f)et ^rDtp baer Iacob mebe tn 't Hanöt quam/ te toeten Mauritius, tipt Oott-Indien nae Hollandt toajf bertrotfeen ben 2. ^ebjuarg 162^ tn Compagnie ban noc^ 3-^cfjepen/ en bat ben üeer Pieter de Car- pentier baegöiS booj &et bertrecb ban ben i^eer Koen tot Generael ober Indien gefïelt toajö $ c. ^©aer quamen boe ooefi beel ^upfgefm*

tien Upt Hollandt op Batavia, foo met get Wapen van Hoorn , Öa« ^&C[)tpper Op toaö Pieter Gerritfz^Bieren-broots-pot.en anbere ^tfje^

pem èaer troutoben oocS beel Hollanders op Batavia , foo bat bele ftaer ftter ba(l maecöten/ om foo lic&t met te bertrecfien. Odober. mm ZU <©ftOÏ»r / iffe^ ben E. Heer Commandeur Cornelis

; Reyerfz«

Avontuerlijcke reyfêi % i

Reyerfz, en ftfne J&aDen sBeojbonneert/lrat top met ottjS * ♦ ^rBepen

(te loeten (jet GrcmingenjSamfon.Muydei^Erafmus, en Vi&oria,

toelcfe laetfte om reöen met meDe gtneB / onDer Den Commandeur Chriftiaen Franfz.fouDeit gaen/ nae De fieöiere ban Cbinchieu ; om De felfDe befet te ftouben/Datter geen 5(onc6en na De Manieljes,of anDere enfer ©panDen plaetfea fouDen toaren / enaenfiaer tefcerfoecfien/ ödrjf 6 top Dtc&totlg en gefïaDtgB gfteDaen BaDDen/ Den typen fjanDeï met Baer 09 Tajouan , en Baet aljs Dan alle ü jceö en tui en DtfcBap aen te bieDen ; Doeg tnDten fp Ijin in niet totlDen ronfenteren / fjaer Den «©o^IoogB aen te Doen/te toater en te lanDVtoaer B*t felfDe met atoon* tagte en tot üoojöeel banDe Compagnie Ban gefrfneDen/ gelgcb Dat felfDe ö^eeDet toa$ ttptgeDjtic&t foDe tnfltuctie / on$ banDen E.Heer Commandeur tn frjne fiaDen meDe ggegeben* 45mgen Dien felfDen DagBnocft ffepL

©en 28«Dtto/gtiamen top booj De boojnoembe 0ebiet/ fetten Bet onber ftet «JÊplanDt met De Pagoden,Daet al 't ©olcfe toag af geblurBt/ 6eBalbeneenouDtman/ Die top bonDen; lieten/ göe!nc&onfeo;bje toajS/een toitteblaggetoaepen/BopenDe Datter pemanDtbanAymuyf lip ong fottDe fiomen/om ong te toerfpjeec&em

©en 29*btto/toierbt onber ome goebt gBebonben / batmen op pber J&cBip jo.a 40* ftoabbersi foube maec&en/en 8*a 9*&algj8 met toater/ al$ oocfc een Deel leeren emmerg langBs* 't «ScBtp fouDen (tellen/ om (of beChinefen ons met 2&|anDer# toeguamé) be bjant te uptt en/alg oorft/batmen ff Berpe toarBt foube Bouben/ en bat ttoee frBupten een Derben beel ban een mg! banbe ^rBepen / alle nacBten / op be toacBt fouben leggen/oocB om toater te Balen/roepbf be (futBen op/ en ttia* ren toel op onfe BoeDe* <£n alfoo niemanbt ban Aymuy bp on$ guam/ fcB?eben ben ?o«Dtto/ een b^tef aenben Tbtock ban Aymuy , en belled Den Die met bie oube Chinees , Die top op 't «ÊplanDt bonben. Wp fr Bieben bat top albaer geBomen toaren/ om met ftaet ben Banbel en b jeöe te berfoecBen/geltjcB top tnbe boojige conferentie tuflfc Ben Baer tn onjs geBouben/ gebaen Babben/ en boojt eenigBe complementen/ tot fulcb fcBjBben toel boegBenbe/ publiceerben oocB bien felfben DagB/ Defe nabolgenDe «DjDonnantte/ op alle De g>t fytpm.

Ordonnantie, waer nacr fich het Volck van*

de Schepen , leggende inde Reviere van Chin- rtefullen hebben te reguleren.

ALfoo wy met ons vier Schepen >• alhier inde Reviere van ChimhkkT* lcgghen,om foo veel als moghelijckis* die van China 't uytvaren naer Manilha ofte eenige andere onfer vy ~ anden plactfen re beletten: deihalvcn wel te vermoeden is,

G ij dat

$t W. I. Boatekoeys

dat de Cbittctfm niet fullen nacr laren hun uytterfte devoir te doen» om(*tzy metopenbaergewelt,onder fchijn van vrede 3 ofteandere bedrieghelijckc middelen) met hare Brandt- Schepen , (diefemette ftroom fouden mogen af feynden )ons van hier te drijven: waerom- mehoogh-rtoodighis, datter vooral in alle de Schepen ofte Boots cn de Chaloupen ('t zy datfe aen boort ofte een ftuck boven ftroom vande Schepen,alsuytleggers mochten leggen)goede fchar- pe ende behoorelijcke wacht wordt ghehouden: Ende alfoo bevin- den dat de felve dickmalen by de Matroofen feer flechtelijck wer- den waer genomen, fonder acht te nemen y wat fchade ende onheyl daer door te vetwachten hebben;Werdt hier mede by den EXom- tnandeur Cbriftiaen Francxfy ende Raet gheordonneert ende bevoo-* len, ghelijckwy ordonneren ende bcveelen midts defen , aen alle Scheepsofficieren ende Matroofcn,niemant uytgefonderr,dat yder fijn wachtetcr plaetfe daerhy foude mogen geftclt werdenjbehoor- lijck fal waernemen,op pene dat de gene, die flapcnde ofte ter con- trarie doende, bevonden werdt, dricmael vande Rhaa fal vallen* ende met hondert flaghen voor de Maft gheleerft werden. Idct wacht fich voor fchade,alfoo defevoorfz .Ordonna«rie fonder ee* nige diffimulatieaende Contraventeurs,nacr behooren fal ghc-exe- cureert werden, want ft felve in asquiete ende naer gelegentheyt der faken alfoo bevinden te behooren, Aófcum in 't Schip Groningen^ legghende inde Reviere van CbincbieuTï defen jo.Odober 162.3.

fiovem- 3&en 1. Botoember / qtiammer met een Scampan,een Chinees glje* ben naemt Cipzuan.aen ong boozt / fep foo top om bzeöe en Den fjanbel te berfoeefcen qtiamen/bat öet aen ïjaer fgöe niet en fouöe manqtteren/ alfoo be tngefetene baer alle toel toe genegen \»ar en/en gaf ong boo# goebe fjoope ban een goet fitccesL^epbe oocfe/batter toel 3oo.Chinefe Coop-lupöen bergabert toaren gfjettieefi/ en öabbeH beftoten een xu ijuefi aenöen Combon ban Hockzieu te pjefenteré/en te berfoet&en om metong te mogen ftanbelen/alfoo fp(foo&p fepöe) boo^ben <©otfogï? fiaer goet berloje /en foo bf <© 0 jlogö continueeröen/ gefcöapen fïont om t eenemael te toerarmen ; refolbeerben baerom tnflanteltjcB ben ftanbel en bjebe met onjs aenöen boojfcfj?ebé Combon te berfoec&en* <©efen Cipzuan fepöe bojöer / batter ter plaetfe baer &p bioonac[)tig& toajs/een Kluyfenaer of Eremijt in 't gebergpe tooonbe/bteban groo* ten afcomfle Ujaö / en ftabbe macïjttgb rgc& (meene oocfe 2&anbergn ober bte #pbtncie)getoeeft/öebbenbe öem nae 't oberlgben ban fgn ^upjsbjou/ bte &p feer Kef &aböe / tot befe eeafaemfjepM begöeben;

Avontuerlijcke reyfe, jj

bebe nu niet anberö(foo &p fepbe)aïg arme Iupben/bteggeett mibbe* len cn fjao&en/ Ijaer fattbm bp be grooten upt te recfjten $ toa0 alfoo bp be grooten en bp be Bïepneh in ftooge acöttngöe en aenften;jae f)p toterbe booj een |^opDeet/en fgn tooojöen booj $ps0ttim gfteöou* ben / fepteoacB / bat&pbefenCluyfenaerfjet berfcfjtl / tufftfym ong en ftaer te Bennen %at? gfjeggeben/en 9p oocfi berfiaenbe/bat be grooten pjeperatie maecltten/omong tebeoojlogljen/ toag ÖP(fepbe Cipzuanjbp baer gegaen/öun boo?feggenbe/bat(foo fp ong ben <©oj* ïoogjj aen beben) fp öaer fïaet in pergcftel fouben fïellem 3©aer ober Chnftaen Franfz«ben boojnoemben Cipzuan bjaegftbe / ofmen met bte Cl uyfenaer niet te fpjaecB en foube Bonnen Bomen / om f)em ong op*» tecïjt en eereïgcB berfoecB / met alle omftanbigfiepben te bertoonen; 't toelcB Cipzuan beloofbe te fuïlen befcfjicfien / en ttoijffelbe niet/ of foube bat toel bertoerben bp fjem/en fepbe:<©it falicB boen/ om bat öBp gfjelooben fult/bat icB öet goebt met u meene* 3©aer op ijj f)p toertrocfien/berBlaerbe/fïeelg-getogö bp ong geBomen te 50 n.

<©en ^bito/ijS Cipzuan met be gefepbe Cluyfenaer, nebeng nocf) een Chinees.aen ons boo^t g&e&omen/ top berBlaerben öem be oojfaec&e ban onfe Bomfï/en toat onfe meninge en berfoecB toas/bte (nae bat* tet eenige reben toeber-fgbö toaren g&eballen) ons* beloofbe fijn upt* terfte beboo^ te fullen boen / om be faecB tot een goebt epnbe te b?en* g&en / gaben ï)tm een bjief(ban ben felf ben tn-Boubt/alg bte top met ben ouben Chinees gjjefonben gabben) aen ben Totock, ^p beloofbe bte felf ben Totock te beftanbigem Ctoee a bjie bagenbaer na/guam Cipzuan toebet: bp onö / en bjacöt anttooojbt op be onfen / toaer in ben Totock fcö?eef:^at bp berfiaen öabbe/ bat top met onfe J&cöe* pen onber 't Eyiandt met de Pagoden gearrtbeert toaren/ ben b?ebe en ftanbel met öaer berfocbten/ 't toelcB öem lief toa$ / foo top &et met goeber öerten meenben/en niet göelgcB top booj bef en / met balfcö* ftepbt en bebjocö (göelgcB öem beltefbe te fcö?gben) gebaen öaöben/ foube ban toel mogelgcfi $gn om een goet accoojt te maecBen/ öabbe ons inbelaet|le conferentie met ong göeöouben/ttoee toeggen getoe* fen/te toetende gebangöen Chinefen in bjpöepbt te (lellen/en Pe- hoe,bp onjs genaemt be Pifcadoris te berlaten/ en öabben göeen ban btpbm taillen accepteeren / toaer booj be öanbelingöe boe bjucöte* loog afliep, Wp anttooojben/bat onfe meninge goebt toa$/en ah tgbt getoeefï öabbe* ^p fc&jeef toeberom / bat tfp berflaen öabbe/ bat top gfjefiomen toaren om be Chinefen te berooben/en göeen geit of Coopmanfcöap mebe bjocöten om te öanbelen ; toaer op fjp ber* fccöt/bat top onfe meninge fouben berfilarem Jéaer op top toeber aenbem anttooojben;bat onfe mentngöe goebt toaö/en nietanbers aï« boojen ben Aanbel berfotöten^p fcöjeef toeberom/ betoijle top perfifïeerben bp onfe goebe meninge / bat top ban een Capitepn bp f)em fouben fenbf /om ban allejs met öem te fjanbelen/en een ©?ebe/ of 25efïant tuffcöen malcanberen te (lupten/boo j een beel 3laren/of \ 0 ttj bao£

ƒ4 WA. Bontekoeys

boo? eeutoigb* Wp berfoebten baer op oenben boojfrfoeben To~ tock,bat öem foube geitetien toe te laten/bat top met een 3acbt/booj Aymuy mocbten 6omen/om btcfit bpber banbt te 3tjn/ toant befe fa* fee beter ban nae bp/aï$ ban berre fconbe afgefj anöelt tooien* tytiz toefereggen top met ben naefïen licentie / om met i*a2*$ebepen booj Aymuy te mogen Bomen* Rebben epnbeltjcfe ben «♦ bito met malcanber goet gebonben/bat onfen CommanbeurChriftiaen Franfz* met be 3jac£ten Muyden en Frafmus naer Aymuy foube feplen*

<©en i4*bito/bcrtrocfeen be 3acf)ten/bte bes anberen bacgbs booj Aymuy quamen / en top met be ttoee £c&epen bleben ouber Set €p* lanbtleggbem

^uflcbenben 17* en i8* in benaenacbt / ben it& met be boot nae onfe 3acf) ten gebaren/om eens tijbtngb te ftebben / Ijoe be fafee met Baer gfj elegïjen toas / toant bet begon ons te berbjieten/ bat bet foo ïangb buerbe / baer bet boo; f)aer bertretfe foo nae bp fcfjeen ; maer onber toeegb fgnbe / hitljt bp be 3Jacï)ten / fagben top batbeteene 3|acbt inbe bjanbt flonbt / en bet anber Babbe oocfe a^anbers aen boojt/ en boeren in groot perijc feel booj een groote menigbte ©aer* iupgö/ban M>t ampam je$ en eenige ©o^IoogDs 3|cmcfeen / en fagen ontrent y o,25?anberjs/boeren aen 't 3|acbt Erafmus,bat booj feloecfe* moebigbepbt be eene 25?anbet fiaöbe uptgbeblufly en be anbere ttoee ban tjan göeferegben / foo bat fp miraruleuffelgcfe ban bat pergtfeel berlofï toierben , maer bet ^arbt Muyden ; raecfeten fijn J*ocfe en ©ooj-marflepl ftrarr in b?ant/en ff been niet te belpen/ berbjanben «n fp?ongö boojt met ©oitfe met al/f#nbe een beerelflcfee fafee* Wp gingben terflonbt nae onfe §>t bepen/ met ö*t SRacftt Erafmus* 3&e B^tenbenbanErafmusberbaelben ons / boe ficfjbe faerfeetotfoo berb ftabbe toe gebjagen/ fepben: JIBet bat fp booj Aymuy g&ecomen toaren/feregen fp terftont eenige «©ebeputeerben aen boojt/ berfoer* feenbebat eenigbe banbe ^oofbenaen Hanbt / bp ben Totock fouben bomen / om ban be faecfce monbeiingft met malcanber te fpjeecfeen/ ■t toelcfebp ben Commanbeur belcefbelrjcfe toierbe afgbeflagen/bem ejttuferenbe gbeen bequame ^olcfeen baer toe tebebben; maer foo 't ben Totoek gelieföe/foube eenige banbe fijne fenben/met bolle imtljtf om met ons een arcoo^t te ttuptem <©aer op boeren fp toeber nae Hanbtjteeber feomenbe fepben:30at ben Totock baer boïfeomen fiab* begeautöojtfeert/en bolle macbt tenbien epnbe gegeben / en bat al* leg toat ban baer met ons gefloten fou toojben / tiafl en onberbjeec* feelijcfe ban b*m foube gbebouben en ban toaerben gbefeent toojbcn* ^èijn baer op met malcanber in Banbelingb getrebé/en geaccojbeert/ en befloten/ bat fp in Teyowan met onjs fouben Bomen banbelen/ en albaer foo beel fijöe toaren bjengbcn / als ons Capitael foube ftrec*

fcen:<Datfe op be Manilha^GambodiajSiam.PatanyJamby, Andrigerry,

ofte op eenige anbere plaetfen niet en fouben baren/ als met pas ban ons ; batfe oocfe 4»a6f3!oncfeen nae Batavia fouben fenben/ om ai*

baer

A vontuerlij cke rey fe* f $

bm met ben tyttt Generael te fpjeeefcen/toegen be faee&e banbe Pif- cadoris,öaer fp ong garen af ftaDöeiu 35it accoojt Solemneel gfje* maecht fgnbe/boeren fp aen Hanbtjgttamen baer nae toeberom aen boojt;berfocöten Dat eenigfje Capttepnen bp Den Toiock aen Uanbt geliefben te bomen : bat t}tt accoojt op be eene fó'be in 't Chinees, en op betanber ftjö m Duyts fouöe gefcfjjeben en beftooojen too?ben / op bat ben Totock ben Combon ban Hockzieuw' moröt fcfj jgben , alfoo *n fgn p jefentte gefcljtebt te sgn/ bjac [)ten met f)aer bjie Mander ijns Mande- tot Oftagiers, en(nae (jaer getooonte)bjie pglen tot betfeer&erftepbt. r j;ns 2,-jn <Sïe Commanbeur Chriftiaen Franfz. met be aaben Uanbe 3iacD* Gouver- ten/ öebben baer op goet gebonöen / bat öp Commanbeur felf/ met neurs 0f

DoedeFiorifz.Craegb^CÖtpper op Muyden, en Willem van Houdaen, Over- Opper-Coopman op Erafmusjner aen ïanbt foubenberbocgöen/om ften dan fjet boben gefcfoeben te berrecöten* 3ten Hanbt göe&omen ftjnbe/ daer fijn met ontrent ?o*jiBan/ onber anber oocö be ^cfnpper ban Erafmus noch IanPieterfz.Reus, toterben baer(foo't fcï)een) fjeeltoelontfangfjen* Mande- &p|telDenCafel0op <êtranb,boojt25ooti8-©olc& / bijten toac rijns die 6er op* en Commanbeur belaften Ian Pieterfz.Reus,bat 0p op be onder de jfBaetg paffen fou / om bte ftracjr toeer nae boojt te fcfncfcen / cn fp Opper- toierben gelept na 't öupg banben Totock, t ftfytt bat fp be 05ootö- Mande- gefellen forsten b?onc6eu te maeriien/be Mandorijns btenben be Ca* rijn ftaeo fel / totlben bat ^cöipper IanPieterfz.Reus mebeoptoaertö nae be van de Totock foube gaem^p geltet fjem of öp nocö bolgen fou/maer ffen^ Provincie De (foofjpöemtnbeelbe) bat get göeen filaer-fcftapen toerrötoag/van fuic- bebe be M aetg opflaen / en batelgrfc tnbe boot ballen / en boer met ke febij- fiaernaeboojt. '&abonbtj$ (göelgcfiöetbefpjoocften toajS)gmgD nendefe be otterman Mofes Claefz,ban 't 2Bacöt M uyden, met een gftemanbe drie ghe« £>loep naeHanbt / om onfe ^boo^noembe fcaben te öalen* 2jen we«ft te Hanbt Somenbe/toterben banbe Chinefen gfjefjouben/ 't 10olt6 tnbe Z1in* 3la#ten totfïen met ttiat fp bent 6en fouben/ toaerom bat be &Ioep en onfe fcaben foo langt) aen Hanbt bïeben / bjaegpen baerom be Oftagiers.toaerom be onfe niet toeber en quanten / anttooo jben : $p fön bjoïtjcfei maer bte bjolgcfeBepbt toel af te meten / toant tnbe felfbe nacftt/ontrent Mer uren booj baegD/gttamen fp( aljï booj ber* ÖaeltijS)mettoelböfttgö®?anbers/ ombeSjacötente bermelen/ gelgrö fp 't eent beben/f c^e Chinefen öabben ooeft eenig^ Chinees Wer aenbe giatöten gefonben/baer fp bergif in götbaen ftabben/ om alfoo onis löolcB te bergeben/maer toterbe fonber fcöabe bp onö be^ fient/ 9t fcöeen bat <©obt get met beltefbe. ^efe ttjbtngfte fmarten onjs alle Dapper/ toant toast een groot berïtejs booj oni5/ enten 4&ob^ beloog fcöelm-fUtcfe banbe Chinefen , ban «Pobtfaï alleg te fgnbec tgbt oo|öeelen.

Ter wereldt en is geen boofer fenijn: Dan Vriendt te febijnen en Vyandt ie zijn,

ƒ 6 WM. Bontekoeys

mn i8,bito/&aeIben top eemgB bjarbt-ljout upt be $tipfetf/öü t Cplanöt met de Pagoden baet top onber ïacöen/ ban refolbeerfcen te berfepien/aen be Hoojt-fgbe toanbe öetoter/cm albaer te bjper booz be 25?anberö teleggfjen/toant top fagen nu teel batfe gïjeen tmenbt* fcjjap/maer topanbtfcfjap met ons forsten*

©eni9*bttO / quamBet^CÖtpDeEngelkhcBeeruptlapponbp ong/bie top alle göeiegentöepbt ban m\$ toebettoaren berïjaelben/ en ombefeenmeetanbeteoo?faec6en / lis ben l&aebttoan be^röepen öergabert/ infiet^cBtpbeBeer, enbcaoten'tgeneuptbefenatooi* genbe öefoïutie berflaen 6an tooien*

Rcfolutie ghenomcn by de Over-Hoofden

vande Schepen den Engetjcbe Beer, Samfin^w Eraf- mm 7 op den 14. November , voorde Revier vmChwchieuVt 1023.

A Lfoo (op den 1 x, November uythppon vertrcckende>tot meerder verfecckcringe van onfe rcyfe nacde Pifeadorü) goer gevonden was, de Kuftc vanCAitfaaen tedoen,foo fijn wy God Iof,op den ic>.defes,voor dc Revierevan Chwchicu ghekomcn,en aldaer ghevonden de Schepen Groningen, Samfon en Erafmus, waer van wy tot ons groot lectwefen hebben verftacn , het deerlijck verbranden van het lacht Muydtn> als oock dcgevancke- nifle vanden Commandeur Cbridiacn Franfa. en de andere Gecommit- teerde, welcke van onfe fijde ghegacn waren , om den Vrede met haer te beveiligen*, en alfoo de Inftru&ie van den Heer Commandeur Cornelü Reyerfy is vermeldende, datmen, 'tzy Oorloogh of Vrede, de Revier van Cbinchieu met Schepen befet fai houdcn,foo ift dat de Vrienden vande boven-genoemde Schepen, klaghen feer van fieck Volck overladen te zijn, voornamentlijck dc Samfon, hebbende qualijckfoo veelgefont Volck , dat hy fijn Ancker konde lichten, en dien volgens ghenootfaeckt foude wefen, de Knft te vcrlaten,of fijne fiecken ande re over te geven,om nae de Pifeadorü te brengen.

Is derhalven goet gevonden en gerefolvecn(nademael de vrien- den voornoemt rapporteerden,dat den E.Heer Commandeur Cornelü Reyetfc met de mcefte fiecken van de Pifeadorü naeJeyoHran ver- trocken is, foo dat weynigh fiecken inde Pifeadorü zijn)vande ver- vcrfchinge,die wy voor de Vloote fijn hebbende aende boven-ge- noemde drie Schepen over te geven;Ticn duyfent grootc Appelen,

thien

A vontuerlijcke reyfe#

tien duyfent Mikans, 20. Verckens,2oo.Pompoencn,en drie Koe- Beeften , op dat door noot van ververfchinghe , tot ondienft vande Compagnie, de Revier van Chmbeu niet onbefet blij ve.

En alloo door de ghe vanghenis vanden Commandeur Cbriflkm F/tftf/j.de Vloote vaneen O ver-Hooft ontbloot is, foo heeft den Raedtprovifioneel tot nader ordre van den E. Heer Commandeur Cormtii foy*r/^gheftelt>en ftelt by ddtn>WiUem¥fbrantfoXonttkpe) om in alle voorvallende faecken den Raedt te beroepen, daer in te prefideren,ende als vooren de VJagge vande groote Stengh te voe- rende.

Aldus ghedaen en gearrefteertin 't Schip den Engdfche Beer, da- turnen Ure als voren» Was onderteyekentby

Ifaac vandc Wenken. Trans Leenderfz.Faük. Herman de Coningb* j Ttcser Franfz.

lan Piet erft. Rew*

3&efe berberfeftfnge/ berymfiten onfe ftetfcen upttetmaten/ %itU ben De öetotete foo beel Doenigcft toag befet en onbjp/bolgöeng onfe ö?öje/ foo bat beChinefen niet b^p op öe Manieijes en eibers* ntot£* ten baren,- namen berfrïjepben ban fjaer 2Eontfeen / en anber ©aer~ tupgö, €pnöe!gf6 ben teil toeber berfepItnaebePifcadoris,en alfoa roön ttjbt gfje-e^ptreert toag/ en niet gïjeftnt toefenbemp toeber op nteu te berbinben / boe toe! ben «£♦ ï^eet Corneüs Reyerfz. mp base fittth om aenfocjjt/ mp p?efenterenbe beele goebe en beter ronbitien ais ic& ge&abt ftabbe/nebenss mercfcelgt&e berfioogtngbe ban gagie/ bertourf epnbelgtfe/ nae beel berfoer fientf / batieft mortjte obergaett opetnanberj&tbtpbat gbereet lagljom nae Batavia tebertrerfien/ flenaemtbe Goede Hope^ Wt <£*#eer «ommanbeur Corneüs Rey- erfz.gaf om in 't lange mebe een öefolutie / toaer nae top ons* in be bopagieenontmoetingbe bananbere onfe £c&epen fouben regule* «n/onbeï anberen ootö öefefiojte 3jnfituctie*

H

Inftradtie

58 MT.LBontekoeys

Inftru&ie voorde Raedts-perfoonen , van't

^ Schip de Goede Hope , ay t Peboe naer Bata- via varende.

ALfoo onfcHeeren M$. ende d'Ed. Heer Generaels be- geertenis, datter in alle Schepen een perfoon geftelc wort, ominalle voorvallende faecken denRaedt te beroepen» ende over den felvige te prefideren. Soo ift dat wy daer toe goedtghekent hebben , WiUm Yfbnntfe 23d##&öf,Schipper op dito Schip > om in alle voorvallende faecken den dienft der Compagnie betreffende den Raedt fal beroepen, oock daer over prefideren, ende de cerfte ftemmc hebben,

Un de Uittor Coofman. Ian de Nayer Stierman* Hoogh-bootfmw.

Onder- Stierman. de $ .fiemme.

Defe voorfz.Raedts-perfoonen , wordt de volvoexinghc vandc voyagie ten hooghften bevolen,oock *t ghene den dienft der Com- pagnie is betreffende>foecken te vorderen,en alle vlijt aenwenden, om naer te komen/t gene Ampel inde mede-ghegheven Refolutie van dato 19. Februari), Anno 16 24. veihaelt ftaer. In 't Fort inde P^4rfam,defen zo.Februarij 1624.

Cornclis Reyerfe.

162L Fe- «• ftbimTÜ/btW tcB met get^Cgf^ be Goede Hope, lipt bt

bruarii. Pifcadoris t' fep! g&egaen / nae Batavia , bod) met 3|njïructte/ eeeft irtuarjs otter te ioopen naebe ïutft ban China , 't toelcft top beben/ inaer fetegfjen een jjarbe fïojm/boe top bp be ïiufi toaren/en bebon* ben bat ong <f>cljtp foo onbemett toag/bat top ïytt met be jpocfe qua* ïtjefe booj teint om feonben fetggfjen / toaren oocB foo lerfe / bat top fltaegö aenbe föomp moflen fïaen;bonben baerom ongöeraben/ baet langöerbpteöouben / maeronferepfenae Batavia te betbojberen/ fitelben booj totnt af /pafleerben ben 24^ 2^btto/ be «Êplanben ban Macou.gabben beeï battabel toeben

Martius» 3&en 6, JBcert/quamen top bp be Engelfche Beer, baer Coopman toag Ifaac vande Wercken,en J&CÖtPïW Frans Leendertfz, van Rot- terdam,

Avontuerlijckereyfe, S9

terdam, quamen ons aen boojbt/berBaelben bat fp aen be Chïnecfche Bfóufl teel öonbett en tfefttgö Chinefen (foo Jfêans/ leemteen en ütnöcren) gBefiregen Babben/bte top (bolgens onfe ontfangöen 9|n* fïructie) ban Baertotlben obernemen/en Bern belaften bpte Bouben/ maer fp berftlaerben ons / bat Baer <èrB*P foo ftoacfi en Iet 6 toas/ bat fp 't gualgcfi froben ï©ater fionben Bouben/en baerom gBenoot* faecfittoarenbjagent te Bouben/ nae Batavia.

3&en 8. btto bjacBt be ^rötppet banbe Beer ons ttoee feïepne 25ee* flen tot berberftngBe.

<©en ^boeren top be Beer aen feoo^bt/firegen toebet 2,a&ee{ïen/een pertBp 2öoonen/eentgBe potten met <©Ip/en anbere faec&em

<®mi7. btto Itepen top onber Poelepon ten Sflncfier/ BaelbenBter 3©atet/ en namen 64* Chinefen banbe Beer ober, boeren oocfc om bjanbtBout teBaefien*

35 en 2o. btto gtngfjen top toeber onber f tph

'STufft Ben ben 2^en 26,btto ts be Beer ban ons gebtoaeït* en ^o.btto quamen top onber t Menfch-eters Eylandt ten 3Jnr6er

<©en eerfien SJpjti üe Bten top ons 2Hncfier / en quamen bes anbe* Aprilis, ren baegBS/3gnbe ben 2. 2tp?tt/opbe fcebebooj Batavia*

3Debe boe toeberom eentge totBten om ^teen/aenbeboojgeneembc

Cplanben tufieB*ttBantem en Batavia.

3]cfi ban boojnemen 3tjnbe om mp met be eerftegelegentBept nae J^ollanbt te tranfpojteren/betonbenbebat Bet fpjeecfe-tooojbt toaer en upt be erbarentBepbt befiracBttgBt ts/ pber ©ogBei ts gaern baet Bpupt.flÖ^?oebtus,- toanttoatfrBoonefLanben/ Huitfen en i&gc* fmu batmen befeplt en beftet/ toat Conbttten/ pjof Sten/ en berma* feelgcfiöepöen batmen gBentet / 'tfoube ons maer pgn toefen/ foó bteBope ons niet onberBtel/ tan batfelfbe eens nae te bertellen m ons Baberlanbt, toant om bt'e Bope Beten onfe öepfen/iftepfen/ an* öers foube tuffc&en be balltngBfrBap/ en fuïcfe feopeiooS repfen/ntet beel berfcBH 3gn. 'STertogle Uk Dier ban Batavien af en aen boer om «êteen (als berBaelt ) toterbenber b^te JbeBepen/ te toeten/

Bet ^§>rBtp Hollandia, Gouda en't^&cBtp MiddelburghgBereetge*

maerftt omnaePatria tegaen/ toelr&egB^gentBepbt tcfe aen toaer nam : berfocfit aen ben E4 E. Heer Generael Carpentier, en fgne 0a* ben/ om baer mebe te mogBen bertrecfien/ 'ttoete&trfibertourf: ftelbenmp tot ^tBipper op Bet £>cBtp Hollandia, sgnbe een tref*

felgcfe ggemonteert jbtBtp/ ben Commandeur Cornelis Reyerfz. toaS

onbertuftcBen oorfiuptbe Pifcadoris op Batavia gBefiomen/om mebe nae ^ups te bertrecfien / toterbe egeftelt tot Commanbeur ober öe b?te boojnoembe ^rBepen; firegfye» Bem in ons ^rBW/toas een gauto erbaren Jfêan/ bte be Compagnie ttt beel faer feen groote bien^ flen göebaen Babbe^

#ier op Batavia 3tjnöe/ fp?acfi trfi mfjn Hanbtfman Willem Cor- nehffz. Schouten , Babbe beel omttifgangB met Bern / BP S^gB op

3| 9 Bet

6o W. I. Bontekoeys

Het <g>cïjtg Middelburgh.om mebe met ong in Compagnie nae 't Va« derlandc te gaen. ~ Fe- ^enó.jfebjuartj 162^ jghüipmetoniSbjteboo^noemöe^tö^ £ "pen ban Batavia bertrocöen / om foo 4&oöt totlbe/ nae #upg te ,f gaen* 35eben tn paflfant Bamem aen/ baer eentgöe ban onfe jktfyt* pen lag&en/ Itcfjten baer een grofCouto meteen JBarffepl upt; namen Doe ong affcfjepbt banoe ©jtenöen / met een l©eftelgc&e W tnbt/ bat booj owS tnbe Wint toa#* Habeeröen baerom tot on* ber 't «Êplanbt Sebbefee, >t toelr k aenbe binne-fcant banbe Scraet ban Sunda lepbt/ Sumatra naefL 25leben albaer a 4* bagen leggften/ nae be goeie t©tnbt toacljtenbe / oocB om bat be ftroom foo fjarb be J^traet tnbteL

®en if* btto ?gn top toeber t' feplggegaenmet be Hanbttombt/ Sregöeneen flagö-boegö en raec&ten ben 16. btto btiptenbe Scraet van Sunda,f)ebbenbe ben H&tnbt I©eftelgcfc; liepen om be £mpb/met toepntgö feoelte/ borg be J©tnbt toacfeerbe ban bagf) tot bagft ; lie* en al Jmpb-toaert ober/ berljoopten een «^upbelgc&e J©tnbt te rtfgöen.

3&en 27- btto ficeggen top be t©tnbt upt be ^upbelgt&er öanbt/ ^abben be ftoogöte ban 17* graben/«§mpber bizttt/Wnbtn alg boen HDeft-toaert ober/ en ftelben onfe cotirg IBeftelgc&aen/ nae be Caep de Bonefperance toe/ tot bat top feregften beöoog&teban 19* graben/ «êupber bjeete ; gabbeneen 3©inbt/ enf)p<©ofte*

Igc&tenoc&alopbe Ijanbt; gtngöen al I©eftelgc6aen/ metftgbe feoelte/foo beel als top gaenbe öonben fjoubetn Martius, <©en i?. JBaert JBo^gljeniSbe^ontn'topgaengöepepItöeb^ fcenbe/ bebonben 22,graben/ afgaenbe jSoojb -toefter tngfj ban 't Compaq* <©en felfben btto toierbt onfen Commanbeur Cornelis

Reyerfz. fteel fieffe*

30en 16. 17. 18* btto begon £et foo ftgff te toaepen/bat top 't boo? een ^cïjooberjs JPocB met be 25Itnb op göeen »♦ ftreec&en Bonben gaenben öotttoen/ bjeefben bat top 'si nac§tg ban mal&anber fouben taec&en* en alfoo top pet bper 'g natötg boerben/ foo liep tcö bp be Commandeur tnbe Cajupt/ enontboobt baerbe j&röe?pg-raebt/ fepbe teggen ben Commandeur, bte/ aig beröaelt/ öeel ftecö Iag&/ foo top bus te j&acötfeplenbebigben/ foob?eeg ttfi/ bat top jiojgen banmalöanber fullen toefen/ toant gtt^olcft fionnen 'top göeen 8, flreer&en gaenbe öouben* <©ojbeel baerom beft te toefen/be ^ep* ïenbp baegö in te nemen en fcfjteten onber :Eee/ toant als onfe mac* fierjg bat fien/fullen ban göelgcöe boen/ ban &eb itft toel moet bat top maï&anber ia befe narBt foo berbe niet fullen ontb?gben/of top ful* ïenmalftanber üBojgöen toel ften» 5&aer op fepbe ben Comman- deur, bunrötu bat goebt te toefen ^cfjtpper/ foo laetows foo boen* ï^et toelr 6 top beben/ namen onfe tfotk met be2&Unb/ bp baegfj/ to/ beöoeg&enfe toel b«öt/tn fcöoten onber Ztu <®nfe ttoee anber

^BaetjS/

i

si

Avontuerlijcke reyfe4 gt

Hlaetg/ te toeten/ fjet &ütf$ Gouda en Midddburgh, bat fimbt/ bt* ben ban gljelgcBen/ namen ftaer ,§>eplen tn/ en fcf)otenmebe onber ^ee / IepDen 't met be fieben «êmpb-tóaert ober* ^eg glafen in be «acgt/ begon fjet foo frfutcfieltjffi tetoaepen/ bat fjet bte gDenebte t nopt gfje&oojt nocfj geften fjeeft/onmoogblgcB fou frijnen/bat be 3©tnbt fuïrBen firacf)t Ban bp brengen, Winbt toag ronötom be Compaflfen/ toant be Compaflen b^epben ronbtom/ bat top niet Bonben ften ftoe top toenbt lagen* 5^et &tfyip facfete boo£ be 1©hibt foo laegfj tn 't ïïlïater/ alg of be 3©mbt retf)t ban boben neer quam/ batöetftöeenbatbe^ncBerg / bieop beboegt) fïonben/ bp 't H0a* ter quamen/jae meenbe bat fjet §>tlj\p foncB* Cen leften toaepbe onfe groote jfèaft ober boo^bt / enb?ac6 ontrent bjie babem boben 't JSoebenet/ toaer booj öet ^r^tp boen toeber reeg. Ut>p jïonben bpmalBanber/ metbe ^oofoen tegften malfianber aen/ maer&on* ben met roepen noeö fpjeecBen bat top malBanber Bonben berjïaen/ H toeten bfe boben toarem

^efeonftupmtg&efjarbe WinU/ bfemen een <©jBaen noemt/ buerbe ontrent 6* a 8, glafen/ boen begon ben 3©tnbt toeber te mm* beren. 3Doen [jet op fijn fjartfïe toaepbe/ toag bet Jfêater foo flecfjt als een taeffel / bat fjet fjemntet Bonbe berljeffen/ maer boen bte totnt afnam/ berfjteffjem be ^eefoogfjetoelbtgö / bat fjet fffjeen bat fjet <écfjtp öet onberfïe boben foube rollen; fjet fitngerbe aitemet get boojbt log onber ïtëater/ toaer boo j top foo beel l©ater ban bo* ben tn Bregfjen bat fjet ons &eel beriegen maecBte/ toant fjet 1©ater iiep tn't rupm/ foo bat top al feben boet ï©ater tn 't ^>tïjfp Dabben eer top 'ttoggtoferben / toaer boo? top meenben bat bet J&cfjip alfonrB; pompten met alle pompen / maerfjet Jfcaterfcfjeenbaer al tegöen aen te maffen* ^ter fïonben top berflagfjen/ toant toa# eenberfufte Bang ; baer opraetBten be pompen norïj onfiïaer / bat top met pompen Bonben / toant be tojangïjen raec&ten bol $eper/ 't toelcB be pompen berfiopte* Wp babben 60. flucBen/ foo j©eta* ïen afó Sferen/ tn 't rupm onber be $eper op 't kenter leggen/ bh raecBten öooj't fltngeren gaenbe/ bjaerBen met be oo?en booj t &t* nfer/ toaer boojbe ^eper booj't^&emer op be 2&upc6benmng?j liep / en boojfjet ï©atet toaren bebuïltngöen ban be2&upcBben* ningö opgfjebjeben/ boefpoelbebef&eperaltemaeltnbeto^angïjen; borg alfootop doopten en bertrottben bat fjet «êcfjtp onber aocij goebt toag/beben onfe beft/ om alles te boen bat top Bonben/ fttttn be pompen upt/ en toonbenftuc&en ban oubeblaggen beneben om beepnben ban be pompen-/ en fettenbe felfbe epnben op be2&uprB- benmngfj neer / pbertneen manbe/ btelen boen toeber / met alle maröt/ een ?t pompen i boe blebenbe pompen Blaer; fagenbatelrjcft bat ftet ©ater mtnberbe/toaer boomtop toeter moet firegen* <©nfe afgetoapbe groote JBafl lagö be örelenacöt en rtncB-ranc&te onber 'tblacBenopbe 5Ööyban 't^cftlp / bat top bjeefben bat &p onö

$ i|j onber

6% W.I.Bontekoeys

onder ïecfc foube maec&cn, ^et l^olcft tipt fttt rupm riepem Mth alleg af Dat öem baft &oubt en taet&im bjgbenj borf) top beden on* fe beft / öieutoen ïjtt groote tdwbtte loetjert fïutfeen / maertn ïp / betogï fjet £>rf)ip foo fcfrjic&elgcfe rolde en üingerbe / ftonöen top metfrfjjabraec&en/ tttofi &em tnbe natgtfoo behelpen/ maer met ben bagfj fjac&ten top alleg af bat top feonben fien / en raec&ten foo ban be bleet ontdagen* 9$ |Bo?geng fasen top rontom nae onfe ttoee JKac&erg/ maer mifïenber een/ ïe toeten/ [jet ^>r&ip Gouda, maer 't ^cïjip Middelburgh, Jar&teloeftoaertban oitjs/ toajs alle fgn JBaftenqugt/ met 2&oegfHpjtet/ <Bailtoen cnal/uptgefonbert fgn a&efaeng Ifèaft /toaren aifoo bepbe in een foberen fïaet* *Boeben ra ebt toaiS bier* ^et ,êcïnp Gouda, beed' &cm met op/bjeefben bat fiet g&efonrben toajS; gfielgrö fftt oor& tg/ foo naeft te gïjelooben ie: luant nacötjs toaren top booj een pïaetg gebjeben baer get 3©atet fjeelbjupn/ enflecötertoag/ alganberg ; eemgöe frfjepten iretbe f&u&gbaerm/ fepbenbat fp#eper ft&epten/ biel onjs boe al op be leden/ bat f)ct met een / of bepbe onfe ttiar&er$ niet toel gefïeli mofi toefen/ öoetoeltop'tmetop'tbefïeöabben/ foogafongbftberlieg/ ban 't £>t&ip Gouda, een groote gerten toee* J|et toojbe anberen* öaegfrsgoebttoeber/ (jet £>c&ip Middelburgh lagg (alggefepbt) te ïoeftoaertbanong / maerfeonden bpmaiöander metfecmen/ lagen bepbe gaer a!j8 m onmatï)t*©ooj bagf) fcfcoof Middelburgh fgn^loep oberboojöten roepben naer ongtoe / quamen metten bag& achter ong <£>rï)ip ander be <©elberp/ en riepen aen onjs/toaer boo? top ber* fcïjoten bat öet te toonber toag/toant top toar t baer niet op berbar öt öatter bolrfe ontrent ongtoag/fag&enupt be<©elberp/ öoojbenbat getbe^Ioep ban Middelburgh bööi8/ heten be ©al-reep acfjtertipt ïjangtjen/ baer be ^c&i'pper bp oberqttam/ gftenaemt Ian Dijcke van Vlïffingen,met nocö een anber/bertelben ong &aer toeberbaren en öoe öatfpgeftelt toaren/ entopgaergetonfej felaegöben ong bat fp alle ftaer JBafïen en gereetfcïjap qugt toaren/en foo top gaer ntet fconben óntfetten/bat fp geen llanbt fouben feonnen örggen^top Babben onfe oc&e-mafï en 25oegö-fp^iet metbe 25efaensumaft nocf) befjouben/ atë mebe onfe groote öee / boo^ bienirfeonfeiSeejSomïaegf) ffabbe boen jïrgcBen toepnrgö te bojen eer be 3©inbt aen quam/en fp öabbf ïjaer tëeeg om Doogö laten fiaen / toaren baer boo? aï be bleet qugt: boeg be be|le boegö moft booj/ refolbeerben baerom bat top Middel- burgh fouben obergljeben onfe groote ffiee/ met onfe ®oo£-fiengft/ met een ^pier ban 14* palm bie top nocö in 't ^cfiip ftabben/ ban fiabben fp moet foo beèl fïompen te rechten /bat fp goopten Hanbt te ferggen* HDierbt oocfe befloten : bat/ alö top fjaet dit fouben ober^ gfteben/ batek& ban fijn beft foubeboen/ om öet eerfïe ILanbt te ftrggyen/ batmenfeonb'/ öabden fjetg&enutnt opbeBaybanSande

Lofie,aen 't^planbt Madagafcar.

^ittoterbe alfoo göcarrefïeert bp ben bjeeben raebt mbe Hejupt;

en

Avontuerlijeke reyfe. g j

tn betoijl tcft Stbtpper toag/moft bet commanberen aen Bet ©oïcB, #1$ tc& boben quam om te commanberen/fïonb f)et ©olcfe tegen mp op/en babben baer beel tegen/ fepben/ top Rebben meerber noobt alg Middelburgh, top toillen 't met obergeben. <©aer ftonb tcB boe m ïteecB* ^ocö fepbe met feetetooojben: jlBannen/ ftet-toe toatgbp öoet/toant laten top Middelburgh fjter leggen tn omnat&t/'ttë fe&es bat fp öaet met rebbe 6onnen/foo moeté fp bergaen/toant fp Bonnen geen fepl maecBen;top sgn immer Cö^tfïen JBenfcljen/laten top ons uocB €Ö?tfieli}Cfi toonen ; bent&t eens/ toat top toel fouben totllen/ als top tn baer piaetjStoaren/ laet ongbanoocB bat felfbe aen onfe eben-naeften boen ; gtngbïjaer met foo heel mopetooojöen aenalg tcB 6onbe bpbjengen* Cen laetften fcöoolben fp bp malBanber/be* gonnenbe ^oofben t'famen te fieerBen/ en fepben tegen mal&anber/. toat fullen top boen/top 3911 allg*etoel £l)?tfïen menfcöen/ gelgc& be J&cbtpper fepbt/ en of Middelburgh ban met terecfjt quam/ toat Ijabben top te fegge/quamen baer op toeberom bp mp/booj be groo* te JBafi/en fepben: toel &cbtpper/alg top Middelburgh Dit goeöt bp * fl&ejfet öebben/moggen top ban ban bem fcöepen<? 3©aer op uB ant* tooojbe: jat/ bat fytt foo tnbe üt-ajupt befloten toag, ?©oen lieten fp $tt glgen/fetten be fiengö af/ fmarBten bte met be groote 0ee met be 14. palmg ^pter ober boojbt* tyitt op namen bte ban Middelburgh Öaeraffcöepbt/enroepbennaeboo^tmetBet goebtacfiteraen/ fou* ben mal&anber bfaben tnbe Bay San&e Lofie , foo't<©obtgöeltefbe* 39oe bjaecDben ong ©oUB toeberom: JBogen top nu ban Baer fcfjep* ben* 3|cfe fepbe: 3|ae« <©nfe jpocfie töeelagb neer; tcB fepbe: ©at aen'tCarbeelbanbejfocB/ en&gsibe jfocBomfjoogb/ 'ttoelc&fp bateïgeB beben/ en Itepen be J*oc& ten eerfïen om boogö/ tot booj * t Hommer* Ce bojen fc&een bet frbter onmogeïgcB be jf ocBe-ree te fjgfien/maer boen 't een totllïge toegg toag/quam 8et met tm$ aen* 3&en 22. bito 3tjn top ban Middelburgh göefcöepben/ ftelben onfe Bourjs naer ö*t Cplan&t Madagafcar bat ong bet naefle toag/en Bre* gen ben joé btto bet X,anbt tn 't gefteftt; feplben btcfit bp 't Hanbt/ fagben toel eentgöe bjoogbttn bjanben/borf) toaren onberBent/toa* ren ontrent nae onfe gtfftnge 8.a 9«mglen beooften be Bay ban Sande Lofie ,totlben on$ niet gaern banbe toal af begbeben/ om bat top foo fc&aïoojs toaren ; Rebben baerotagberefolbeertljet SlncBer te laten ballen/ toaö ontrent 2^ babem btep/ en be 5>ïoep upt te fetten/ en bp be toal langöö te roepen ofte feplen nae't te pa0 quam/om te ften öf top be boojft. Bay ntet fionben aentreffen^ #ter op ben tcfi met be gemanbe ^ioepban 't ,§cBtp afgöefteefj&en* ©onben bt booj* noembe Bay ontrent 8* a io4 mglen ban baer 't ^cöip lagö; peplben be eplanbt jeö en be böecBen en btepten met &t biep-loot / ober entoeer ober / en bonbenbatget een bequame plaetö toas booj't ^ècbip* 3&at gbebaen ^ gnbe/boeren berblgbt toeber nae *t 5>cö tp/ quamen'ganberbaeg&js toeberom amboojt/ rnbertelbenalle gele*

gentjjepbt

ö4 W. I.Bontekceys

gentBepbt toat otiiS toeber-baren toag ; litfyttn otig SfntBer en fep!* Den Daer nae toe; bjocBten Bet <ScBip met <*frob$ gulp Daer in/toaet Dooi top altemaelboi bjeucBttoaren / DancBten <5obt boo$ fijn

gBenaöe*

©en eerften «pjtl Oeböen top goebt gebonben Bet «êfBte te loffen ' enCentenop'tllaiibttemaecBen/ om t goebt tebergBen/ en De 3loc&gaten teillaren 5 en alfoo icö met De ^ioep aen HanDtboer/ facB ic& Dat De Xtt b jp toat aenltep / DocBt mp Daerom Dat Bet niet gfjeraden toa$ / om'tgoeDtaenllanDttebjengBen/ toantfoufgn ïrergcöelloopenom^cöuptenDe^ootflucBentelirtjgen : ïjebben Bterom beaoten Bet rupm te ïoflen en Bet goeDt in 't <$eBt'p te fjou* Den/ pet toelcB top beben/ b joegBen Bet goeDt booj upt Bet «êcBip/ met far Ben / en fio?ten De €onfiapel£ üamer bol / en in 't 25oebe* net/ Bregen Bet boo$ «êcöip met Der Baefï fteei leegB/ maerBten een fcefcBotbtoargobertegBenDegroote JBafi aen / Dat Bet goeDt ong ban acBter nut Bonbe toekomen/ namen Doe De bullingen op/BIaet> Den De 3©jangen en De flotBgaten/ ftBo^en Doe totitoen ban tooien m acBteren Doo j De EocBgaten/ om Die Blaer te BouDen/ of fp bp onge* lucB toeer berftopten* <©oe tyotfiten top Bet goeDt upt De Confla* pelg ïtamer en 25oebenet toeDer böo£ int Dat gljebaen 3gnbe/namen Bet go«öt acBter upt / en bergBDent toeDer tn De Hamer en 25oe* benet: filaerben Daer De Bulltngen en Eocfigaten oocfe/ fcBojen Doe De totitoen boojt banDe JEaftafDoojDeHocfigatentot acBtertoe/ foo Dat top bp gBelegentBepDt De toutoen Been er De toeer BonDen Ba* ïenDoojDe EocBgaten* «^nbertuffcBen fp?aecBmtopmetbe 3]n* tooonberg ban 't Hanbt/top toefen^Baer Dat onfe Ifêafi enonfe Doent foo onBIaer toag / en bjaegBben offer geen raebt toa$ om een arfcer J©afï te Brggen* ^>p Bonden onfe meentngBe berflaen/ toefen onjS 3Lanbt-toaerttn; gingen met onö/ en toonben onjS Daer toe bequa» me Boomen^ fepben/ Dat fp ons fouDen Belpen in alltë toat top ban Doen BaDDem 3f cB trocB met ©oltfi/ 3lpnen/ '3Taerfiel$/25 ijlen tn &agBenbaer nae toe/ BregBenonjSgBergf/ fleepten en b?ocBten De Bouten met groote moepten ontrent 't <êcBtp/ ff elben De Cimmir* ïup te toercB/ maecBten ban *t ftoaerfle epnD ban 't Bout/Dat ontrent 18. palm D«B/ en 28* boeten langB toag/ een epnD' op De fïomp ban onfe gBeb?oor Ben JBafl/ faegBDeneenftoadfuptBetDtthfïe epnDV en Bteutoen onfe flomp/ Die ontrent/ ate gBefepDt / D$ie en een $alf baem boben 1 25oebenet BoogB toaö / fcBerptoe/ en fettenDer Bet nieutoe epnb op/ in malBanber Rvtv tenbe/ lepben Doe bier toangBen Daer op/ en tooeïben bat foo te famen/toaer Doo£ t)tt een fterc 6 Bec&t toercB toojbt; namen Doe onfe 25efaensf jBatg/ faegBDen Die mib* Den Doo£ en fetten De ^tjöen foo berDe ban malBanber atjs top De JBarg toilben togt öebben/ en bulben De gaten toe met 3&eelen/foo Dat De Jfëarg goeDt toerDe. HDaren alle DagBen befir ö om onfe Din* gBen toeber te repareren/ foo teelin 't ^tBip als aen SUnDt* Wp

Baöben

Avontuerlijcke reyfe, 6f

Babben imip $ fetw geltjcfe fp ïnöe Hgn-batten gBetyuprBen/ om Cou-toere li te iftaen / frelben een ilgn-baen op 't fl anbt toe/ öarfi* ten een ban onfe J&toare-toutoen meeft aen enben bebenfe log / en floegBen al ong loopenbe ïfêanbt baer af ; toetbeftngBben ten naeften bp een geBeel <€ou tooo^t namen top onfe Cabel-'ïoutoeit/Bac&ten* fe (ïucfeen/ en matrbten baer onfe groote UDanbttoan / focBtenong felf alfoo te be!je!pen/Bet beft bat top feonbem i^et gerttt ï)tc gmgfr baer topt en bjeet booj 't 3lanbt/ bat top baer toaren / baer op qua* men b' gjntoooniers* bantogt enjgt / trjetien Ijaer 25eefïen booj Baer Benen/ tot bp ot\A/ baer fp Baer neer floegBen* ftelben Baer tenten cp/b^orBten ong alleis toat fp Babben/ Slppeïen/^emoenen/ Ceteroenen en JBelcit/ Dtefp eerfi optoelben/ cerfp bteaenoniS bertorBten/ ombatfp niet morBte bueren/ toant toag batdgcfe goo?* t&uplben en feorBten oorfe ban Baer eentgfje 25eefïem #aer SMflc $tï$ boeren V Xtt/ en bjorBten ong bte ©té/bte top ban Baer ruplben of fiorBten. ^Bit ©olcfc toartn ons ïjeel toe-gBebaen / tot* fen ong bat fp©panben Babben op'tfelfbellanbt* S0erforBten booj bebupbtnge/of top Baer totlben Belpen/foo fouben fp ong alleg boen toat fp bonten* l&ter biel ror & ïfc>a$ en ï^omgB } berfeor &ten m\ bed aen org* 3fêp betflonbcn upt f)aer / bat Baer ComngB 3>paen$ fp^atfe / bie eer bagB repfen *<a 6. ban baer tooonbe. Wp finerben ttoee ban onfe JBaetg nae ben ConingB toe / om te bjagen of Bp onö eenige l&gs toilbe berfeoopen/be een toajs gBenaemt Abra- ham Stevenfz«ban VJiffingee, tie goebt ^paerg fp?atb / met nor B ten anber 3IongB-man. j$p gitarnen Bp ben ContngB / toterben ban Bern toelontfangem ;É>p beben Baer boot}tfeBap;berfocBten eentge ögötefeocp: Jtëaerben €omngBfïpbe:batfpbatSaerfeergBe* qnelt Babben getoetflbanbe^pjinrMjanen/ bte beögg meefl op* ge-eten Babben/ Bet toeU&e fcco? mp toel te gelooben toajö/ toant ufe Beb felf gefren(nae bat iïfeeen fintfe 3lanbttoaertin toajsgeloopen) bet be ^pjtntfe-BönenopQuamenröfenuptBet llanbt/ offer een 3©olc& guam aei bjgtoen / tologBen mp op t Igf en op be bojfï / foa bttfe bp een / bat trfe m#n atffem gualgffe Bonbe ferggen* È>p Bab^ ben bleugelen om te bitegen/en cp 'tllanbt flaenbe/Biptenfe alö an* bere Hffp-^anen* <©e ContngB fepb/batfe altemet toel i.a 4co*man^ nen fionben fleüen / om be Sïgg te betoaren / en be j&p)tnrfi- Ban*n baer tian te houtoen/maer fiulp toepntgB/Sonben baerem geen figö firggem 3©pfagBenbat be ^ntooonberis be ^pjtncfe-Bötienna^ men/en (Ireecfeen baer be bleugel^ af / lepbenfe op 't bper tt bjaben/ en atenfe op 'toefen ons bat top 't mtbe boen fowten/botB top Babben baer geen luft toe* J©e ContngB guam nebenis onfe ttoee jlfêaetg bp ons? bp 't ^cBtPjfcBontb ons bter 25eeflen / baer beoj top B^m 2.mttfquetten gaben ; fepbe on^ boe ootö bat BP aB^tn ög£ miffm mofBt*

jSae bat top Bur nfbagen gelegen Babben/ foo Ijs ben ^eer Com^

% manbeur

66 , Bontekoeys

manbeue Cornclis Reyerfc,gefto£ben/en inben Qttt geruft/ bedroe* ben bent op een <£planbt(bat uoa j inbe Bay lepbt)uol geboomte/ on* bet: een luftigen groenen 2Saom/be befte Die top bonben*

<©p bit ober-ïgöen/ t$ bit ©eersBen gepaft*

Dc doodt die volght ons over al, En nien\andt weet den tijdt wanneer. Noch waer,dat fy ons treffen fal* 't Zy Ooft, of Wcft,dan Godt den Heer, Maer wie hem met Godts wil vernoeghc Die is te vreen hoe hy het voeght.

<©nfe jBufquettt'erg fcbooten b^temaelaf ober be begraeffentö/ en upt bet ,éc{)!p tnazDen fcfjoo ten gefcbootenmamen boe onfe af* fcfjept ban bet graf 'tzotkz toeberom aen 'tüjercli/om onfe $cbeep£- faec&en Blaer te mact&em en alfoo bet ©olrfi öi c&brilss upt-toegen en meerber toeüuft al$ mtth focbt / en tcB toetenbe tn Vaat ftaet kop blaren / bermaen^e fjet ©alröaile bagöenmet foetetooojbem JBannen laten top öocb on$ befte boen/ om blaer te toozben/ op bat top onfen ttjt ftter met berfupmen/biant top fijn maer booj 8. maen* ben gbebtctalteett/ en berfupmen top fjieu onfen tgöt / enbe eten bie btrtualte op/ foo moeten top toeer om nae Batavia, en baer ftoiflicft toel)babben fp geen fin aen/fpjacft baer berbalben een moet aen / en tn plaetg ban gebieben/moft ick fmeecSen gelgt& tn fulc&e gelegene Öepbt meer-malen göefrbiebtrUNnt üjP dabben nocö beel toercfip te boen: l^ter toaft met mu gdrjrb alflmet Scipio Affricanus toajs /bie (naetcBtoelgeö03jtbeb)Dic6totljSplagrj te feggemicfe ben nimmer* meer min lebtgb/ban alötcfe lebtgb ben/en nimmermeer min alleen ban a! 6 ü& alleenigb ben. 3©ant tc& babbe 9# narfjtö gb*noegb te boen met te pjat ttferen/boe top 't Dej8 baegöö fouDen aenleggen met maec&en en toe-fïellen / en om met bjebe een pber op fijn merf& te ftellen/foo bat De jBaetjS in 't epnbe als onertuugb t toterben tn baer . gemoet/bat een pber fg 1 1 beft bebe tot ben 22. #p*il toe / boen toaren top toeberom &laer/en lagen/met be ed tn * t Crupg/gereet om on# fe repfe te berbaj&erenjbaelben onfe mater-baten bol mater/en onsJ Wolck firegben foo beel appelen en Memoenen / alö een pber tn fijn Hitop Ronbe bergen.,

Slntooonbens ban bit Han&t/ toaren meefl ötel ftoart / fom* mtge babben bet bapz bp 't $ooft bangen/fommigb*n gbe&rult a!# ^cbaeptf-tool ; be ©?outoen babben 'tbapjrontoin't i^ooftmet 6!epne blecbtjewS gbeblittbt / en bat fmeerben fp met traen/ bat bet glom tegen be Son/'ttoelcfe be jfBannen meefl mebe bebem mee* flen-beelftabbengeen meer al^eenWtetienorabemtDöel/ om baer

fc&aemtc

A vontnerlij cke rey fe. 6 7

f cpacmte te bebetnf /en fommige gingf peel naet&t fonbet fepaemte, <©en 23. bito befloten top/ om bejs anbetbaegpg mo?genj8 met be fUribt- toinbt t* fepl te gatn / maer inbe felf öe natpt / fpn&et ttoee ban onfe ^Kaetjf/öte öe toaept pabben / met onfe blepne £>epuptjen aen Hanbt gpebaten/en liepen toegp bp be &toattcn / bat top paet niet fconben tonbem 3©aten baet in peelbettoonöett/ toant fp pab* ben pet gantfrpe £>rpip mebe pelpen niaet maetben / en Wenen fupjt benlefiennarpt toegp/ en bat bp fult& 25atbatiftp ©oltfc/ baet icb niet Bonbe metcfeen/batfeban <Bobt of fijngebobttoiften.eenen ban befe toegp-loopeto" toajï genaemt Hilke iopkis upt Vmflandt , m ben anbet Gerrit Harmeffr.van Norden. !©p maetbten gtffingp bat* fe paet te beel betmengpt pabben met be ©jontoen/bie boo? frpoon- frpnnenbe beloften / paet petten gpettorfeen paböen om baet te blij* ben/ toant be ©joutoen Btatptige 3|rtftwmenten fijn cm be Jlan* nen te betlepben: J©aet toe be exempelen onnoobigp fnn op te palen. &itt alleen op Samfon , David , en Salomon. iBp fagpen alpiet beel a&inbeten loopen / bie bp-Banjs bïam 6 toaten / metblanffcarpttgp papjbp 't $ooftpangen/ meeriten giffinge bie ban $olIanbeti8 toe » gpefielt te toefen/bie boo? on$ toe! meet in bie Bay gpetoeeft pafcöen. 5Die ©loutocn toaten peel gtaegp om bp onsnaoltfcteronbetfe* ren/toant pabbt t op befe plaetj* /.foo totl tog'n ofte biet te feoop gpe* toet ft alffet *^ontotn toaten te 6t tjgen / top pabben onsi tottrfe foo b?a met uptgpcterpt: jBaetnu als fp bp bie ©jouwen pabben gje* toeefr/quamen aio Uammeten mats toeetom aen paet toeten. *Dit fegp ttfe ban beele/be bjomen uptgefonbett,

Jfcoo* 't toegp-loopen ban befe i. JBaete/të otijS betttecfi notp een bagp langet getatbeett/ toant top liepen bie bagP notp aen Hanbt/ om paet te foef aen / fittgpenfe toei in 't gpefitpt / maet fp on$ top* toojben&e/Ittpen ban oms af/foo bat top paet baet moften laten*

3&oe fgn top ben 2 y « »p?il met be Hanbt- toinbt t' fepl gpegaen/ liepen ombe £upbmet tebelptn toeet/ totbemo,5Bap/meteen Wefrelptfien toinbt/Btegpen betanbetingp ban toint en toeet/ met tegen/ben toint peel ongefiupmigp npt ben |©.£>.f&.toenbentals| boen J&oojbt-toaett obet / betnamen bat top notp foo beel btoangp ban fepl arpttt niet en pabben / bat top aenbe toinbt Bonbenobet toenben/ liepen boo? be toinbt om/en ftaer 6en bp be toinbt obet/ om boben 't Cplanbt Madagafcar te fepïen. Het toeet nam alle bagpen aen/met fletrben 1©.£.mtoint/foo bat top onfe jBatffeplenmo* ften tn-nemen / en lietent al beut ftaen boben Madagafcar peen / tot bat top pet bafle Slanbt ben 28 . JBap in 't gefitpt «tegen/ gpenaemt Terra dc Natal. 2©p 't EanbtBcmenbe/toierbtpet moeptoeet/met een «late Hucpt/maet be bpningen peel pol/bie banbe Caep de Bone- fperanfe guamen af ftpieten. ttëenbent aio boen banbe toal af/bet* namen battet een patbefïtooin bpbetoaïtipt-litp/ bie onjï naeöe Caep toe ttotfe/ toapeentoonbetomfien/ batpetHanbtfoopatt

39 betttetbe/

6i V/. ï« Boütekoeys

toertietbe/'t toekB ong goebe moet gaf/ om boben b» Caep te Bomen; ïtregen g nacfjtö toeber onftupmiglj toeoer/met mift en tegen/toaer boojto* 3.a44)agï)entoanDe taal afliepen / met dcöaüerjs-jepicti/ ftasben oen mtnöt al IBeftelgcfi met Dolle Drjuigen upt alle oa^Den/ foo Dat (jet f>cötpfgnle^enötc6uatlstterfetteöatftet&i:aec6te. i£aD ïjet geen ftercB <èrï)tp getueeft/ftet fjaD niet mogelgcft gfjetoeefï/om fjeeltebltjbem ©oenfjet toeer mat bepaerbe / lepDen to^'t toeer HoojDt-toaertoüer/ naeDetoaltoe / BonDen Doo? 't onfiupmigfï toeer geen fjoogl) te nemen / öocf} Itetent foo lang!) Deur fïaen Dat top 't HanDtfagen/DaenBlaerDent toeber op/namen befjoogfjte/ enbe* toonöen ?s\graben / toaer upt top fagfjen / Dat fjet &et Hanbt ban be Caep \ugueles toag/Die op De fjoogfite ban 3? .graben lepbt/toenbent toanDe toal af/Bregen een W . . ffl. UitnDt met regöen/ begon toe* Der foo (trjf te toaepen/enbe liep foo tegfjen malranber aen / eit floegö in 't£>rf)ip / Dat (jet fcfteenget ^cfjip tnbe %tt fouDe ber* fmojen/bocf) booj *BoDtg genabe toojfielben top baer nocfi beur/bat gefteel ongöefienfcfjeem

<©it buerbe 4 jwgen/ lagen nu met een fepï/ en Dan met 2* ^rfjo* berö-feplen bp, <©niS &c&ip toae foo figf / Dat top fonber fepl niet* toe! feonöen Dj ij ben* Iunij, ® *n <5^unij/begon f)et toater.fletf>t te toojben / en Bregöen fteel goet toeer/ namen De (joogöte/ betoonben 32* graben en 16. minuten/ toaer upt top bebonDen/ Dat top boben of binnen De Caep de Bonelpe- raoce toaren/lpant De Caep lept op $4«en een ftalbe graeb* 3£oe toierb' é Det öanDt ober [janbt fulcB baft mop toeer/ Dat {jet fcOeen Dat top in* ben kernei toaren/Daer top te bo^en fcfjene tnbe i^el te toefen/en Daer top te bojen toerfuft en feftier (jopeloog toaren/ om boben be Caep te Bomen/ toaren top met De flroom tegen De toinDt aen / met Dat b^ee* felijr& toeer/Daer boben geöjongen/ tot onfer aller bettoonDermge/ en Daer top teboozen fcf)ter gbeen oftoepnigf) fepl Bonben boeren/ feonDentop nu toelaltoaert2. iBarflfepleh öoogö boeren* petten onfe Boers nae't <£planbt Sanóte Heiena,Bregen een en <©4toinbt/met mope Boelte*

^©en i4.3junij>&regen top tytt felfDe in 't geficljt/ Daer in top alte* famen feer berblgbt toaren* Hiepen Dtcgt bp De toal langöö. <©m Deftoecfe Bomenbe/alfmen nabe Kerck-vley toe&omt/b^er De toater- plaets tsf / fagben top een £>paenfcf)e ïtraecB reeftt booj De Kerck- vley leggen/foo fjaeft fp anjS getoaer toterben / bjocljten fp een toojp upt nae 't Hanbt toe/en Bojten met ftet acfjter gat ötcfjt aen HanDt/ met ftj.i «ncBer r ^ee / en boerDen DatelgcB eenigö gefcfjut met De 25ootö aen ILanDt/en maecBten een 25aterp op't HanDt* Wp met Bet f)ip Hoiiandia , tjemtemet naecBenDe/ Bregften een Dtoarrel totnDt jetoglbet lanöt feerööogö te / en De totnDen ober 't HanDt fcuarrelDen/ Bonben öemDaerom niet befeplen/ of bp öem Bomen/ toant ons boojnemen toajS f)tm DatelgcB aen boo^bt te legggen/ fgn

Avontuerlijcke reyfe, 6$

Cdtttmn af te ftacBen/en met ftem in Xee te ga*n/ Ebbent genoegd 6onnen doen / taant fijn <©efcïiut lagf) foo fjoogfj / Dat top met ons J>cÖf p tael onDer ftjn gefcljut fcanöen leggfjeri / fjaDDe onfe aena jgljr gelu Ut/ton ttotjffëten ntet of fouten fiem üetmeeftert fjebben / Dorfj Doo? De feifDe Dmadinge/ quamen op een mufquetg fcljoot bp fteitn j© i tnanöen onfe 5>loep / fluecöenöen <©nDer-Coopinan Harmen de Coningh , (taag upt Den ï^aegö ban Daen) met een ©jeeD-baentje naerfta:r tne/fpöatftenDe/manDen fjaer 35oot metter Ijaefi/en qua* men ons ©olcfc tnDe moet tuflcfien bep De J&cfjepen* ©erpjepDen malranDer, tataegfj&en ons/roaer top ban Daen quanten» <Bz onfe f epDen ban Uva\ en Dat top ban oaö Compagnie berDtoaelt toaren/ Die top alle uren bertoatljtem <©e onfe b?aegtjDen toaer fp ban Daen qttamen/fepöen:banGoa* ©jaegbDen bojDer (alfoofpDetoater- pUets tn öaDDen)of fp totiöen toe-laten / Dat top quamen en öaelDen toater/'t toelcli tap nooDigfr ban Doen ftaDDen / en Dat (jeb&mDe / foa totlDentopDatclgc&bertrer&en, ï©aer opfp riepen anda Pero, anda Canaiy,met beel fmaDigöe tooojDen meer* 3£oe beerDen ons Woltk metDe ^loep toeDer naet^cfjip/ bertelDenongfjaer toeDer-ba* ren* ^aer op ft ebben top DatelörëiDen £>c&eep$-raeDt bergaDert/ oberleggfjenüe toatonö&iertnteDoenftonDt/bonDen goeDt Dat De ^ioep Dateitjcfi toeDer naeftaer toe fouDe baren/om te b^agfjenjjoe of fp (jaer beraDen IjaDDen/of top fouDê feomen toater & alen ofte ntet/ en foo fp alg boojen Dat met toilDen toe- (iaën / foo fouben fp toeDer* i om t' «écfjeep feomen / en men fouD' öaer nocö foo beel tgDt gfjeben/ om &aer te beDencèen/ Datmen een glag fouDe om-feeeren/en foo fp/ eer 't uptgeloopen toa$ /quamen en ftonDen oni$ berfoecfe toe/foo fou* Den top ftaer met bjeDen laten/en foo ntet / fouDen Daer Dateltjcft m bjanDen. fflzt Defe refoiutie ió De «êloep toeDer met een ©jeeD* baen naer gaer toe gfjeroept S>p quamen ons* ©oïcfe toeDer met &aer 25oot tn t gfjemoet* ^aer ftonDt een IBunntrft met een 6ap op 't ^ooftmöaer25ootDieons ©olrSberp^pDe. <©nfen <©nDer- Coopman De Coningh fgn reDen gfieDaen öebbenDe / Sreegö ber&eert anttooo#>t alö booten Anda Pero, Anda Cana,top toillen jou ft ter ntet ften/ toegö ban öter* <©nfe i&olc& aen boojt RomenDe / Rebben Dit rapport aen ong geDaen» 5&oe lieten top Dateltjrft De Blor 6 lupDen/ DeDen *t gebeDt/fetten een glaö ban een fjalf tter op De $ptl/en foo tiia tftt feifDe glas* upt toais gfteloopen /en top öaer ntet fagöen ftomen/ Öebben top Dattlgr Bbper op ftaer göegfteben met öalbe Cartoubien/ Daer ban topDer elf gaDDeu / en fcfjoten tnDe &raec6 Dat bet ram* me!De/toant öp aoet te raer&en toag/fgn boojfr ötp ofte Cafleel toa$ foo 't frbeen foo &oogfj/atè onfe booj mars/alöoetoei top een &tlji$ ÖaDDen ban btjf ftonDert laflen / top fcftootenDaer foo ïangb op / tot bat fptaepntgfj meet upt De ^raecfifcöooten/ tnaeemet 9et<©4>e* fcöut Dat fp upt De Jtraecfc op 't HanDt ftaDDen gfteftaelt/ en op öaet S^emaecftte 25aterp gaDDen gDefielt/ fc^ooten fp ggefiaDigg tn on$

% i9 ^tpip/

W. L Bontekoeys

&tfyip/of fgter met Ijanben in-iepben/toant elcfce fc&oot toaffer ten/ bat raecfite/ 4«boeten botten 'ttoater /foo bat top b^eefben / bat fp om* inbe gronbt fouben fcfjieten/Sregen oof 6 eentge göequetften* <©nbet alle toojöeonfc <©nDer- timmerman gjjenaemt Bockjenvan Dort,bepbe fgn beenen afgefloten/ IeefDe noct) een toepnigl) tgbtg/ mm llojf batelgcfc/toaer trooj top baet met feonbf blrjbcn leggen/re* folbeerben een toojpupt te brengen nae be toal toe/baer eenige 6itp* pen ïagen/ftojten acftter bie ftlippen/ tot bat top typ ban fraer frfiie* ten toaren banbe a&aterp/top lagen boen foo tut} t aen 't %ant/bat* men met een (leen fconbe op 't Hanbt fmac&en:boen toert Ijtt mtt)U Wp ontboben alle be Officieren inbe ïtejupt/met be bottelier baer bp/b?acgïjben öcm/ljoe beel toater top norlj I)abbcn / en rcecfcenben Ij et ober/ öoe beel toater bat top ban boen ïjabben / toetenbe bat top be Unie Equino&iaei nor!) mofienpafferen / en banitonb fjet not|t langïj bueren eer top in Hollandt guamen. 25 ebonben bergalben bat top met meer alö toer mutébeng toater baegfiö botiben geben s ober fulr&jcbjaegöben topbe Affineren/ enbe b' <©ffic ieten fpjaer&en met fjet ©oic& toat &aer baer ban borftt / of fp toilben berpten/ afó ben befperaten tegen be ©panbt om t toater/ bte be toater- pïaets in frab&e/ ban of top onfe repfe f ouben berbojberen nae 't ©aber-Ianbt cn te tyeben toefen met 4* muf ebetiö toater '0 baegfjjö. 5Di t albujs rontom gebjaegfjt ^gnöc/ foo toterber een- flemmigö met alle ©ffi* «eren en 2?ootg-boirb goebt gljebonben/ onfe repfe te berbojberen/ te bjeben toefenbe met ^mutsbenö toater '0 baegfns ♦ Hic ö ten ba* telgcb ons «ntber om r fepl te gaem JSaer metten bag£ alfoo top boenbe toeren om ban 'tHanbt te boecfjfeerben/ quamenbe $per* fcen boben op 9t Hanbtmet mufquetten / en fd&oten ban bob en neet in 't £>cf)tp / en nae be 23oot / batmen qualgcfe bueren Bonb* / bocft raecbten nocf)(met <$obt$ &u!p)banbe toal af / Dabben top baer ren lier langer gebleben/get fottb fgn petijrbel gfjeloopen Rebben/ of top niet beel ©olcft berloo?en fouben öebbem

«©efe boojgemeibe 8traet& is (foo mp naber-Banbt onberrer&t i&) boo j bat top ïjtm fo 0 gfjetreft fjabben/ baer leggljenbe/ gfjef onrben : 3©ant baer nae quamenber nocf) fest ï^ollanbtfcöe £>rf)epen aen/ om te berberfcöen/bte fagen Bern tnbe gronbt legggen/en be föojtu* ggfen Dabben ftet goebt/foo beel fp bonben/op 't Hanbt göebergftt/ nebenjS Ijtt gefrfjut/'t toelr fee fp op een 25aterp dabben gefblt/bte fp opgDetoo^pen gabben/baer ff booten fp foo göetoelbiglj ban nae befe 6.<èr ïjepen/bat fp niet Hanöen boften /moften baerom / ggelgcEi alö top/fonber te berberfcften/bertrecfien*

Wp ftelben onfe feoerö ^♦^aen/naeftet €pïanbt Afccmion toe/ met een goebe teint en (Igbe boo?tgangf)/bocö fagé Ijet niet/allee fa^ gen top/boe top bermoebenbaer ontrent te toefen/ei groote menigf** teban^ee-gebogelte/be totntbegonal ganbtober öanbtaen tene^ men/foo beel a¥ top boeren mot0ten/met toelc&e f tgbe tombt top be

Linie

A vontuerlij cke reyfe. j i

Linie Fquinodtiael fonDer Dinöer paffeerDen / b&tt top op Ottfe upt*

repfe toel fes toeecKen ober DoenDe maren / eer top Die paffeeren Koften /meelt met (ttlte / en Dan altemet ftarDe trabaoen / foo Dat fiet fcfteen Dat 0etal ftucuen toaepen en redenen f ou toat om en aen bias.

©en w.September/naebattop 3. Dagben minaïsDjiemacnDen Septera- ban Sj. Hdena gbeUKefï toaren / quanten ton op De boogöte ban 24. ber. graDen / 34. minuten benoopen De Linie EqumoéliaeU i^ter Kre* gen ton oocK beter toeer /Djeben Doe in fïilte/troeKen 'S morgens/ na 'tfcfjaffen banDebjoo-Koft/te toereft/gtjoen onfc feplen op/frlfeaep* ti en ttoenDen onfe ^>cfjtp bupten om De groente af / toant liet toas gnetoelotgb rungr) betooflfen / Doopten Dat (jet in 't feplen te beter beerD'fouDemaecKen.

©en 13 Dito toafi mop tocer met een labber Koelte upt Den <0. «©.gingen jHooiD <©ofl ten jüoojDen aen.

©en i>-. Dito è.^.TB.tontDt/Dt Koets als bo jen/namen 's mib* baegfts toogJ)te/eu benogen 28. gtaoen jSaojDet bjeete/ floegenon* fe ƒ otK af/en floegen een anöec toeDer aen.

©en i6.Dito beranDerDen ton oocK ban ©ooj-JBarffepl/ fagfjen beel Heen-broos Djgben/De noers als booten / met eenmopeDooj* gaenDe J&.W totnDt.

©en 17. Dito namen ton De ftoogftte ban 30. graDen 48. minuten/ betanDerDen oocK ban groot HBarffepI/ met battable toinDen / Deg narljts liep De totnDt j&oojD «©oft en <©oft / met DonDer en blirem/ namen onfe JBarffepls in»

©en i8.Dito fetten top onfe jfBarffeplenbaer toeberbp/ met onfe blinD'/De Koers $ <©,tois mtfttgfj/en fomtgbts regen/KonDen geen fioogute beKomen.

©en 19. Dito begon net foo ftrjf te toaepen upt Den g>* W. en ^.ï©.DattopDeJBarffepl0in-namen/en onfebttnDetoaepDe toegfi/ onfe groot fepï/'t toelcK top ootK totlben in-nemen/floegö ootö fhu> Ken/Iietent met De jpocK Die narftt Doo?-fïaen/tegften DenDagö nam fiet toeer af /fetten onfe JBarflfeplS Daer toeDer bp.

©en 2o.Dito floegften mp een anDer «E>toot-fepl aen/en een bltnö'/ namen ftoogftte/bebonDen jr. graDen 13. minuten jgoojDer bjeete.

©en 24.Dito toaft een DontKere fUtcjjt/inet regften Kaften / namen onfe b?am-ftenglj af.

©en2<S.DitoftaD0entoPDefyoog!)teban4?.graDen 12. minuten.

©en 27 Dito De nrinDt ïB.De Koers 0. 0. ten #.D«S boojmiD* Daegfts/guammer een ©upf op ons ècfttp bliegften / Docft Dooi Dat fiet iMrn/foo begeerigö toaren fjem te Krijgen / is ftp op-geblogen en biel in ' t mater neer. jöamen ftoogfite 1 en bebonDen 44. graDen y 3. minuten.

©en i.©etober toafl mop toeer /De toint <©.<&. <©.DeKo«cs bp«e O&oberj toint ober4S.«®tten jMeVnamf 'SmiDDaeggs öe Boogftte ba 48.9™.

jo,m^

y% W. L Bontekoeys

SoanfnutenAtoeUÊbeïjöogljfe tgbanHeyfant*

g&en2.Dito/,jsmo?gen3S/faeeniDp een fepi JSoojbt-HDcft banong ontrent 3,mölen/gtjben onfe feplen op/en toacï)t<n 8cm <n / mijt op DemtDöagö quamöpbp ong/berfpjaerfeenfjem /toag een <Cngete* man Dicljt tp Pieymuy den ban baen/quf*m ban Terneut , top feufcten ttoee bupfent ©ïffcfjen ban Ijtm / fraelöm be <J§>cl}ipper senorg boojb/toag genaemt M«\Smai. water, <©htgen <©«en <©♦ ten <èupen aen/toojbe regenarfjtigb mottigb toeer*

<©en 4. Dito quam De <£ngelfman toeer aen bco?t/ bie top na bermogtjen tracteerben / Dabben fee öocgöteban 49 gratiën 46, nu* miten,

<©en y. btto begon 't fïgf te toaepen / onfe iporft toaepbe fïutBen/ boe btoaelbe be engelfman oocö ban ons. tomfct tofijS <ê,£>,3©,

g^en 6, btto fagen top ttoee fepien/een btoarjs ban ons / en een art)* ter upt/gtngen ^.«©«aen/ombeCanaei toeberopen tefeplun ï|ab* benbe(joogf)teban 50. graben2o«tmnutem

<©en7*bttotoafïmoptoeer/ be totnbt £>upen / be6oer$ <©, £># fagen geen ^>c[)epen/floegeft toeberem een anber £epl aen*

;©en S.ötta fjabbentopbeftoogbte ban 49+0?aben 42* minuten/ be totnbt atë bojen/bocij itep foelïjaefïl©eft/be boerg fïelben top <©.ten <©,toojpen boe/ gelgr k top al eentge bagen te boojen gebaen ffabben/ öet loot/ maer fcenben gfteen gronbt befecmen / retht nae be mibbagb fïurf Capttepn Suijcker.toag Capttepn ober be Jbolbaten getoeefl/3pnbe een bjoom en uptnement perfoon/toel geoeftent *nbe Crggbg-fjanbeltngö / toag ban be Rijn-kam ban Weiel cf baer on* tr ent ban baen4

3&enio.ötto/bej8óbonbtj8 / toierpen top gronbt op ontrent 70* babem*

®en n,btto/beg mo?geng/ toierpen top toeberom gronbt op 7°* babem/en beg abonbt$ op óc.babem met grau-at btigl) fant/jjabben be fjoogöteban 49* gtaben en ? ?♦ minuten/ be tornt ^èupen / tfelben be öoerjs <©*ten #.en &.<®.atn.

1® en 12 btto toierpen top op so* babem gronbt/ en tontinueetben alle bier glafen met bet loot te toerpen / öabben boojgaersr* o<* a 3* en bgfttgö babem/en be? nacfttg toierpen top y6,a 6o.babem/al tolt grau en fomttjbts toat ftoarte fant-gront/fagen boe oocb een £rt}ip tegften otijs oberbomen / borï) toojbe foo mttfiglj bat top Ijcm toeber bedoojem ; _ • 1 . r ,

<Beg anberen baegöS toajS be totnbt <Boft / met nebelarbtfgö tnu ftfgb toeer en fïilletjejï. Cenüagïj2.a ?,baernae fagen top Hanbt/ 'ttóelcfctopbebonbenYerl*ndi telrcfen/ liepen tn Kin- faelbaer ten engels ContngbsJ £>rfttp V^OÖ mtt ttoee lagben gbeftfiut/ en aifco icB toifl bat be ^ollantfcöe Compagnp/onfe ^eeren IBeeflerö/met öe €ngelfrbe tn geen goebe bjienbtfrbap flonbt/foo toas ith beburbt ftH 13öic6 foo oberbloebigft aen 3lanbt te lat^n gaen/bjeefenbeboo?

eemgfj

Avontuerlij cke reyfe. 7 %

eenigB onggematB ban bit ConingBg £>tBip. 3|tB fttten 't Xte* toaert ban Bern/ batBt foo Bpeenigg fpelmaeeBt / foo Bonnen top be Xtt Biefen/ en foo pp ong baer berbolgBt foo fgn top Bem getreoft . 3cft boer bat felfbe atn boojt/nooben be <©bctfte in ong £tgip/ bie

guam/bjaegöbe Bem nae alle gjjelegentljepbt/onber anberen oocB/of p oorfi eenigBe laft öab om ong eenigB leet te boen / BP anttooojöe ban neen/toag met ong b?olg'rB en toel.3!tfi toag notB niet g&eruft/ liet aen Hanbt een maeltgbt betepben / noot en gein baet op/ b jont* Ben maltanber ceng toe / en onbecbe bjolgcngepbt öeö maeltgötg/ ger-bjaegBbe itB of gp geen laft gab/om ong aen te taften;fepbe toe* berom ban neen/betgaelbe bat gp/tertoijl top baet göelegen gabben/ nae Cngelanbt geftg^eben gab' / maer gab geen lafl tot fulcbr gge# Bregen/botg icB bo?ft baer op niet beel bertroutoen. «©nbertufltgm quanten baet bp ong ttoee Conbopetg bie op eng Brupften/ bie bet» ff aen Babbcn bat top baet laggen/ be eene toag Capttepn Ucob Ianfz»

van Edam , en be anber toag Pieter Gijfen van Rotterdam , boe toag be

tugg toat betet betoaett/oft Bet ten quaetflen toilbe afloopen. ïMer bug leggenbe/liep Bet ©oltB foo göetoelbigö aen Hanbt/bat itB niet beelfeang fagg/omgaet £>tgeep te Brggen/nermaenbefealg itB bp befommigetoag/batfpbotB «étBeep foubf Bomen/ bat top onfe rep* fe bienben te betbo?beren/bat gtt Berftg bagg toag/bat be tointet op ganben quam/en bat top een bupl onbeniert j&tBip Babben/bertoon* ben gaet be perg'r&el bie baet toag om met fultfien ftoaten^tgip foo ïaet in be tgbt booj 't Hanbt te nomen / maet motfjte toepnigg gel* pen/ get ©oltB bleef aen Hanbt / *t ftgeen of fpalni 't ©aberlanbt toaren/fp aten en bjontBen baet op aen.3|f& gtngg epnbelgtB bp btn Jfêeper banbe ^taöt/ biacgljtten gtm offer ggeen raebt foube toefen om ong ©okB aen boojt te BrggBen / gp fepoe neen/ bat gp geen en toifr/maet boe ten fgn ©?ou gefpjoor Ben gab'/ en bie een ftutBje fgn Egn-toaet beteert gab/boe fepbe Bp/alg kB Bem anbermael bjaegg* be/bat öp baer toe toel raet ftgaffen fou. J|p lietbatelgtBeen partgp <3£rommelg be £>tabt boo^-flaen/en oberal uptroepen/bat pber fou* be getoaerftöout toefen/toie eentge banbe Hollanders banbe <©ofr-in* bifcg-10aerber meer alg /Jtgellinggen bojgBbe/ bie foube bat qugt toefen. <©p bit roepen toierben be meefte part (alfoo gaer frgutt al meer beliep) ter beuren uptgefïooten/quamen&pmp/kBtoilbefeal nae freojb gebben / maer fp fouben baer lieber notlj toat ggebleben Bebben. 3tB liet baer op be «ntBerg op-toinben/be feplen log ma* Benen begoft Bet gat upttoaert aen te fepIc,<©oe bielen fp in.êtgup* ten en anber ©aer-tupgB alg Jïïieren/ en quamen aen boo?t, ^De 3@aerben en Wat rbinnen quamc oocfa aen boojtit/ fp^aBcn om Baer geit / 't toeltB icB gaet bebe geben/ en op pberjö reerBeningÖ te boecB aen-teer fsencn. dabben boe al ong BoltB toeber ^tBeep/begalben 3,a 4. man/öie Baer met l9;ou-bolcB betlooft Babben/bie fp baer nae Crouben/ bie lieten top baer blgben/ gingen nebeng be ttoee Con*

M boperg

74 W» I. Bontekoeys

&oper$ ban baer t' fepl / en quanten met rebeltjcfee fpoet ben té; Ha* toentber ^eelanbt in. > ^eecc Ijeb lof en bancn/bie mp tot bug nee* re upt foo beel pcrtjcfcelen gfjefjolpen fjeeft/ ftebbenbe in 't gegeel upt getoeeft ontrent een maenöt minoer atëfeben 3|aer.

$Nermebe(jabbeicSgêm>etttbjn fclntjbenop teljottUen/ betorjle mnn repfe baUtacnen uns t 5B aer alfoo ten booj ber&aelt geb/bat Bet <ftcfjtp Middel-burgh ben 22. IBeett ifo^feer ftfjabelootf ban ons fcöepöen/metboojnemen/ malcanber tnbe Bay ban St.Lofie te tomben /baer top ben ji«bito quanten / en ben 2f.Hpnl toebec ban baen gtngften/fonber tn bie ttjDt/nocö op onfe gftefjeele t' fjups rep$ grent geften nocf) ban ft ent geftoojt te fytbbtn/notl) naberöanbt opt te recöt tjs ge^omen/foo moet tcn(!)oetoel (Jet jupft niet nootfaeefielgcB aen mijn repfe berjoott/bocfj ebentoelbaee foa biccmt niet ban en is/ bat ben Hefecmpfal gunnen bertfpen / mgV3|aurnaeI met pets toeenttö/en onbe'tamel tjer bergcoot te (jebben)ben Hefer mebe-bee* len/fjet gene gent 't febect onfe ban een ff geuben iS toeöec -ba een /nac be feec&erfte tgaingfj en toaer-fcög'nelgcBfteptefumptie. Ce Uebec aenbeerb icu befe moepten/ om bat iea baer boot oo jfane fal gebben/ om ben J&ae&omeltnggen / net epnbe ban onfeu bp pber bermaerbe

Hoorenfe Willem Cornehflz. Schouten mijnen bpfonöeten ©ItenDt/

mebe tebeelen/bat tot pöets oajen niet gesomen ts/toant gnv als ge* fepöt ijs) op bit êrfttp Middei-bargh mas gegaen» 3De faecïte ban trf fulc&r. Certogïe top tube Ba? be St.Loiïe lagen/goo jben top banbe 3 tunanbecs / batter een ^cftip inbe Biy u^n Amongiei lagfj/bocg totlren boe niet feecser of get Middei-burgh toast of niet. W p baer ban baen gtfctöe / doopten fjem aenSt.Helenate binben ofte ber* toacgten / enbaerbooibe ^paenfe ücaecn (als bergaelt) niet aen ftonnenbe bomen/boeren top boo|t om onfe repfe te becbotbeté. Bi»

bec-Öanöt fto nt èdjippec Pieter Gerritfz. Bieren-broodts-pot ban Hoorn ttpt Ooft-Indien aen be Caep de Bonefperance, titnDt baer bjie*

ben bte 't £tgip Middelburgbbaer(naegOetooante) gftelaten gaböe/ toaer in bergaelt ftonbt/ bat fp ggemeent gabben be Bay banSt.Lofie te befeplen/als tuficgen ons beflooten toaS / maer toaren foo beel te laegg genomen/bat fp be Bav ban Antongiel aen troffen en in-ïtepen/ en gacr baer toeber ban alles ptepareecben bat noobigfr toaS'/ en bat baer eenige banbe gare toaren gelïottoen / anber anberen oock bie bo* toen-ggenoemae wiilenaComeiiflz. Schouten, bie fp baer begroeben*

€ip toelc&s bUetlijben bit telggenbe öerj8 gemaetat

A vontuerlij cke rey fe. 7 f

€' mijl Schouten in bee£ i^et 'ït/ baer ïb* toa£ op glpeboeöt/ €&een tuft en toonb'/ maer ftaegï) boo? inn'ge b?ift en ïufï/ 9[n b' anb'te 3©c teïbt roa£/met t lijf of met 't gljemoebts #t jfj* tomen öat Hy ban m ö* anbre Ifcetelbt rutf ©an al fnn tooeïern. $uft ban/ bet maerbe Eicï/ 2|n b?eeb7 tot fangftenbt; bocï) foo u gtoote gfteejt l^tetnan befïoten3immb' engïjt ban Antongiel £oorepfï (gelncfcgftnfttetin't ïebenonbeto^eefty

©an 'tOoftnae 'tWcftcn fenlb'bOO^een verborgen vacrc

sDc &on/ een öagb en naeïjt/ betbp tri fijnen loop) €it jhjgljt oocft boben 3^em ten ftoogben ^emeï-toaett/ €n tuft inb' eeuto'ge ruft bp Godt en d'Heyi'gc hóóp.

^tet toaö bet ennöe ban oefen toaeroen TBan. TDefe bjieben ber* ftaelöen bojöet ban baer toeöer -baren int particulier/ft oe fp gefïelt knaren/caec Bomenöe/öaer leggenbe/enöoe/ en toanneer fpöaer toe» ber ban baen fcfjeu Den. #aDecr)anöt en iffer upt fjaet nopt tpöinge genomen/ foobat bet biet meoe foub opgöeftouöen bebben/maer upt be Portugijfen en tipt Ponugael , i'0 nocp jonger ttjbingb ban baer ge* bomen/te ojeten/rjoe bat bet $cfttp Middelburg boo?noemt/6omen«« bt bp bet «apianbt st. Heiena ban tmee Kcaecnen omcingelt toojoe/ toaertegben bet toacbeeaaegrtëtoag / en fcboot epnbelpdt be eene 5traecb inbe b?anbt / be anber bat ftenbe quant fijn macöer te ftttlp om oe bjanbt te uptten/bie fp/foo betbaelt to ajbt upt bregben/maer alfoo be Portugijfen njecsften booj bit brabbelen ban bet Cplanöt ■ berfreecuen te toozöen/ en alfoo be narftt aen qttam / raerbten fp ban malcanberen/en lieten Middel-burgh baren, 3Wt is be laefte tijbinge bie ban bit Acfnp geaomci isv bermoebe fp onber toegen gftebleben of öoo % befe fihgfj met be StraeeBen foo beel gbebregben babben/ bat fp baer ban gefoncben jgn : men foube oor 6 tod bonnen bermoeben/ bat fp boot gfteïuecb ban ftctualie en berberfcbtngDe bergaen 3#n/ maer alfoo f» aen be Caep babben aen getoeefi en baer baer berberftV foo ban tcbbier gee n geloof in (lellen. $et t& boe 't ijï/alttjö t tft een beBlaegfjeftj-Be faerbe bat fp niet terecbt ftft gebomtn / en betpltcöf mp tot ee tmige bancbbaer<j enot/om bat föobt mp/te toeten met 0et &tfttp Hoüandia. foo genabelgtb upt fulcBeoogbea-fcörjnelrjrbe pe* rgcbelen gerebt en geftolpen beeft. Jöibbe bem bat fgn goetfjept ober mp macö continueren/ban nu tot inbee eeutotgöejöt/^lmen,

€ if * 5© e